MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
46
BO’LAJAK O’QITUVCHILARDA PEDAGOGIK ETIKANI
SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK SHART-SHAROITLARI
Andijon davlat pedagogika instituti
Pedagogika yo'nalishi 1- bosqich magistranti
ORCID:0009-0001-8193-2920
Obidova Shohsanam Alisher qizi
Ilmiy rahbari: p.f.d.(DS)c prof. N.J.Abdullayeva.
Annotatsiya: Maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik etikani
shakllantirishning pedagogik shart-sharoitlari tahlil qilinadi. Pedagogik etika –
o‘qituvchi faoliyatining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, uning axloqiy me’yorlari,
talabalar va hamkasblariga nisbatan munosabati, shuningdek, kasbiy mas’uliyatini
belgilaydi. Tadqiqotda pedagogik etikani rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan asosiy
shart-sharoitlar, jumladan, ta’lim jarayonida axloqiy qadriyatlarni integratsiyalash,
o‘qituvchi namunalari va mentorlikning roli, ijtimoiy-pedagogik muhitning ta’siri,
shaxsiy refleksiya va o‘zini-o‘zi takomillashtirish mexanizmlari ko‘rib chiqiladi.
Maqola muallifining fikricha, pedagogik etikani shakllantirish faqat nazariy bilimlar
bilan chegaralanmaydi, balki amaliy mashg‘ulotlar, qo‘llab-quvvatlovchi muhit va
shaxsning o‘zini tarbiyalash faoliyatini talab qiladi. Bu jarayon bo‘lajak
o‘qituvchilarning nafaqat kasbiy, balki shaxsiy jihatdan ham yetuklikka erishishlariga
yordam beradi.
Kalit so‘zlar: pedagogik etika, bo‘lajak o‘qituvchilar, axloqiy tarbiya,
pedagogik shart-sharoitlar, kasbiy tayyorgarlik, refleksiya.
Abstract: This article analyzes the pedagogical conditions necessary for the
formation of pedagogical ethics in future teachers. Pedagogical ethics is a crucial
component of a teacher's professional activity, defining their moral principles, attitude
toward students and colleagues, as well as their sense of professional responsibility.
The study examines key factors contributing to the development of pedagogical ethics,
including the integration of ethical values into the educational process, the role of
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
47
teacher role models and mentorship, the influence of the socio-pedagogical
environment, and mechanisms for self-reflection and self-improvement. According to
the author, the formation of pedagogical ethics is not limited to theoretical knowledge
but requires practical training, a supportive environment, and active self-education.
This process helps future teachers achieve not only professional but also personal
maturity.
Keywords: pedagogical ethics, future teachers, moral education, pedagogical
conditions, professional training, self-reflection.
Аннотатсия: В данной статье анализируются педагогические условия
формирования педагогической этики у будущих учителей. Педагогическая этика
представляет
собой
важнейшую
составляющую
профессиональной
деятельности педагога, определяющую его моральные принципы, отношение к
учащимся и коллегам, а также чувство профессиональной ответственности. В
исследовании рассматриваются ключевые факторы, способствующие
развитию педагогической этики, включая интеграцию этических ценностей в
образовательный процесс, роль наставничества и примеров педагогов, влияние
социально-педагогической среды, а также механизмы саморефлексии и
самосовершенствования.По мнению автора, формирование педагогической
этики не ограничивается теоретическими знаниями, а требует практической
подготовки, благоприятной среды и активной работы над собой. Этот процесс
способствует достижению будущими учителями не только профессиональной,
но и личностной зрелости.
Ключевые слова: педагогическая этика, будущие учителя, нравственное
воспитание,
педагогические
условия,
профессиональная
подготовка,
саморефлексия.
Zamonaviy taʼlim sohasida o‘qituvchining faoliyatiga qo‘yiladigan
talablar tobora murakkablashib bormoqda. Bugungi kunda pedagog nafaqat yuqori
malakali mutaxassis, balki chuqur maʼnaviyatga ega bo‘lishi, shaxsan namunali xulq-
atvor ko‘rsatishi hamda talabalarning shaxsiy rivojlanishiga ijobiy taʼsir ko‘rsatishi
zarur. Shu nuqtai nazardan, pedagogik etika masalalari dolzarb ahamiyat kasb
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
48
etmoqda.
Pedagogik etika sohasi bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, bu fan nafaqat nazariy qarashlar majmuini, balki amaliy pedagogik
faoliyatda qo‘llaniladigan meʼyorlar tizimini o‘z ichiga oladi. O‘zbekiston
Respublikasida taʼlim islohotlari davomida pedagog kadrlarni tayyorlash tizimiga
qo‘yilayotgan yangi talablar, ayniqsa, bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy va axloqiy
kompetentligini oshirishga qaratilgan.
Mazkur tadqiqotning dolzarbligi shundaki, u bo‘lajak pedagoglarda
pedagogik etikani shakllantirish jarayonining samaradorligini oshirish uchun maxsus
pedagogik sharoitlarni ishlab chiqishga qaratilgan. Bu borada quyidagi omillarni
ajratib ko‘rsatish mumkin:
1. Taʼlim muassasalarida pedagogik axloq tamoyillarini chuqur o‘zlashtirish
uchun innovatsion metodlardan foydalanish;
2. Talabalarning amaliy faoliyatida etik qoidalarni qo‘llash ko‘nikmalarini
mustahkamlash;
3. O‘qituvchilarning shaxsiy fazilatlari va kasbiy mahoratini muvofiqlashtirish
mexanizmlarini takomillashtirish.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi shundan iboratki, unda zamonaviy taʼlim
muhitida pedagogik etikani shakllantirishning optimal yo‘llari tizimli ravishda
o‘rganilgan. Amaliy ahamiyati esa oliy pedagogik taʼlim muassasalarida pedagogik
etikani o‘qitishning samarali modelini ishlab chiqishda namoyon bo‘ladi.
