MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
237
TOVAR BELGISI VA XIZMAT KO‘RSATISH BELGISI SIFATIDA
RO‘YXATDAN O‘TKAZISH UCHUN TOPSHIRILGAN TALABNOMANI
KO‘RIB CHIQISH TARTIBI
Razzoqova Flora Shamsiddin qizi
Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti
4-kurs talabasi
Saidov Shoxruxxon Muzaffarovich
Ilmiy rahbar
Annotatsiya. Mazkur ilmiy maqolada tovar belgisi va xizmat ko‘rsatish
belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish uchun topshirilgan talabnomalarni ko‘rib chiqish
tartibi, bosqichlari va huquqiy asoslari yoritilgan. Amaldagi qonunchilik tahlil qilinib,
ushbu jarayonni yanada takomillashtirish yo‘llari ko‘rsatilgan, xalqaro tajriba bilan
taqqoslab, mavjud muammolar va ularning yechimlari haqida takliflar bildirilgan.
Аннотация. В данной научной статье рассматривается порядок и
этапы рассмотрения заявок на регистрацию товарных знаков и знаков
обслуживания. Проанализированы действующие законодательные нормы,
определены пути совершенствования процедуры с учетом международного
опыта, а также предложены рекомендации по устранению существующих
проблем.
Annotation. This scientific article explores the procedure and stages of
reviewing applications for the registration of trademarks and service marks. The
analysis is based on the current legislation, and proposals for improving the process
are presented. International experience is compared, and solutions for existing issues
are suggested.
Kalit so‘zlar: Tovar belgisi, xizmat ko‘rsatish belgisi, talabnoma, ekspertiza,
intellektual mulk, ro‘yxatdan o‘tkazish, qonunchilik, Intellektual mulk agentligi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
238
Ключевые слова: Товарный знак, знак обслуживания, заявка, экспертиза,
интеллектуальная собственность, регистрация, законодательство, Агентство
интеллектуальной собственности.
Keywords: Trademark, service mark, application, examination, intellectual
property, registration, legislation, Intellectual Property Agency.
Kirish
Bugungi globallashuv davrida intellektual mulk obyektlari, xususan, tovar
belgisi va xizmat ko‘rsatish belgilarining iqtisodiy muomaladagi o‘rni tobora ortib
bormoqda. Tovar belgisi ishlab chiqaruvchi yoki xizmat ko‘rsatuvchi subyektning
mahsulotlarini raqobatchilarning mahsulotlaridan ajratib turuvchi asosiy vosita sifatida
nafaqat iqtisodiy, balki huquqiy jihatdan ham himoyaga ehtiyoj sezadi. Shu boisdan
tovar belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish va ularni qonuniy himoya qilish masalalari
zamonaviy huquqiy tizimda ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida e’tirof etiladi. Tovar
belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish jarayoni ariza berishdan boshlab, guvohnoma
olishgacha bo‘lgan murakkab va bosqichma-bosqich yondashuvni talab qiladi. Bunda
belgi qonunchilikka, axloqiy me’yorlarga va raqobat tamoyillariga muvofiqligi,
mavjud belgilar bilan o‘xshash yoki aynanlik darajasi aniqlanadi. Ushbu maqolada
aynan talabnomani ko‘rib chiqish tartibi, uning bosqichlari, amaliy muammolari va
xalqaro tajriba asosidagi takomillashtirish imkoniyatlari tahlil qilinadi.
Tovar belgisi va xizmat ko‘rsatish belgisi subyektning mahsulotlari yoki
xizmatlarini boshqa subyektlarning mahsulot va xizmatlaridan ajratish vositasi sifatida
intellektual mulk obyekti sanaladi. O‘zbekiston Respublikasi “Tovar belgilari, xizmat
ko‘rsatish belgilari va tovar kelib chiqqan joy nomlari to‘g‘risida”gi Qonuni
1
ga
muvofiq, tovar belgilarining ro‘yxatdan o‘tkazilishi Intellektual mulk agentligi
tomonidan amalga oshiriladi. Tovar belgisi ro‘yxatdan o‘tkazilgandan so‘ng egasiga
eksklyuziv huquqlar kafolatlanadi.
Tovar belgisini ro‘yxatdan o‘tkazish uchun talabnoma berish tartibi
belgilangan shaklda amalga oshiriladi. Talabnoma quyidagilarni o‘z ichiga oladi: belgi
1
O‘zbekiston Respublikasi “Tovar belgilari, xizmat ko‘rsatish belgilari va tovar kelib chiqqan joy nomlari
to‘g‘risida”gi Qonuni, 2020-yil.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
239
tasviri, belgi qo‘llaniladigan tovar va xizmatlar ro‘yxati, arizachining rekvizitlari va
huquqlarni tasdiqlovchi hujjatlar. Talabnoma topshirilgach, Intellektual mulk agentligi
tomonidan ko‘rib chiqish jarayoni boshlanadi va u ikki asosiy bosqichdan iborat
bo‘ladi: formal ekspertiza va mazmuniy ekspertiza
2
.
