MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
156
PROFILAKTIKA INSPEKTORINING HUQUQBUZARLIKLAR
PROFILAKTIKASI BO’YICHA ASOSIY YO’NALISHLARI
IIV akademiyasi 3-bosqich talabasi
Ravshanov Muxammadali Dilshod o’g’li
Annotatsiya:O‘zbekiston Respublikasida bugungi kunda profilaktika
inspektorlari tomonidan jinoyatlarni oldini olish hamda uning kelib chiqish sabablari
hamda unga imkon bergan shart sharoitlarni bartaraf etish bo’yicha bir qancha ishlar
amalga oshirilib kelinmoqda..Xususan,har payshanba kuni “Huquqbuzarliklar
profilaktikasi kuni” deb belgilanishi, mahalla yettiligining tashkil etilishi va ular bilan
hamkorlik asosida mahallalardagi huquqbuzarliklarni oldini olish hamda
jinoyatchilikka qarshi kurashishning samarali mexanizmi ishlab chiqilishi va
amaliyotga tatbiq qilinishi natijasida respublikamizdagi kriminogen vaziyatga ijobiy
ta`sir o`tkazib kelinmoqda.
Tayanch
so`zlar:
Profilaktika
inspektori,
xalqaro
hamkorlik,
hamkorlik,kriminogen vaziyat, profilaktik chora-tadbirlar, psixologik yordam vazifa,
funksiya.
Huquqni muhofaza qilish tizimining samarali ishlashi jamiyatdagi
huquqbuzarliklarni oldini olishda muhim o‘rin tutadi. Huquqbuzarliklarni
profilaktikasi, ya'ni huquqni buzishning oldini olish va jamiyatni xavfsizroq qilish, har
bir davlat uchun muhim vazifa hisoblanadi. Bu jarayonda profilaktika
inspektorlarining o‘rni nihoyatda muhim. Ular huquqbuzarliklarning oldini olishga
qaratilgan turli xil strategiyalarni amalga oshiradilar va jamiyatda huquqni muhofaza
qilish madaniyatini shakllantiradilar.Profilaktika inspektorlari turli sohalar bo‘yicha
faoliyat yuritadilar, ular huquqbuzarliklarning oldini olish, ularni tahlil qilish,
qonunlarni takomillashtirish va jamoat bilan yaqindan ishlash kabi vazifalarni
bajaradilar. Ushbu maqolada biz profilaktika inspektorining huquqbuzarliklar
profilaktikasi bo‘yicha asosiy yo‘nalishlarini batafsil ko‘rib chiqamiz.
Huquqbuzarliklar profilaktikasi — bu kompleks yondashuvni talab qiladigan jarayon
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
157
bo‘lib, unda huquqiy ta'lim, psixologik yordam, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va
monitoringning birgalikda amalga oshirilishi muhimdir. Jamiyatning har bir a'zosi
profilaktikaga
jalb
qilinishi,
ularning
huquqiy
ongini
rivojlantirish
va
huquqbuzarliklarning oldini olishda o‘z hissasini qo‘shishi lozim. Shunday qilib,
profilaktikaning samarali amalga oshirilishi jamiyatda xavfsizlikni va barqarorlikni
ta'minlashga yordam beradi.Huquqbuzarliklarning oldini olish — zamonaviy
jamiyatda davlat va jamoat xavfsizligini ta'minlashning asosiy vositalaridan biridir.
Huquqbuzarliklar va jinoyatlar faqat qattiq jazolar bilan emas, balki ularni oldini olish
va profilaktika orqali ham samarali bartaraf etilishi mumkin. Ushbu jarayonni amalga
oshirishda profilaktika inspektorlarining roli alohida o‘rin tutadi. Ular huquqiy ta'lim
berish, huquqbuzarliklarni monitoring qilish, profilaktik tekshiruvlar o‘tkazish, jamoat
bilan hamkorlik qilish va psixologik yordam ko‘rsatish kabi bir qancha muhim
vazifalarni bajaradilar. Profilaktika inspektorlari jamiyatda huquqiy madaniyatni
shakllantirish, jinoyatchilikni kamaytirish va jamiyatdagi xavfsizlikni oshirish uchun
zarur bo‘lgan eng muhim omillardan biridir.
