MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
42
MAVZU: PEDAGOGIK KOMPETENSIYALARNI RIVOJLANTIRISH
YO’LLARI
Maxammadjonova Muhlisaxon
Andijon davlat pedagogika instituti magistratura bo’limi, pedagogika ta’lim
yo’nalishi 1-kurs I-24-02
Annotatsiya:Mazkur maqolada pedagogik kompetensiya tushunchasi, uning
tarkibiy qismlari va zamonaviy ta’lim jarayonidagi ahamiyati tahlil qilinadi.
Shuningdek, o‘qituvchilarning pedagogik kompetensiyalarini rivojlantirish yo‘llari,
usullari va zaruriy sharoitlar yoritiladi. Amaliy misollar orqali samarali
kompetensiyalarni shakllantirish strategiyalariga ham e’tibor qaratiladi.
Аннотация:В данной статье рассматривается понятие педагогической
компетенции, её составляющие и значение в современном образовательном
процессе. Также освещаются пути, методы и необходимые условия для
развития педагогических компетенций у преподавателей. Особое внимание
уделяется стратегиям формирования эффективных компетенций на основе
практических примеров.
Abstract:This article analyzes the concept of pedagogical competence, its
components, and its significance in the modern educational process. It also explores
the ways, methods, and necessary conditions for developing teachers' pedagogical
competencies. Particular attention is paid to strategies for forming effective
competencies through practical examples.
Kalit so‘zlar: pedagogik kompetensiya, o‘qituvchi, malaka oshirish, ta’lim
texnologiyalari, innovatsion metodlar, kasbiy rivojlanish
.
Kirish:
XXI asrda taʼlim tizimining oldida turgan asosiy vazifalardan biri –
raqobatbardosh, innovatsion fikrlovchi, ijtimoiy faol shaxslarni tayyorlashdir. Bu
vazifani amalga oshirishda o‘qituvchining pedagogik kompetensiyasi muhim o‘rin
egallaydi. Har bir pedagog o‘z kasbiga doir chuqur bilim, metodik ko‘nikmalar,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
43
psixologik sezgirlik va zamonaviy yondashuvlarga ega bo‘lishi lozim. Shu bois,
pedagogik kompetensiyalarni rivojlantirish masalasi bugungi kunda dolzarb bo‘lib
qolmoqda. [1]
Asosiy qism:
1.
Pedagogik kompetensiya tushunchasi va uning tarkibi
Pedagogik kompetensiya – bu o‘qituvchining o‘z kasbiy faoliyatini samarali
amalga oshirishga yo‘naltirilgan bilim, ko‘nikma, munosabat va qadriyatlar
majmuasidir. U quyidagi tarkibiy qismlardan iborat: [2]
o
Didaktik kompetensiya
– o‘quv jarayonini loyihalash, rejalashtirish va
baholash qobiliyati;
o
Metodik kompetensiya
– zamonaviy metod va texnologiyalardan
samarali foydalanish;
o
Psixologik-kommunikativ kompetensiya
– o‘quvchilar bilan samarali
muloqot o‘rnatish, individual yondashuv;
o
Ijtimoiy va axloqiy kompetensiya
– pedagogning kasbiy etika va axloq
me’yorlariga sodiqligi;
o
Innovatsion kompetensiya
– yangilikka intilish, ijodiy fikrlash va o‘z
ustida ishlash qobiliyati.
2.
Pedagogik kompetensiyalarni rivojlantirish zarurati
Raqobatbardosh ta’lim tizimini shakllantirishda o‘qituvchining faolligi va
kasbiy salohiyati hal qiluvchi omil hisoblanadi. Yuqori pedagogik kompetensiyaga ega
bo‘lgan o‘qituvchi: [3]
o
dars jarayonini samarali boshqara oladi;
o
o‘quvchilarning qiziqishlari va ehtiyojlariga mos yondashadi;
o
ta’limda innovatsion texnologiyalarni qo‘llay oladi;
o
doimiy ravishda o‘z ustida ishlaydi va o‘zini rivojlantiradi.
3.
Pedagogik kompetensiyalarni rivojlantirish yo‘llari
o
Malaka oshirish kurslari va treninglar
: O‘qituvchilarni zamonaviy
bilim va metodikalar bilan tanishtirishga qaratilgan doimiy kurslar ularning
kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. [4]
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
44
o
Kuzatuv va tahlil asosidagi refleksiya
: Dars tahlili, o‘z-o‘zini baholash,
tajriba almashish orqali pedagog o‘z faoliyatiga tanqidiy qarashni o‘rganadi. [4]
o
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish
: Raqamli
vositalarni qo‘llay olish, masofaviy ta’lim platformalarida ishlash ko‘nikmalari muhim
kompetensiyalardandir. [5]
o
Ilmiy-uslubiy faoliyatda qatnashish
: Ilmiy maqolalar yozish, seminarlar
va konferensiyalarda ishtirok etish – o‘qituvchining doimiy o‘sishiga turtki bo‘ladi. [1]
o
Mentorlik va jamoaviy hamkorlik
: Tajribali o‘qituvchilar tomonidan
yangi pedagoglarga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish orqali kompetensiyalarni amaliy
rivojlantirish mumkin. [6]
4.
Amaliy tajribalardan misollar
Ba’zi umumta’lim maktablarida “Ustoz-shogird” loyihalari asosida mentorlik
tizimi yo‘lga qo‘yilgan. Bundan tashqari, ko‘plab hududiy ta’lim markazlari
o‘qituvchilar uchun onlayn va oflayn kurslar tashkil etmoqda. Bu tajribalar pedagogik
kompetensiyalarni mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega. [6]
Xulosa:
Pedagogik kompetensiyalarni rivojlantirish – bu doimiy va uzluksiz jarayondir.
Har bir o‘qituvchi o‘z faoliyatida innovatsion yondashuvlardan foydalanishga intilishi,
o‘z ustida ishlashi, o‘z bilim va ko‘nikmalarini yangilab borishi zarur. Bu esa nafaqat
pedagogning o‘ziga, balki o‘quvchilarning ta’lim sifatiga ham bevosita ta’sir qiladi.
Yuksak pedagogik kompetensiya – yuksak ta’lim samaradorligining kafolatidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Xolboeva, M. (2021).
Pedagogik mahorat va zamonaviy o‘qituvchining
kompetensiyalari
. Toshkent: Ilm Ziyo nashriyoti.
2.
Karimov, A., & Jo‘rayev, I. (2020).
Innovatsion pedagogika asoslari
. Toshkent:
Fan va texnologiya.
3.
Назарова, З.Ш. (2022).
Развитие профессиональных компетенций учителя
в условиях цифрового образования
. Москва: Педагогика.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–1_ Май –2025
45
4.
Abdukarimova, D. (2023). “O‘qituvchilarning malaka oshirish tizimini
takomillashtirishning dolzarb masalalari.”
Ta’lim va innovatsiyalar
jurnali, 2(1), 45–
52.
5.
UNESCO.
(2019).
ICT
Competency
Framework
for
Teachers
.
6.
Shamsieva, N. (2022). “Pedagogik kompetensiyani shakllantirishda amaliy
yondashuvlarning roli.”
Zamonaviy ta’lim
jurnali, 1(4), 33–38.
