MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
26
O’ZBEKISTONDA DAVLAT XIZMATLARINI SHAKLLANISHI VA
RIVOJLANISHINING STRATEGIK YO’NALISHLARI
Ashuraliyev Ikromjon Sadirddin o’g’li
Mirzo Ulug’bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti
Siyosatshunoslik yo’nalishi 4-bosqich talabasi
Ilmiy rahbar s.f.d., professor. B. Omonov
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada O‘zbekistonda davlat xizmatlari tizimining
shakllanishi, rivojlanish bosqichlari va hozirgi holati tahlil qilinadi. Shuningdek,
zamonaviy davrda davlat boshqaruvini takomillashtirish jarayonida davlat
xizmatlarining tutgan o‘rni, ularni raqamlashtirish, soddalashtirish va aholi uchun
ochiqligini ta'minlash bo‘yicha strategik yo‘nalishlar ko‘rib chiqiladi.
Kalit so’zlar: davlat xizmati, islohotlar, boshqaruv, strategik rivojlanish,
raqamlashtirish, davlat boshqaruvi, yagona darcha, elektron hukumat
Kirish
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng davlat
boshqaruvi tizimida keng ko‘lamli islohotlar boshlangan bo‘lib, ularning muhim
tarkibiy qismi sifatida davlat xizmatlarini shakllantirish va rivojlantirish jarayoni
alohida ahamiyat kasb etadi. Aholiga qulay, shaffof va tezkor xizmatlar ko‘rsatish
bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda Prezidentimiz Sh.M. Mirziyoyev
rahbarligida Yangi O’zbekistonni barpo qilish yo’lida davlat boshqaruvini
modernizatsiyalash, fuqarolar bilan samarali muloqot tizimini yaratish va xizmatlar
sifati hamda ularning qamrovini oshirish borasida tub islohotlar amalga oshirilmoqda.
“O‘zbekiston – 2030” strategiyasida ham davlat boshqaruvini xalq manfaatlariga
xizmat qiladigan zamonaviy tizimga aylantirish ustuvor vazifalardan biri sifatida
belgilangan
1
.
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023 yil 11 sentyabrdagi PF–158-son Farmoni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
27
Davlat xizmatlari tizimi – bu nafaqat davlat boshqaruvi samaradorligining
o‘lchovi, balki fuqarolarning davlatga bo‘lgan ishonchini mustahkamlovchi muhim
omildir. Elektron hukumat, raqamli xizmatlar, yagona darcha tizimlari orqali aholi va
tadbirkorlik subyektlariga xizmat ko‘rsatishning soddalashtirilishi zamonaviy davlat
boshqaruvi uchun zaruriy shartga aylangan. Shu nuqtai nazardan, O‘zbekistonda davlat
xizmatlarini zamonaviylashtirish, ularni xalqaro talablar asosida takomillashtirish va
raqamlashtirish muhim strategik vazifa hisoblanadi.
Ushbu mavzuning asosiy maqsadi – O‘zbekistonda davlat xizmatlari tizimini
zamonaviy raqamli jamiyat talablariga mos holda takomillashtirish, uning shakllanishi
va rivojlanishidagi strategik yo‘nalishlarni aniqlashdir.
Tadqiqot doirasida quyidagi vazifalar belgilangan:
-
davlat xizmatlari evolutsiyasi va nazariy asoslarini o‘rganish;
-
xorijiy mamlakatlar tajribasi bilan O‘zbekiston tajribasini qiyosiy tahlil
qilish;
-
raqamli hukumat tizimini rivojlantirishga ta’sir qiluvchi omillarni
aniqlash;
-
mavjud muammolarni tahlil qilish va ularning yechimlariga doir takliflar
ishlab chiqish.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi shundaki, unda O‘zbekistonda davlat xizmatlari
tizimi tarixiy rivojlanish bosqichlari, raqamlashtirish jarayoni va xizmatlar sifati
nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Shu bilan birga, xorijiy davlatlar tajribasi
asosida O‘zbekiston uchun mos keluvchi xizmat ko‘rsatish modellariga oid takliflar
ishlab chiqishdir.