Profilaktika inspektorining asosiy maqsadi — huquqbuzarliklarning oldini
olish va jamoat xavfsizligini ta'minlash. Bunda inspektorlar qonunlarni amalga
oshirish, ular haqida jamiyatni xabardor qilish, huquqbuzarliklarning sabablarini tahlil
qilish va huquqiy muhitni yaxshilash uchun turli usul va strategiyalarni qo‘llaydilar.
Shu bilan birga, profilaktika inspektorlarining faoliyati nafaqat qonunlarning ta'sirini
kuchaytirish, balki jamiyatda umumiy huquqiy madaniyatni rivojlantirishga ham
qaratilgan.
Huquqbuzarliklar profilaktikasi — bu jamiyatda huquqni muhofaza qilish va
tartibni ta'minlashga qaratilgan muhim jarayon bo'lib, u jismoniy va yuridik
shaxslarning huquqiy xulq-atvorini to'g'rilash va tartibga solishga yo'naltirilgan. Ushbu
jarayonda profilaktika inspektorlari muhim rol o'ynaydi, chunki ular huquqni
muhofaza qilish organlarining bir qismi sifatida huquqbuzarliklarning oldini olish,
ularning sabablarini aniqlash va jamiyatni huquqiy tarbiyalashni o'z zimmasiga oladi.
Ushbu maqolada profilaktika inspektorining huquqbuzarliklar profilaktikasi bo'yicha
asosiy yo'nalishlari ko'rib chiqiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
158
1. Huquqiy Tarbiya va Ma'rifatni Oshirish
Profilaktika inspektorlarining asosiy vazifalaridan biri – jamiyatda huquqiy
ma'rifatni oshirish va aholini huquqiy jihatdan tarbiyalashdir. Aholining huquqiy
savodxonligi yuqori bo'lsa, huquqbuzarliklarning oldini olish ancha osonlashadi.
Inspektorlar, ayniqsa, yoshlar o'rtasida, jamoat joylarida va turli ijtimoiy guruhlar bilan
ishlash orqali huquqbuzarliklar, jinoiy javobgarlik va jinoyatlarning oqibatlari haqida
ma'lumot beradilar.Har bir inspektor huquqiy axborot tarqatish va huquqni muhofaza
qilish organlarining ishlari haqida ma'lumot berishda faol ishtirok etishi kerak. Bu, o'z
navbatida, fuqarolarning huquqlari va burchlarini tushunishiga yordam beradi va
huquqiy madaniyatni oshiradi. Huquqbuzarliklarni oldini olish uchun o'z vaqtida va
aniq huquqiy maslahatlar berish zarur.
2. Profilaktik Tekshiruvlar
Profilaktika inspektorlarining yana bir muhim yo'nalishi – huquqbuzarliklarni
oldini olish maqsadida tekshiruvlar o'tkazishdir. Bu tekshiruvlar, asosan, jamoat
joylarida, savdo nuqtalarida, transportda va boshqa ijtimoiy muhitlarda amalga
oshiriladi. Inspektorlar tomonidan o‘tkaziladigan profilaktik tekshiruvlar huquqni
muhofaza
qilishning
samarali
vositasi
hisoblanadi.Tekshiruvlar
orqali
huquqbuzarliklar va ularning sabablari aniqlanadi, shuningdek, huquqbuzarlik sodir
etish ehtimoli yuqori bo‘lgan hududlarda profilaktik choralar ko‘riladi. Bu ishlar davlat
va jamoat xavfsizligini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega. Profilaktik tekshiruvlar
yordamida jamiyatda jinoyatga qarshi kurashish va huquqiy normalarga rioya qilishni
rag'batlantirish mumkin.
3. Jamoat Bilan Hamkorlikni Kengaytirish
Huquqbuzarliklarni oldini olishda jamoat bilan hamkorlik qilish juda
muhimdir.