Maqolada quyidagi tadqiqot metodlari qo‘llanilgan:
• Pedagogik etikaga oid xalqaro va milliy adabiyotlarni qiyosiy tahlil qilish;
• Talabalar va tajribali pedagoglarning pedagogik etika masalasidagi
qarashlarini o‘rganish uchun sotsiologik so‘rovnomalar o‘tkazish;
• Pedagogik tajribalarni tizimlashtirish va umumlashtirish.
Tadqiqot natijalari nafaqat pedagogik taʼlim sohasidagi mutaxassislar, balki
taʼlim siyosatini ishlab chiqayotgan mutaxassislar uchun ham amaliy qimmatga ega
bo‘lishi mumkin.
Budan tashqari pedagogik etikani shakllantirishning shart -sharoitlarini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
49
quyidagi dasturlar, omillar orqali o'rganib rivojlantirib borishimiz mumkin.
Pedagogika fanlari dasturlarida quyidagilar muhim:
- Pedagogik axloq darslari – bo‘lajak o‘qituvchilarga etik qoidalarni nazariy
jihatdan o‘rgatish;
- Interfaol usullar – diskussiyalar, case-studies (pedagogik vaziyatlarni tahlil
qilish), rolli o‘yinlar orqali etik muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini shakllantirish.
O‘qituvchi namunalari va mentorlik
- Tajribali o‘qituvchilarning namunalari – talabalarga pedagogik etikaning
amaliy ko‘rinishlarini ko‘rsatish;
- Mentorlik dasturlari – amaliyot davomida bo‘lajak o‘qituvchilarga etik
qoidalarga rioya qilish bo‘yicha ko‘mak ko‘rsatish.
Ijtimoiy-pedagogik muhitning ta’siri
- Talabalar bilan ishlashda demokratik munosabat – o‘zaro hurmat, ochiqlik,
halol munosabatni shakllantirish;
- Pedagogik jamoaning axloqiy muhiti – fakultet va universitet miqyosida
axloqiy me’yorlarni qo‘llab-quvvatlash.
O‘zini-o‘zi takomillashtirish va refleksiya
- Mustaqil ta’lim – pedagogik etikaga oid adabiyotlar, ilmiy ishlar bilan
tanishish;
- Refleksiya – o‘z xatti-harakatlarini tahlil qilish, xatolardan saboq olish
qobiliyatini rivojlantirish.
Xulosa
va
takliflar:
Pedagogik etikani shakllantirish bo‘lajak
o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligining ajralmas qismi hisoblanadi. Tadqiqot
natijalari shuni ko‘rsatdiki, ushbu jarayonning samaradorligi quyidagi omillarga
bog‘liq:
1. Ta'lim jarayonida etik qadriyatlarning chuqur o‘zlashtirilishi;
2. Amaliy faoliyatda etik me'yorlarni qo‘llash ko‘nikmalarining
shakllantirilishi;
3. O‘qituvchi-ustozlarning namunali xulq-atvorining ta'sirchanligi;
4. Talabalarning o‘zini-o‘zi tarbiyalash faolligi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
50
Tadqiqot davomida aniqlanishicha, pedagogik etikani shakllantirishda
quyidagi yo‘nalishlar eng samarali hisoblanadi:
- Fan dasturlariga pedagogik etika elementlarini integratsiyalash;
- Interfaol ta'lim metodlaridan keng foydalanish;
- Haqiqiy pedagogik vaziyatlarni modellashtirish orqali amaliy ko‘nikmalarni
rivojlantirish.
Shuni alohida ta'kidlash kerakki, pedagogik etika nafaqat nazariy bilimlar,
balki har bir o‘qituvchining shaxsiy hayot falsafasining bir qismi bo‘lishi zarur. Bu esa
talabalarning faqat kasbiy emas, balki insoniy jihatdan ham to‘laqonli shaxslar sifatida
shakllanishiga yordam beradi.
Tadqiqot natijalari asosida quyidagi takliflar ishlab chiqilgan:
1. Pedagogik ta'lim muassasalarida "Pedagogik etika" fanini mustaqil kurs
sifatida joriy etish;
2. Amaliyot davrlari uchun maxsus etik kodeks ishlab chiqish;
3. O‘qituvchilarning kasbiy mahorati bilan birga ularning axloqiy qadriyatlarini
baholash tizimini takomillashtirish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI:
1. O‘zbekiston Respublikasi Qonunlari
- "Ta’lim to‘g‘risida"gi Qonun (2020 yilgi yangilangan nashri)
- "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi" (2021)
2. Darslik va qo‘llanmalar
- Abdullayeva, M. (2022). *Pedagogik etika asoslari*. Toshkent: "O‘qituvchi"
nashriyoti.
- Karimov, I. (2020). *Zamonaviy pedagogika*. Toshkent: "Sharq" nashriyot-matbaa
konserni.
3. Ilmiy maqolalar va dissertatsiyalar
- Xolmirzayev, B. (2023). "Pedagogik etikani shakllantirishning zamonaviy
usullari". *Pedagogika fanlari doktori dissertatsiyasi*. TDPU.
- Qodirova, G. (2021). "Bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy axloq tushunchasini
rivojlantirish". *Xalq ta’limi* jurnali, №4, 45-49-betlar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
51
4. Xalqaro manbalar
- Noddings, N. (2018). *Philosophy of Education*. Routledge.
- Campbell, E. (2020). *Professional Ethics in Teaching*. Pearson Education.
5. Elektron resurslar
-
UNESCO
(2022).
*Global
Education
Monitoring
Report*.
https://www.unesco.org/gem-report
- O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi rasmiy sayti (2023).