Tadqiqotda qo‘llanilgan asosiy metodlar quyidagilardan iborat:
-
dialektik usul – tizimning bosqichma-bosqich rivojlanishini o‘rganishda;
-
tizimli yondashuv – davlat xizmatlari tizimini butun sifatida tahlil
qilishda;
-
empirik usul – real holatlar, statistikalar va sotsiologik so‘rovlar asosida
xizmatlar samaradorligini baholashda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
28
Mavzu bo‘yicha adabiyotlar tahlili:
Davlat xizmatlarini nazariy jihatdan
ko‘plab siyosatshunos va huquqshunos olimlar o‘rganishgan ular davlat boshqaruvi va
davlat xizmatlarini o‘rganishda o‘ziga xos yondashuvlardan foydalangan. Nemis
sotsiologi, faylasufi , tarixchisi va siyosiy iqtisodchisi Max Veber davlat xizmatining
byurokratik modelini asoslab berdi. U byurokratiyani rasmiy qoidalar va ierarxiya
asosida faoliyat yuritadigan, malakali mutaxassislar tomonidan boshqariladigan tizim
sifatida ta’riflagan
2
.
Davlat xizmati ko‘rsatish bir tomondan davlat yoki uning homiyligidagi boshqa
tuzilmalar, boshqa tomondan fuqarolar yoki yuridik shaxslar o‘rtasidagi huquqiy
munosabatlar sifatida ko‘rib chiqilishi mumkin. Bugungi ilm-fan ijtimoiy davlat
to‘g‘risida yaxlit, umume’tirof etilgan tushunchani yaratmagan. “Ijtimoiy davlat”
tushunchasidagi nisbiy mustaqillikka urg‘u bеrilishi davlatning mohiyati, mazmuni va
shakli o‘rtasidagi konstitutsiyaviy qat’iy funksional bog‘liqlikni ifodalaydi, dеgan fikr
adabiyotlarda ko‘proq ilgari suriladi. Ijtimoiy davlat fеnomеnining mazmunini
aniqlashtirish uchun masalaning tarixiga murojaat qilaylik. Ijtimoiy davlat nazariyasi
va amaliyoti garchi davlat g‘oyasini oziqlantiruvchi ildizlari ancha oldin - davlatning
o‘zi institut sifatida paydo bo‘lishi bilan bir vaqtda paydo bo‘lgan bo‘lsa-da, u XX
asrning ikkinchi yarmida rivojlandi
3
.
Har bir davlatning taraqqiyoti unda davlat xizmatlarining to’g’ri yo’lga
qo’yilganligi bilan ham bo’g’liq hisoblanadi. Huquqshunos olim Y.V.Oxotskiy
ta’kidlaganidek, “Davlat qanday bo’lsa, davlat xizmati va davlat xizmachilari ham,
shunday bo’ladi” yoki “Davlat xizmatchilari, ularning intilishi va qiziqishlari qanday
bo’lsa, davlat ham shunday bo’ladi ”. Sababi, davlat xizmatini tashkil qilish, o’tash
jarayoni ham to’g’ridan-to’g’ri siyosiy tizimga va rejimga bog’liq hisoblandi
4
.
Shuningdek, davlat xizmatchilarining sifatining tarkibiga va professionalllik va
kompitetligiga ham ko’p jixatdan bog’liqdir. Huquqshunos olim D.N. Baxrax davlat
xizmatiga ta’rif berib, “Insonlarning, shuningdek davlat va jamiyatning maqsadga
muvofiq maqsadga muvofiq faoliyat yo’nalishlaridan biri – bu xizmatdir. Bu tushuncha
2
Veber.M. “Economy and Society.”
–Т.:
University of California Press, 1978. – P. 957.
3
Omonov. B. Davlat xizmatlari asoslari. –Т.: Tafsir Books, 2024. – В. 21.
4
Охотский Е.В. Государственная служба в Парламенте. – М.: 2002. – B. 14.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
29
turli ma’nolarda hususan, insonning faoliyat turi sifatida, ijtimoiy-huquqiy institut
sifatida, davlat organlarining maxsus tizimi ma’nosida qo’llanilishi mumkin. Davlat
xizmati – boshqaruvdan, davlat faoliyatini amalga oshirishdan, boshqaruvni
ta’minlashdan, hamda aholiga ijtimoiy madaniy xizmat ko’rsatishdan iborat”
5
, deb
ta’rif berib o’tgan .