Profilaktika
inspektorlari
faqatgina
qonunlarni
o'rnatish
bilan
cheklanmasdan, balki jamiyat a'zolari bilan o'zaro aloqalarni o'rnatishlari zarur. Buning
uchun, inspektorlar mahalliy jamoalar bilan yaqin aloqada bo‘lishlari va ularni huquqiy
jihatdan
tarbiyalashga
undashlari
kerak.Jamiyatda
huquqiy
madaniyatni
shakllantirishda, huquqbuzarliklarning oldini olishda va jamoat xavfsizligini
ta'minlashda jamoat organlari, davlat idoralari, nodavlat tashkilotlari va fuqarolar bilan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
159
samarali hamkorlik o‘rnatish zarur. Bu hamkorlikning natijasida, muammolarni tezda
hal qilish va yangi imkoniyatlar yaratish mumkin.
4. Psixologik Yondashuvlar
Huquqbuzarliklarning oldini olishda psixologik yondashuvlar ham muhim rol
o'ynaydi. Insonlar, ayniqsa, yoshlar, ko‘pincha o'z xulq-atvorlarini noto'g'ri anglab,
huquqbuzarliklar sodir etadilar. Profilaktika inspektorlari bu borada psixologik yordam
ko‘rsatish va jinoiy xulq-atvordan saqlanish yo‘llarini ko‘rsatishda yordam berishlari
kerak.Inspektorlar huquqbuzarliklarning asosiy sabablarini, masalan, ijtimoiy muhit,
oilaviy holat, ta'lim darajasi kabi omillarni tahlil qilib, ularga mos choralar ko‘rishlari
zarur. Psixologik yondashuvlar orqali inspektorlar huquqbuzarlarning o'z xulq-
atvorlarini o'zgartirishga yordam berishlari mumkin.
5. Monitoring va Tahlil
Profilaktika inspektorlarining yana bir asosiy vazifasi – huquqbuzarliklarni
monitoring qilish va tahlil qilishdir. Bu jarayon orqali inspektorlar huquqbuzarliklar
sonining o‘zgarishini kuzatadilar, ularning qaysi sohalarda ko‘payganini va sabablarini
aniqlaydilar. Monitoring va tahlil ishlari huquqbuzarliklarni oldini olish bo'yicha
samarali choralarni ishlab chiqish imkonini beradi.Har bir hududda yoki sektor
bo‘yicha huquqbuzarliklarning tahlili, profilaktika inspektorlariga qanday profilaktik
tadbirlar samarali bo'lishini aniqlashda yordam beradi. Monitoringning davomiyligi,
tahlilning aniq va keng qamrovli bo‘lishi profilaktik ishlarning muvaffaqiyatli
bo‘lishiga yordam beradi.
6. Qonunlarni Takomillashtirish
Profilaktika inspektorlari o'z faoliyatlari davomida mavjud qonunlarni
o‘rganib, ularni takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritishlari mumkin. Jamiyatdagi
ijtimoiy va huquqiy holatni hisobga olgan holda, huquqbuzarliklarning oldini olish
uchun yangi qonunlar yoki mavjud qonunlarga o‘zgartirishlar kiritish kerak bo‘lishi
mumkin.Qonunlarni va me'yoriy hujjatlarni takomillashtirish inspektorlarning
faoliyatini yanada samarali qilishga yordam beradi. Shuningdek, ularning amaliyotini
yanada osonlashtiradi va huquqbuzarliklarning oldini olishda yangi imkoniyatlar
yaratadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
160
1. Muammo: Huquqiy Tarbiya va Ma'rifatning Yetarlicha Samarali
Bo'lmasligi
Muammo:
Huquqiy tarbiya va ma'rifatni oshirishga qaratilgan dasturlar ko'plab joylarda mavjud
bo'lsa ham, ularning samaradorligi, xususan, kichik hududlarda va ijtimoiy zaif
guruhlar orasida past bo'lishi mumkin. Ko'pincha, bu dasturlar faqat rasmiy yig'ilishlar
yoki seminarlar bilan cheklanishi, amaliy natijalarga olib kelmasligi mumkin.