Formal ekspertiza bosqichida talabnoma rasmiy jihatdan to‘g‘ri
rasmiylashtirilganlik darajasi tekshiriladi, ya’ni barcha zarur ma’lumotlar, tasvirlar va
hujjatlar mavjudligi aniqlanadi. Agar kamchiliklar aniqlansa, arizachiga ularni tuzatish
uchun muddat belgilanadi. Formal ekspertizadan muvaffaqiyatli o‘tgan talabnomalar
keyingi - mazmuniy ekspertiza bosqichiga o‘tadi. Mazmuniy ekspertizada belgi
mavjud qonunchilikka muvofiqligi, boshqa ro‘yxatdan o‘tgan belgilar bilan aynanlik
yoki o‘xshashlik darajasi, belgi tarkibidagi unsurlar iste’molchini chalg‘itmasligi va
davlat ramzlari, odob-axloq qoidalariga zid emasligi tekshiriladi. Zarurat tug‘ilganda
ekspertiza jarayonida qo‘shimcha tushuntirish yoki hujjatlar so‘ralishi mumkin.
Agar barcha bosqichlarda to‘siqlar aniqlanmasa, belgi davlat reyestriga
kiritiladi va belgi egasiga guvohnoma rasmiylashtirib beriladi. Ro‘yxatdan o‘tkazilgan
belgilar Intellektual mulk agentligining rasmiy e’lonlarida chop etiladi va e’lon
qilingan kundan boshlab belgilangan muddat ichida uchinchi shaxslar tomonidan
norozilik bildirilmasa, belgi yakuniy tarzda ro‘yxatdan o‘tgan hisoblanadi. Jahon
tajribasida esa tovar belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish jarayonini soddalashtirish va
avtomatlashtirish keng tarqalgan. Xususan, Madrid kelishuvi
3
asosida birgina ariza
orqali bir nechta davlatlarda tovar belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish imkoniyati mavjud.
Bu arizachilar uchun vaqt va mablag‘ tejash imkonini beradi, shuningdek, xalqaro
miqyosda tovar belgilarini himoya qilishni tezlashtiradi. O‘zbekiston amaliyotida esa
ayrim muammolar saqlanib qolmoqda
4
. Talabnoma ko‘rib chiqish muddatining
cho‘zilishi, ekspertiza bosqichida subyektivlikning yuqoriligi, belgilarning
o‘xshashligi yuzasidan bahsli holatlar va arizachilarning huquqiy savodxonlik
darajasining pastligi - bular amaliyotda tez-tez uchraydigan holatlardir.
2
O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk markazining rasmiy sayti: www.ipcenter.uz
3
World Intellectual Property Organization. "Examination Guidelines for Trademarks," Geneva, 2023.
4
G‘aniyev B.A., “Intellektual mulk huquqi”, Toshkent, 2021-yil.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
240
Xulosa va takliflar
Tovar belgisi va xizmat ko‘rsatish belgilarini ro‘yxatdan o‘tkazish bugungi
raqobatbardosh bozor sharoitida subyektlarning intellektual mulkini himoya qilishning
asosiy omillaridan biri sanaladi. Belgilarning qonunchilik asosida ro‘yxatdan o‘tishi
tadbirkorlik subyektlariga o‘z mahsulotlari va xizmatlarini huquqiy himoya ostida
rivojlantirish imkonini beradi. Shu bilan birga, ro‘yxatdan o‘tkazish jarayonining
aniqligi va shaffofligi iqtisodiy barqarorlik va raqobat muhitining oshishiga xizmat
qiladi.
Amaldagi qonunchilik normalarini xalqaro tajriba asosida takomillashtirish,
ko‘rib chiqish jarayonlarini raqamlashtirish va avtomatlashtirish, sun’iy intellekt
texnologiyalaridan foydalanish orqali talabnomalarni tezkor va aniq ko‘rib chiqish
tizimini yaratish zarur. Bundan tashqari, tadbirkorlar va huquqshunoslar uchun
intellektual mulk sohasida doimiy o‘quv-seminarlar tashkil etish, ularning huquqiy
bilimini oshirish ham muhim ahamiyatga ega.
Ushbu kamchiliklarni bartaraf etish
maqsadida quyidagi takliflarni ilgari surish maqsadga muvofiq: elektron ariza
topshirish jarayonini soddalashtirish va raqamlashtirish; belgilar o‘xshashligini
aniqlashda sun’iy intellektdan foydalanish; arizachilar uchun bepul maslahat va
ma’lumot xizmatlarini tashkil etish; intellektual mulk sohasida tadbirkorlar va
mutaxassislar uchun amaliy seminar va treninglar o‘tkazish.
Yuqoridagi takliflarning amalga oshirilishi O‘zbekiston Respublikasida
tovar va xizmat belgilarining huquqiy muhofazasini mustahkamlash, milliy
iqtisodiyotni intellektual jihatdan rivojlantirish va jahon tajribasiga mos zamonaviy
tizimni shakllantirishga zamin yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekiston Respublikasi “Tovar belgilari, xizmat ko‘rsatish belgilari va tovar kelib
chiqqan joy nomlari to‘g‘risida”gi Qonuni, 2020-yil.
2. Jahon intellektual mulk tashkiloti (WIPO). Madrid kelishuvi, 1891-yil; O‘zbekiston
tomonidan 2006-yilda ratifikatsiya qilingan.
3. G‘aniyev B.A., “Intellektual mulk huquqi”, Toshkent, 2021-yil.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
241
4. O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk markazining rasmiy sayti:
www.ipcenter.uz
5. World Intellectual Property Organization. "Examination Guidelines for
Trademarks," Geneva, 2023.