O‘zbekistonlik tadqiqotchi olimlar tomonidan davlat xizmatlarining
samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiy maqolalar va monografiyalar nashr etilgan.
Siyosatshunos professor olim B.Omonovga ko‘ra, Davlat va munitsipal boshqaruvi
tizimini rivojlantirishning sеrvis g‘oyasi hokimiyatning konstitutsiyaviy-huquqiy
lеgalligiga, klassik siyosiy va iqtisodiy “xizmatlar yaratuvchi – istе’molchi”
sxеmasiga asoslanadi
6
. Shu bilan birga, hozirgi davr sеrvis davlati mafkuraviy
manbalari davlat bilan fuqarolik jamiyati o‘zaro aloqalari va siyosiy tizimda hokimiyat
organlari boshqaruv tizimini nomarkazlashtirish zaruratidan kеlib chiqadi.
Yuridik fanlari doktori, professor S. Komilov o’zining kitobida keltirishicha
“Davlat xizmati – bu davlat hokimiyatining doimiy amal qiluvchi, ijtimoiy ahamiyatga
ega bo’lgan institutdir. Uning uning samaradorligi bevosita hodimlarning malakasi,
halolligi va boshqaruv madaniyatiga bo’g’liq”
7
.
Umuman so‘nggi yillarda Gʻarbda yuz berayotgan davlat xizmati asosiy
tamoyillarining qisman qayta ko‘rib chiqilishini quyidagi asosiy yo‘nalishlar bilan
izohlash mumkin:
-
buyruqbozlikning siyosiy roli va undan o‘z korporativ manfaatlari uchun
foydalanish mexanizmlarini tahlil qilish va institusionallashtirish;
-
ma’muriyatdagi siyosiy va kasbiy ibtidolarning oqilona nisbatini izlab
topish;
-
vertikal ma’muriy iyerarxiyaning rolini kamaytirish, funksional
organlarni rivojlantirish;
-
u ma’muriyatni markaz tasarrufidan chiqarish, arzonlashtirish,
qisqartirish;
5
Бахрах.Д.Н – А.П Административное право. – М.,1993. – B. 8.
6
Omonov B. Davlat xizmatlari asoslari. –Т.: Tafsir Books, 2024. – В. 36.
7
Komilov. S “Davlat xizmati va boshqaruvi.” –Т.: TDYUU, 2015. – B. 112.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
30
-
u mansablarning an’anaviy ma’muriy pillapoyasini cheklash;
-
u fuqarolarning ehtiyojlari va umidlariga buyruqbozlikning imkon qadar
ochiqligi va “hozirjavobligi”;
-
u davlat xizmatining madaniy va axloqiy-ma’naviy jihatlariga e’tiborni
yanada oshirish.
-
"O‘zbekiston - 2030" strategiyasi dasturi doirasida davlat xizmatlarini
to‘liq raqamlashtirish maqsad qilinmoqda. Kamida 300 ta davlat xizmati bosqichma-
bosqich xususiy sektorga o‘tkaziladi. Shu bilan birga, mavjud litsenziyalash va ruxsat
berish hujjatlari soni kamida 20 foizga qisqartiriladi, ularning 50 foizi esa
soddalashtiriladi. Davlat xizmatlarini ko‘rsatish bo‘yicha mavjud 300 ga yaqin tartib-
taomillarni soddalashtirish choralari ko‘riladi. Davlat xizmatlarini ko‘rsatishda “3
qadam”, “foydalanuvchi uchun moslashtirilgan” va “barchasi bir mobil ilovada”
tamoyillari asosida raqamlashtirish ishlari amalga oshiriladi. Xizmatlarning 40 foizi
xususiy sektorga
8
o‘tkazilib, shu orqali fuqarolarning davlat xizmatlaridagi shaxsiy
ishtiroki 2 barobarga qisqartiriladi. Bu esa albatta korrupsion holatlarni oldini olish
inson omilini kamaytirishga qaratilgan say harakatlar. “Elektron hukumat” tizimidan
“Raqamli hukumat” tizimiga o‘tish bosqichi amalga oshiriladi, bunda barcha hujjatlar
va idoralararo munosabatlar to‘liq raqamli shaklga o‘tkaziladi. Fuqarolarning davlat
xizmatlaridan foydalanishini yanada qulaylashtirish maqsadida ariza yozish, turli
shakllarni to‘ldirish kabi ortiqcha formal tartiblar bekor qilinadi. Shu bilan birga, davlat
idoralari uchun zarur bo‘lgan hujjatlarni fuqarolardan talab qilmasdan, mavjud elektron
bazalar orqali mustaqil tarzda olish imkonini beruvchi yagona axborot tizimi joriy
etiladi.