Taklif:
Huquqiy ta'lim va ma'rifatni faqat rasmiy tadbirlar bilan cheklamasdan,
ko'proq interaktiv usullarni (masalan, huquqiy treninqlar, online platformalar va
interaktiv treninglar) qo'llash zarur.
Shuningdek, huquqbuzarliklarning oldini olish bo'yicha zamonaviy
mediayuzerlarni (televideniye, internet resurslari) va ijtimoiy tarmoqlarni samarali
tarzda ishlatish lozim.
Yoshi kattaroq guruhlar, masalan, pensionerlar yoki qishloq joylaridagi
aholi uchun maxsus huquqiy treninglar va maslahatlar tashkil etish kerak.
2. Muammo: Profilaktik Tekshiruvlar Samarasizligi
Muammo:
Profilaktik tekshiruvlar samarali o‘tkazilmasa, huquqbuzarliklarni aniqlash va oldini
olish qiyinlashadi. Buning sababi ko'pincha tekshiruvlar o‘tkazishning tizimsiz va
tasodifiy bo‘lishi, zarur metodlarning yetishmasligi yoki tekshiruv jarayonida bitta
maqsadni kuzatishning etishmasligi.
Taklif:
Profilaktik tekshiruvlar uchun aniq, tartibga solingan rejalar va
metodologiyalar ishlab chiqilishi zarur.
Tekshiruvlar maxsus mutaxassislar tomonidan o‘tkazilishi, ular ilg‘or
texnologiyalar va monitoring vositalaridan foydalangan holda amalga oshirilishi kerak.
Shuningdek, tekshiruvlar faqat jinoyat sodir etilgan hududlarda emas,
balki potensial xavf ostidagi hududlarda ham amalga oshirilishi kerak.
3. Muammo: Jamoat Bilan Hamkorlikning Yetishmasligi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
161
Muammo:
Profilaktika inspektorlari ko‘p hollarda jamiyat bilan yetarlicha yaqin hamkorlikda
ishlamaydi. Bu esa, jamoatchilikka tegishli muammolarni to‘g‘ri aniqlash va samarali
hal qilish imkonini bermaydi. Jamoat, ayniqsa, qishloq joylaridagi aholining huquqiy
savodxonligi past bo‘lishi, huquqiy yordamga ehtiyojning oshishi, bu borada to‘g‘ri
hamkorlikni kuchaytirishga zarurat tug‘diradi.
Taklif:
Jamiyat bilan hamkorlikda ishlashni muntazam ravishda tashkil etish va
jamoatchilikning huquqiy ma'lumot olishini ta'minlash uchun ko‘proq targ‘ibot va
informatsion tadbirlar o‘tkazish zarur.
O‘quv va ma'rifat dasturlarini jamoatchilikka aniq foyda keltiradigan
tarzda rejalashtirish va ularni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun jamoat
tashkilotlari va ko‘ngillilarni jalb qilish kerak.
Huquqbuzarliklarni oldini olish bo‘yicha jamoat bilan faol va muntazam
aloqalar o‘rnatish, mahalliy liderlar va ta'sirli shaxslar orqali ijtimoiy muammolarni hal
qilishga harakat qilish lozim.
4. Muammo: Psixologik Yondashuvlarning Yetarlicha Qo‘llanilmasligi
Muammo:
Profilaktika inspektorlari tomonidan psixologik yondashuvlarning yetarlicha
ishlatilmasligi ham muammo bo‘lishi mumkin. Ko‘plab huquqbuzarliklar psixologik
sabablar bilan bog‘liq bo‘lgani sababli, faqat huquqiy qoidalarni bajarish va
tekshiruvlar o‘tkazish yetarli bo‘lmasligi mumkin.
Taklif:
Har bir huquqbuzarlik yoki jinoyatni o‘rganishda psixologik tahlil olib
borilishi kerak.
Profilaktika inspektorlari tomonidan psixologik maslahatlar va terapiya
sesiyalarini tashkil etish, shuningdek, huquqbuzarliklar uchun psixologik
yondashuvlarni amalga oshirish zarur.
Yoshlar, ayniqsa, oilaviy va psixologik muammolar bilan bog‘liq
huquqbuzarliklar uchun maxsus psixologik yordami bo‘lgan dasturlarni yaratish kerak.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
162
5. Muammo: Monitoring va Tahlilning Yetarlicha O‘rganilmasligi
Muammo:
Huquqbuzarliklarning oldini olish bo‘yicha monitoring va tahlil ishlari etarli darajada
rivojlanmagan. Ko‘plab hududlarda huquqbuzarliklarning sabablari, oqibatlari va
ularni oldini olish bo‘yicha tizimli tahlil o‘tkazilmaydi.
Taklif:
Har bir huquqbuzarlik turini, uning sabablari va oqibatlarini tizimli
ravishda tahlil qilish, shuningdek, huquqbuzarliklarning qanday profilaktik choralar
yordamida kamayishi mumkinligini aniqlash lozim.
Monitoring tizimini yanada kuchaytirish, texnologiyalardan foydalanib,
real vaqt rejimida huquqbuzarliklarni tahlil qilish imkoniyatlarini yaratish kerak.
Monitoringning samaradorligini oshirish uchun yuridik, psixologik va
ijtimoiy tahlilchilar bilan hamkorlikda ishlash muhimdir.
6. Muammo: Qonunlar va Me'yoriy Hujjatlarning Eski Bo‘lishi
Muammo:
Ba'zan mavjud qonunlar va me'yoriy hujjatlar eski bo‘lib, zamon talablariga javob
bermaydi. Bu, ayniqsa, yangi jinoyat turlari va huquqbuzarliklar paydo bo‘lganida
o‘zini ko‘rsatadi.
Taklif:
Qonunlarni va me'yoriy hujjatlarni muntazam ravishda qayta ko‘rib
chiqish, yangilab borish va zamonaviy talablar asosida ishlab chiqish kerak.
Huquqiy normativ hujjatlar uchun ilmiy va amaliy tadqiqotlar olib borib,
jamiyatdagi yangi ijtimoiy ehtiyojlarni qondirishga yordam beradigan takliflar
tayyorlash lozim.
Ички ишлар органларининг профилактика инспекторлари
зиммасига юклатилган вазифалар
РЎЙХАТИ
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
163
1. Бириктирилган маҳалла (қишлоқ, овул) ҳудудида ваколатли давлат
органлари ва ташкилотларнинг ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бўйича
фаолияти натижаларини умумлаштириш ва ягона ахборот-таҳлил тизимига
киритилишини таъминлаш.
2. Бириктирилган маҳалла (қишлоқ, овул) ҳудудидаги криминоген
вазиятни мунтазам равишда ўрганиб бориш, ҳуқуқбузарликларни аниқлаш ва
уларга барҳам бериш бўйича қонунчиликда белгиланган чора-тадбирларни
амалга ошириш.
3. Бириктирилган маҳалла (қишлоқ, овул) ҳудудида аҳоли ўртасида
ҳуқуқбузарликларнинг умумий, махсус ва виктимологик профилактикасини
амалга ошириш.
4. Ҳуқуқбузарлик содир этишга мойил шахсларни белгиланган
тартибда профилактик ҳисобга ва маъмурий назоратга олиш, улар билан якка
тартибдаги профилактик чора-тадбирларни амалга ошириш, ижтимоий
мослаштириш ишларини индивидуал дастур тузган ҳолда ташкил этиш.
5. Ёшлар, айниқса уларнинг уюшмаган қисми билан манзилли
тарбиявий ва профилактик чора-тадбирларни амалга ошириш орқали улар
орасида ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш.
6. Вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликлар
профилактикасини амалга ошириш, шу жумладан вояга етмаганлар масалалари
бўйича инспектор-психологларга кўмаклашиш.
7. Вояга етмаганлар ва ёшларни Ватанга муҳаббат, миллий ва
умуминсоний қадриятларга ҳурмат руҳида тарбиялашга, терроризм, экстремизм,
зўравонлик ва шафқатсизлик ғояларидан ҳимоялашга йўналтирилган ишларни
бевосита амалга ошириш.
8. Тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган шахсларга ҳимоя ордерини
бериш ва ҳимоя ордери талабларининг ижроси устидан назоратни амалга
ошириш.
9. Маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисида баённомалар тузиш ва
Ўзбекистон
Республикасининг
Маъмурий
жавобгарлик
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
164
тегишли
маъмурий
ҳуқуқбузарликлар
тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш.
10. Жисмоний шахсларни ва юридик шахсларнинг вакилларини
қабул қилиш, уларнинг мурожаатларини белгиланган тартибда кўриб чиқиш.
11. Ваколатли давлат органлари ва ташкилотлар билан яқин
ҳамкорликда бириктирилган маҳалла (қишлоқ, овул) ҳудудида ҳар бир оилани
бевосита жойида ўрганган ҳолда, фуқароларнинг жамоат хавфсизлигига оид ва
ҳуқуқбузарликларга сабаб бўлиши мумкин бўлган муаммолари ва
норозиликларини аниқлаш, уларни бартараф этиш бўйича зарур чораларни
кўриш.
12. Бириктирилган маҳалла (қишлоқ, овул) ҳудудида паспорт
режими қоидаларига риоя этилиши юзасидан назоратни амалга ошириш.
13. Тажовузкор руҳий касаллар, спиртли ичимликка ружу қўйганлар
ўртасида ҳуқуқбузарликлар профилактикасини амалга оширишда давлат
соғлиқни сақлаш тизимини бошқариш органлари ва соғлиқни сақлаш
муассасаларига кўмаклашиш.
14. Пробация назоратидагиларнинг хулқ-атворини назорат қилишда,
ўрнатилган чекловларга риоя этишини текширишда, шунингдек, янги жиноят
содир этишининг олдини олишда пробация инспекторларига кўмаклашиш.
15. Бириктирилган маҳалла (қишлоқ, овул) ҳудудида жамоат
тартибини сақлашга доир чора-тадбирларни амалга ошириш, «Фидокор ёшлар»
жамоатчилик патруль гуруҳлари фаолиятини ташкил этиш. Фуқароларни,
уларнинг розилиги билан, ҳуқуқбузарликлар профилактикаси чораларини
амалга оширишда кўмаклашишга жалб этиш.
16. Давлат органлари, жамоат ва бошқа ташкилотлар раҳбарларига
ҳуқуқбузарликларнинг содир этилиши сабаблари ҳамда уларга имкон берувчи
шарт-шароитларни бартараф қилиш ҳамда маҳалладаги мавжуд ижтимоий
муаммоларни ҳал этмаганлик юзасидан тақдимномалар киритиш.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
165
17. Бириктирилган маҳалла (қишлоқ, овул) ҳудудида фуқаролар ва
юридик шахслар томонидан фуқаровий ва хизмат қуроли ҳамда унинг ўқ-
дориларини сақлаш қоидаларига риоя этилишини назорат қилишга кўмаклашиш.
18. Бириктирилган маҳалла (қишлоқ, овул) ҳудудида тақиқланган
ташкилотлар ҳамда террорчилик, экстремистик ва бошқа ғайриқонуний ва
бузғунчилик йўналишидаги гуруҳлар фаолиятига алоқадор шахсларни
аниқлашга кўмаклашиш.
19. ОИВ/ОИТСнинг тарқалишини барвақт олдини олиш,
ахлоқсизлик билан боғлиқ ҳуқуқбузарликларга қарши курашиш ҳамда
фоҳишахоналарнинг сақланишига чек қўйишга кўмаклашиш.
20. Доимий яшаш жойини узоқ муддатга тарк этган шахсларни
аниқлаш ва ҳисобини юритиш, уларнинг чет элда бўлиш жойлари ва
муддатларини аниқлаш юзасидан қариндошлари билан мунтазам иш олиб
бориш, узоқ муддат мобайнида чет элда бўлиб қайтган шахслар билан
профилактик ишларни амалга ошириш.