Mezoni
Xorijiy yondashuvlar
O‘zbekiston tajribasi
Raqamli
texnologiyalar
Elektron hukumat tizimi keng
rivojlangan (Estoniya, Koreya)
Yagona interaktiv portal va
"O‘zbekiston
–
2030
strategiyasi" dasturi
8
PF-158-сон 11.09.2023. "O'zbeki ston — 2030" strategiyasi to'g'risida
https://lib.bimm.uz/items/download/9186
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
31
Fuqarolarning
ishtiroki
Fuqarolarni
qaror
qabul
qilishga
jalb
qilish
(Germaniya,B.Britaniya,
Skandinaviya)
Prezident virtual qabulxonasi
va
jamoatchilik
nazorati
mexanizmlari
Xizmatlarning
shaffofligi
Bozor mexanizmlari va xususiy
sektor tajribasidan foydalanish
Davlat xizmatlari markazlari
orqali
korrupsiya
xavfini
kamaytirish
Nazorat va sifat
Mustaqil organlar va xalqaro
standartlar asosida
Davlat xizmatlari agentligi va
milliy standartlar
2017-2021-yillarda huquq va erkinliklar hamda qonun bilan qo‘riqlanadigan
manfaatlarga taalluqli 158 ta qonun hujjatlari, jumladan, 102 ta yangi (jumladan,
14 ta xalqaro shartnomalar ratifikatsiya qilingan, 5 ta xalqaro shartnomalarga
qo‘shilgan, 6 ta kodеks ma’qullangan) qabul qilindi. Amaldagi qonunlarga o‘zgartish
va
qo‘shimchalar
kiritish
bo‘yicha
56
ta
qonun
qabul
qilindi.
|2018-2021 yillarda Davlat xizmatlari markazlarida jami 40 milliondan ortiq xizmatlar
ko‘rsatildi. Оdamlar hayotini yengillashtirish maqsadida tuman (shahar) markazlaridan
uzoqda joylashgan hududlarda 141 ta filial tashkil etildi. Bugungi kunda ushbu
xizmatlardan mamlakatimiz bo‘yicha kuniga o‘rtacha 45-50 ming kishi
foydalanmoqda
9
. So‘nggi 4 yil ichida xizmatlar turi 4,5 barobarga ko‘payib, 37 tadan
172 taga, shundan 52 tasi bеpul ekanligi inson qadri ulug‘ligining hayotiy
ko‘rinishlaridan biridir
10
. Ayni paytda, davlat xizmatlarining soni 272 taga yetdi
O‘zbеkistonda davlat xizmatlarining shakllanish bosqichlari
Yillar
Tadbirlar
2003 yil
Tadbirkorlik sub’еktlarini “yagona darcha” tamoyili bo‘yicha
ro‘yxatdan o‘tkazish tumanlar (shaharlar) hokimliklari huzuridagi
9
Omonov B. Davlat xizmatlari asoslari. – Т.: Tafsir Books, 2024. – В. 86-88.
10
Оtaхоnоv F. Insоn qadrini ta’minlash – davlat taraqqiyotining bоsh indikatоri // “Yangi O‘zbеkistоn” gazеtasi. 2022
yil 28 aprеldagi 84-sоni.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
32
tadbirkorlik sub’еktlarini ro‘yxatdan o‘tkazish inspеksiyalari
tomonidan amalga oshirildi.
2016 yil
1
yanvardan
Inspеksiyalar nеgizida Tadbirkorlik sub’еktlariga “yagona darcha”
tamoyili bo‘yicha davlat xizmatlari ko‘rsatish yagona markazlari
tashkil etildi.
2017 yil
1
fevraldan
Yagona
markazlarning
tumanlar
(shaharlar)
hokimliklari
tuzilmasidan O‘zbеkiston Rеspublikasi Adliya vazirligi tasarrufiga
o‘tkazilishi mazkur sohani rivojlantirish bo‘yicha kеyingi qadam
bo‘lib, vеrtikal boshqaruvni shakllantirish, ularning samarali
faoliyatini tashkil etish imkonini bеrdi. Natijada Yagona markazlar
tomonidan ko‘rsatiladigan davlat xizmatlari soni bir nеcha baravar
oshdi.
2017 yil
1 apreldan
Ro‘yxatga olish tartib-taomillarini 30 daqiqagacha qisqartirish
imkonini bеruvchi tadbirkorlik sub’еktlarini davlat ro‘yxatidan
o‘tkazishning avtomatlashtirilgan tizimi ishga tushirilganligi
“Doing Business 2018” global rеytingidagi “Biznеsni ro‘yxatdan
o‘tkazish” ko‘rsatkichi bo‘yicha O‘zbеkiston mavqеini 24-o‘rindan
11-o‘ringa yaxshilashga xizmat qildi.
Davlat xizmati konsepsiyasiga oid mavjud nazariy qarashlar davlat xizmatini
tavsiflovchi bir qator o'ziga xos xususiyatlarni o'z ichiga olganligini ko'rish mumkin:
1) davlat xizmati - bu, birinchi navbatda, davlatning bir qator o’ziga yuklatilgan
funksiyalarini bajaraishga qaratilgan faoliyat sifatida;
2) davlat xizmati – davlat boshqaruvi, davlat organlari va tuzilmalari sifatida;
3) davlat xizmatchilari davlat boshqaruv organlari va ularning apparatida
lavozimlarni egallaydilar;
4) davlat xizmati davlat byudjeti asosida moliyalashtiriladi.
Sanab o'tilgan xususiyatlardan kelib chiqqan holda, davlat xizmati nazariy
nuqtai nazardan adabiyotlarda to'liq asoslanadi; davlat organlari va ularning apparatida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
33
budjet mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladigan lavozimlarni egallab turgan
xodimlarning davlat funksiyalarini bevosita bajarishi bo‘yicha faoliyat
11
.
Albatta, davlat xizmatining asosiy maqsadi jamiyatga xizmat qilish, davlat
mexanizmi samaradorligini oshirish, davlat, uning mansabdor shaxslari, organlarining
asosiy funksiya va vazifalarini sifatli bajarilishini ta’minlashdan iborat
12
. Uzoq va
qisqa muddatli maqsadlar mamlakat taraqqiyotining muayyan bosqichida sodir
bo'ladigan aniq ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy vaziyatlarga bog'liq
13
.
Davlat xizmatlari bir nechta tur va sohalarga bo’linadi.
Ijtimoiy xizmatlar
Ta'lim xizmatlari
Sog'liqni saqlash xizmatlari
Ijtimoiy himoya xizmatlari
Ma'muriy
xizmatlar
Pasport va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarni rasmiylashtirish.
Yer-mulk masalalari bo'yicha xizmatlar.
Avtotransport vositalarini ro'yxatdan o'tkazish.
14
Huquqiy xizmatlar
Notarial xizmatlar.
Sud tizimi orqali adolatni ta'minlash.
Fuqarolik va jinoyat ishlari bo'yicha huquqiy yordam.
Iqtisodiy xizmatlar
Biznesni ro'yxatdan o'tkazish.
Litsenziya va ruxsatnomalarni berish.
Soliq va bojxona masalalarida ko'maklashish.
2017-2021 yillarda O'zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta
ustuvor yo'nalishi bo'yicha Harakatlar strategiyasida elektron hukumat tizimini yanada
11
Li A. Davlat xizmatini huquqiy tartibga solish. O'quv qo'llanma. – T.: TGYUU, 2021. B. 11-12.
https://27.101.212.134/cms/commonDown.do?DLD_CFM_NO=AQPZX3EKKWR03ZD2QW5E&FL_SEQ=85039
13
Jurayev Sh. Public service. 2024. B. 8-9.
https://library-tsul.uz/public-service-jurayev-sh-2024/
14
Цифровая трансформация и государственное управление: научно-практическое пособие (Емельянов А.С.,
Ефремов А.А., Калмыкова А.В. и другие; ред. кол.: д.ю.н., доц., Л.К. Терещенко, д.ю.н., доц. А.С. Емельянов,
д.ю.н., проф. Н.А. Поветкина). - "Инфотропик М...