21. Жиноятларни аниқлаш ва фош этиш ҳамда суриштирув, тергов ва
суд органларидан яшириниб юрган, жазодан бўйин товлаётган, бедарак йўқолган
шахсларни ҳамда қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган ҳолатларда бошқа
шахсларни қидириш, шунингдек, шахси номаълум мурдаларнинг шахсини
аниқлаш бўйича тезкор-қидирув тадбирларини амалга оширишга кўмаклашиш.
22. Шахсни мажбурий келтириш тўғрисида суриштирувчи, терговчи,
прокурорнинг қарори ёки суднинг ажримини белгиланган тартибда ижро этиш.
Xulosa
Profilaktika inspektorining huquqbuzarliklar profilaktikasi bo'yicha asosiy
yo'nalishlari ko'plab sohalarni qamrab oladi. Huquqiy tarbiya, profilaktik tekshiruvlar,
jamoat bilan hamkorlik, psixologik yondashuvlar, monitoring va tahlil qilish,
shuningdek, qonunlarni takomillashtirish inspektorlarning samarali faoliyat yuritishlari
uchun muhim omillardir. Har bir profilaktika inspektori o'z ishida bu yo'nalishlarga
to'liq e'tibor berishi va ularni amalga oshirishda innovatsion yondashuvlar qo'llashi
lozim. Faqat shunda huquqbuzarliklar va jinoyatlarning oldini olish mumkin bo'ladi,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
166
jamiyat esa adolatli va xavfsiz bo‘ladi. Profilaktika inspektorlari jamiyatda huquqiy va
ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashda asosiy o‘rin tutadi. Ularning faoliyati turli
yo‘nalishlarga bo‘linadi: huquqiy ma'rifatni oshirish, profilaktik tekshiruvlar o‘tkazish,
jamoat bilan hamkorlik qilish, psixologik yordam ko‘rsatish va monitoring
jarayonlarini amalga oshirish. Har bir yo‘nalish o‘ziga xos tarzda huquqbuzarliklarning
oldini olishga qaratilgan, shu bilan birga, inspektorlarning ishlari samarali va aniq
bo‘lishi uchun ular davlat va jamoat bilan mustahkam hamkorlikda ishlashlari
zarur.Profilaktika inspektorlarining faoliyatini yanada samarali qilish uchun ularning
o‘quv va metodik baza, ish tajribasi, zamonaviy texnologiyalar va usullarni qo‘llash
muhimdir. Shuningdek, huquqiy va psixologik ta'limni kuchaytirish, jamiyatda
huquqiy ongni rivojlantirish va huquqbuzarliklarni oldini olish bo‘yicha ilg‘or
tajribalarni kengaytirish zarur. Qonunlar va me'yoriy hujjatlar muntazam ravishda
qayta ko‘rib chiqilishi va yangilanib borishi kerak, chunki har bir o‘zgarish yangi
ijtimoiy muhit va ehtiyojlarga javob berishi kerak.Profilaktika inspektorlarining har bir
ishi jamiyatning xavfsizligi va farovonligini ta'minlashga qaratilgan. Ularning samarali
ishlashlari jamiyatdagi jinoyat va huquqbuzarliklarni kamaytirishga, ijtimoiy
barqarorlikni mustahkamlashga va fuqarolarni huquqiy jihatdan tarbiyalashga yordam
beradi. Kelajakda huquqbuzarliklar va jinoyatlarni oldini olishda yangi metodlar va
innovatsion yondashuvlar qo‘llanilishi, shuningdek, profilaktika inspektorlarining
o‘rni va roli yanada ortishi kutilmoqda. Profilaktika inspektorlarining faoliyatini
yanada samarali qilish uchun mavjud kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf etishga
qaratilgan takliflarni amalga oshirish zarur. Jamiyatdagi huquqbuzarliklar va
jinoyatlarning oldini olish uchun ularning ishlari barcha yo‘nalishlarda kengaytirilishi
kerak. Tizimli monitoring, psixologik yondashuvlar, qonunlarning yangilanishi va
jamoat bilan samarali hamkorlik profilaktika inspektorlarining muvaffaqiyatli faoliyat
yuritishining asosi bo‘lishi lozim.