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
34
rivojlantirish masalasiga alohida e'tibor qaratilgan. Xususan, Xalq bilan muloqot va
inson manfaatlari yilida 2018-2021 yillarga mo'ljallangan tegishli dastur ishlab
chiqilishi belgilangan. Bu va boshqa dolzarb vazifalarning muvaffaqiyatli ro'yobga
chiqarilishi davlat xizmatlari soni hamda sifatini oshiradi, xalq bilan muloqotni yanada
yangi, yuqori bosqichga ko'tarish imkonini beradi.
Elektron hukumat uchun qo’yilgan dastlabki qadamalar mamlakatning
2012-yildagi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi yakunlari va 2013-yilgi iqtisodiy
dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan. 2013-yil
18-yanvardagi Hukumat majlisida birinchi prezident Islom Karimov mamlakatda
«Elektron hukumat» tizimini shakllantirish Konsepsiyasi va kompleks dasturini ishlab
chiqish muhimligini qayd etib o‘tgandi. Davlat organlari rahbarlari va
mutaxassislaridan tuzilgan maxsus ishchi guruhi tomonidan mazkur yo‘nalishda dunyo
yetakchisi bo‘lmish Korea Respublikasi, Estoniya, Daniya, Singapur va boshqa xorijiy
mamlakatlarning «elektron hukumat» borasidagi ilg‘or tajribalarini o’rganib,
«Elektron hukumat» tizimini shakllantirish bo‘yicha Konsepsiya va Kompleks
dasturni, shuningdek, 2013-2017-yillar uchun O‘zbekiston Respublikasida Milliy
axborot-kommunikatsiya tizimini rivojlantirish Kompleks dasturini ishlab chiqqanlar.
Loyihalarni ishlab chiqishda korealik va boshqa xorijiy ekspertlar faol qatnashganlar,
ushbu yo‘nalish bo‘yicha O‘zbekistonning turli vazirliklari va idoralari mutaxassislari
bilan davra suhbatlari, uchrashuvlar, seminarlar va yig‘ilishlar o‘tkazilgan. «Elektron
hukumat» tizimini shakllantirish bo‘yicha Konsepsiya va Kompleks dastur davlat
organlarining o‘zaro va aholi hamda tadbirkorlik subyektlari bilan munosabatlarining
o’sha paytdagi holati va yo‘nalishlarini inobatga olgan holda, «Elektron hukumat»
tizimini shakllantirish va rivojlantirish bo‘yicha asosiy vazifalarni belgilashgan.
«Elektron hukumat» tizimini joriy etish bo‘yicha taklif etilayotgan chora-tadbirlarning
samaradorligini baholash uchun davlat organlari interaktiv xizmatlarining turli sohalari
va yo‘nalishlari bo‘yicha maqsadli ko‘rsatkichlar va indikatorlar ishlab chiqilgan.
«Elektron hukumat» tizimi joriy etilishi natijasida to‘liq tranzaksiyalangan xizmatlarga
o‘tilishi kutilmoqda, bu esa, aholi va biznes vakillarining davlat xizmatidan
foydalanishda turli instansiyalarga qatnashni va davlat xizmatchilari bilan bevosita
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
35
muloqotda bo‘lishni istisno etgan. Bu, o‘z navbatida, aholiga qo‘shimcha qulayliklar
yaratishga va biznes yuritish sharoitlarini yaxshilashga xizmat qilgan. Bugungi kunda
xususan, 2025-yil holatiga ko‘ra O‘zbekiston elektron hukumat tizimi sezilarli
darajada rivojlangan statistik tahlillarga ko’ra Davlat xizmatlarining raqamlashtirilishi
2025-yil boshiga kelib, my.gov.uz portalida 600 dan ortiq xizmatlar mavjud bo‘lib,
shundan 65% to‘liq raqamlashtirilgan (ya’ni, foydalanuvchidan ariza qabul qilishdan
tortib, natijani elektron ko‘rinishda yetk-azib berishgacha). My.gov.uz va Yagona
interaktiv davlat xizmatlari portali (YIDXP) orqali xizmat olgan foydalanuvchilar soni
8,5 milliondan oshgan. Murojaat soni esa 2025-yilning birinchi choragida my.gov.uz
orqali amalga oshirilgan umumiy murojaatlar soni 30 milliondan oshgan, bu 2024-
yilning shu davriga nisbatan 25% o‘sishni anglatadi. e-hukumat xizmatlaridan mobil
ilova orqali foydalanish 2024-yilga nisbatan 40% ga oshgan, bu esa foydalanuvchilar
uchun qulaylik darajasi yuqorilaganini ko‘rsatadi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra,
2025-yilga kelib avtomatlashtirilgan xizmatlar ulushi 72% ga yetgan.
2024–2025-yillar davomida quyidagi muhim voqealar O‘zbekiston elektron
hukumatining rivojlanishiga turtki bo‘ldi. Hususan, 2020-yil 5-oktabrda O’zbekiston
Respublikasi Prezidentining “Raqamli O’zbekiston – 2030” strategiyasi tasdiqlash va
uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to’g’risidagi
15
farmoni qabul qilinganligi
bu sohada amalga oshirilgan ishlarga juda ham katta turtki bergan desak to’g’ri bo’ladi.
-
2024-yil dekabrda “Raqamli O‘zbekiston — 2030” dasturining ikkinchi
bosqichi qabul qilindi. Bu bosqichda xizmatlar sifati, tezligi va shaffofligini oshirishga
e’tibor qaratildi;
-
2025-yil fevralda esa Prezident qarori asosida “Raqamli identifikatsiya va
biometrik tekshiruv” tizimi joriy etildi, bu esa ko‘plab davlat xizmatlarida shaxsni
avtomatik tasdiqlashni osonlashtirdi;
-
2025-yil mart oyida Viloyatlarda “Raqamli xizmatlar haftaligi” o‘tkazildi,
aholining e-hukumat xizmatlaridan foydalanish madaniyatini oshirishga xizmat qildi.
15
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 05.10.2020 yildagi PF-6079-son
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
36
-
Tashqi investitsiyalarga alohida e’tibor qaratildi, xususan, Koreya,
Estoniya va Singapur kabi davlatlar bilan hamkorlikda yangi texnologiyalar joriy
qilindi (AI, blockchain, data analytics).
O‘zbekistonning elektron hukumat rivojlanish dinamikasi (2014–2024)
Raqamli xizmatlar aholi hayotini osonlashtirishda davom etmoqda ya’ni
so’nggi vaqtlarda raqamli xizmatlardan foydalanish bo’yicha aholi ko’nikmalarini
oshirish borasida salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda va bu o’z natijasini ham
bermoqda. 62 000 ga yaqin aholi, yoshlar va tadbirkorlar "my.gov.uz portalidan
samarali foydalanish" mavzusidagi seminar-treninglarda raqamli xizmatlardan
foydalanish bo‘yicha o‘qitildi. Bu raqamlar aholining raqamli savodxonligi oshib
borayotganidan dalolat. 264 ta videorolik yaratilib, my.gov.uz ning YouTube kanaliga
joylashtirildi. Ushbu videolar raqamli xizmatlar va ulardan foydalanish bo‘yicha aniq
va tushunarli ma’lumotlar beradi. my.gov.uz ning ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalari
faolligi ham oshdi. Telegram kanalida obunachilari soni 230 000dan, you tube kanali
a’zolari soni – 64 000dan, videolarini ko’rish esa 8,2 mln martadan, Instagram a’zolari
soni – 5,2 mingdan oshdi. Ushbu ko‘rsatkichlar raqamli xizmatlarning aholi hayotiga
chuqur kirib borayotganidan dalolatdir.
Xulosa
O‘zbekiston Respublikasida davlat xizmatlari tizimi zamonaviy davlat
boshqaruvining muhim tarkibiy elementi sifatida jadal rivojlanmoqda. Davlat
xizmatlarining strategik rivojlanishi quyidagi asosiy yo‘nalishlarda olib borilmoqda:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
37
institutlarni isloh qilish, kadrlar malakasini oshirish, zamonaviy raqamli
texnologiyalarni joriy etish va xizmat ko‘rsatish jarayonlarini soddalashtirish. Bu
yo‘nalishlar davlat boshqaruvida professionalizmni ta’minlash, korrupsiyaviy
xavflarni kamaytirish va fuqarolarning davlatga bo‘lgan ishonchini mustahkamlashga
xizmat qilmoqda.
Xalqaro tajriba tahlili shuni ko‘rsatadiki, AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya,
Fransiya, Janubiy Koreya va boshqa ilg‘or davlatlarda davlat xizmatlari tanlov asosida,
shaffof va karyera rivoji uchun qulay shart-sharoitlarda tashkil etilgan. Jumladan,
AQShdagi “USAJobs” platformasi, Germaniyadagi “Beamte” modeli yoki
Fransiyadagi aniq mezonlarga asoslangan tanlov tizimlari O‘zbekiston uchun foydali
namuna bo‘la oladi. Bu kabi tajribalarni o‘rganish va milliy kontekstga mos tarzda
tatbiq etish, davlat xizmatining professional, samarali va barqaror tizimini
shakllantirishda muhim o‘rin tutadi.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonda davlat xizmatlarini takomillashtirish
bo‘yicha olib borilayotgan islohotlar bosqichma-bosqich xalqaro tajriba asosida
chuqurlashtirilmoqda. Kelgusida ushbu yo‘nalishda normativ-huquqiy bazani
mustahkamlash, xizmatlar sifati va raqamli infratuzilmani rivojlantirish, xodimlarni
tanlash va ularni rag‘batlantirish tizimini takomillashtirish asosiy ustuvor vazifalardan
bo‘lib qoladi. Bu esa, o‘z navbatida, davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish hamda
fuqarolarga qulay, adolatli va sifatli xizmat ko‘rsatish tizimini yaratishga zamin
yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023 yil 11 sentyabrdagi PF–158-son
2.
Veber.M. “Economy and Society.” –Т.: University of California Press, 1978. –
P. 957.
3.
Omonov. B. Davlat xizmatlari asoslari. –Т.: Tafsir Books, 2024. – В. 21.
4.
Охотский Е.В. Государственная служба в Парламенте. – М.: 2002. – B.
14.
5.
Бахрах.Д.Н – А.П Административное право. – М.,1993. – B. 8.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
38
6.
Omonov B. Davlat xizmatlari asoslari. –Т.: Tafsir Books, 2024. – В. 36. 86-88.
7.
Komilov. S “Davlat xizmati va boshqaruvi.” –Т.: TDYUU, 2015. – B. 112.
8.
Оtaхоnоv F. Insоn qadrini ta’minlash – davlat taraqqiyotining bоsh indikatоri //
“Yangi O‘zbеkistоn” gazеtasi. 2022 yil 28 aprеldagi 84-sоni.
9.
Mеханизмы совершенствования системы государственных услуг (на
примере республики узбекистан)
10.
http://elibrary.ru/item.asp?id=32501639
xizmatlari asoslari. –Т.: Tafsir Books, 2024. – В. 90.
11.
Li A. Davlat xizmatini huquqiy tartibga solish. O'quv qo'llanma. – T.: TGYUU,
2021. B. 11-12.
https://27.101.212.134/cms/commonDown.do?DLD_CFM_NO=AQPZX3EK
13.
Jurayev Sh. Public service. 2024. B. 8-9.
https://library-tsul.uz/public-service-
14.
Цифровая трансформация и государственное управление: научно-
практическое пособие (Емельянов А.С., Ефремов А.А., Калмыкова А.В. и другие;
ред. кол.: д.ю.н., доц., Л.К. Терещенко, д.ю.н., доц. А.С. Емельянов, д.ю.н., проф.
Н.А. Поветкина). - "Инфотропик М...
15.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 05.10.2020 yildagi PF-6079-
son
https://lex.uz/ru/docs/-5030957
Internet saytlari
1. www.lex.uz
2. https://davxizmat.uz
3. http://strategy.regulation.gov.uz
