MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–5_ Апрель –2025
52
BANK XODIMLARINING MALAKAVIY KOMPETENSIYASINI
BANKNING MOLIYAVIY KO'RSATKICHLARIGA TA’SIRI
O’zbekiston Respublikasi Bank moliya akademiyasi Biznesni boshqarish
(Master of Business Administration-MBA) Banking 23-02-guruh magistranti
Masharipova Maksuda Amankeldiyevna
Annotatsiya:Ushbu maqolada bank xodimlarining malakaviy kompetensiyasi
bank moliyaviy ko‘rsatkichlariga ko‘rsatadigan ta’siri o‘rganiladi. Zamonaviy bank
tizimida inson kapitalining o‘rni va uning rentabellik, operatsion samaradorlik, kredit
portfeli sifati kabi ko‘rsatkichlarga ijobiy ta’siri ilmiy asosda tahlil etiladi. Tadqiqot
natijalari asosida xodimlar malakasini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar: bank xodimi, malakaviy kompetensiya, moliyaviy ko‘rsatkichlar,
operatsion samaradorlik, inson kapitali, mijozlar qoniqishi.
Abstract: This article studies the impact of bank employees' professional
competencies on the financial performance of banks. The role of human capital in the
modern banking system and its positive influence on indicators such as profitability,
operational efficiency, and the quality of the loan portfolio is analyzed on a scientific
basis. Based on the research results, practical recommendations for improving
employee competencies are provided.
Keywords: bank employee, professional competence, financial indicators,
operational efficiency, human capital, customer satisfaction.
Аннотация: В данной статье изучается влияние профессиональной
компетенции сотрудников банка на финансовые показатели банков. На научной
основе анализируется роль человеческого капитала в современной банковской
системе и его положительное воздействие на такие показатели, как
рентабельность, операционная эффективность и качество кредитного
портфеля. На основе результатов исследования даны практические
рекомендации по повышению квалификации сотрудников.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–5_ Апрель –2025
53
Ключевые
слова:
банковский
сотрудник,
профессиональная
компетенция, финансовые показатели, операционная эффективность,
человеческий капитал, удовлетворенность клиентов.
Kirish
Bugungi kunda bank sektori oldida turgan asosiy vazifalardan biri – moliyaviy
barqarorlik va raqobatbardoshlikni ta’minlashdir. Jahon moliyaviy tizimidagi raqamli
texnologiyalar jadal rivojlanayotgani, yangi bank xizmatlari turlari paydo bo‘layotgani
xodimlardan
yuqori
malaka
va
kasbiy
kompetensiyani
talab
etmoqda.
Bankning moliyaviy ko‘rsatkichlariga faqat tashqi omillar emas, balki ichki omillar,
xususan, inson kapitalining sifati ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu nuqtai nazardan,
bank xodimlarining malakaviy kompetensiyasini o‘rganish va uning moliyaviy
ko‘rsatkichlarga ta’sirini tahlil qilish dolzarb masala hisoblanadi.
Tahlil va natijalar
Malakaviy kompetensiya — bu xodimning o‘z kasbiy vazifalarini yuqori sifat
va samaradorlik bilan bajarishi uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma va shaxsiy
fazilatlar majmuidir. Bank sohasida bu tushuncha quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Kasbiy bilimlar
: moliyaviy hisobotlarni o‘qish va tahlil qilish, kredit va
investitsiya operatsiyalarini yuritish ko‘nikmalari.
Texnologik kompetensiya
: raqamli texnologiyalar, onlayn bank
xizmatlari va ma’lumotlarni boshqarish tizimlaridan foydalanish.
Muloqot va xizmat ko‘rsatish ko‘nikmalari
: mijozlar bilan samarali
muloqot qilish, mijoz ehtiyojlarini tushunish va xizmat sifatini oshirish.
Risklarni boshqarish malakasi
: kredit risklari, operatsion va moliyaviy
xatarlarni aniqlash va boshqarish qobiliyati.
Xodimlarning yuqori malakaviy kompetensiyasi nafaqat individual ish
natijalarini, balki butun bank tashkilotining umumiy moliyaviy ko‘rsatkichlarini
sezilarli darajada yaxshilaydi. Bank faoliyatini baholashda bir qator asosiy moliyaviy
ko‘rsatkichlar ishlatiladi:
Aktivlar rentabelligi (ROA)
: Net foyda / Umumiy aktivlar.
Kapital rentabelligi (ROE)
: Net foyda / Sof kapital.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–5_ Апрель –2025
54
Bu ko‘rsatkichlar bankning foyda olish qobiliyatini va resurslardan foydalanish
samaradorligini ko‘rsatadi.
Joriy likvidlik koeffitsienti bu qisqa muddatli aktivlarlarni qisqa muddatli
majburiyatlarga nisbati orqali hisoblanadi.Bu bankning qisqa muddatli qarz
majburiyatlarini qoplash imkoniyatini aks ettiradi.
Yomon kreditlar ulushi (NPL ratio): to‘lanmagan yoki muammoli kreditlar
ulushi kredit portfelida qancha ekanligini aniqlash uchun foydalaniladi.
Qoplanganlik koeffitsienti: ta’minlangan kreditlar ulushi umumiy kreditlar
ichida.
Yuqori malakali kredit xodimlari orqali yomon kreditlar darajasi kamayadi.
Operatsion xarajatlar / operatsion daromadlar nisbati (CIR – Cost to Income
Ratio).
Bu ko‘rsatkich bankning xarajatlar va daromadlar o‘rtasidagi muvozanatini
ko‘rsatadi.Tahlillar va amaliy tajribalar asosida aniqlanganki, malakaviy
kompetensiyaning bank moliyaviy ko‘rsatkichlariga ta’siri quyidagicha ifodalanadi:
Malakali xodimlar bankdagi jarayonlarni aniq va samarali bajaradi, bu esa
operatsion xarajatlarning kamayishiga olib keladi. Masalan, operatsion xatoliklar
kamayishi va protseduralarning soddalashtirilishi xarajatlarni qisqartiradi va moliyaviy
natijalarni yaxshilaydi.
Bank xodimlarining kredit risklarini baholashdagi aniq qarorlari foydali kredit
portfelini shakllantirish imkonini beradi. Shu bilan birga, mijozlarga ko‘rsatilayotgan
xizmatlarning yuqori sifati bank daromadlarini oshiradi.
Malakali xodimlar kreditlashda risklarni aniq baholab, yomon kreditlarning
oldini oladi. Natijada bankning aktivlari sifati yuqori bo‘ladi va kapital yetarliligi
yaxshilanadi.
Yuqori malakali va kommunikativ xodimlar mijozlar bilan mustahkam aloqalar
o‘rnatadi. Bu esa mijozlarning sadoqatini oshirib, bank xizmatlaridan foydalanish
hajmini kengaytiradi.
Banklar xodimlarining malakaviy kompetensiyasini rivojlantirish uchun
quyidagilarni amalga oshirishi zarur:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–5_ Апрель –2025
55
Muntazam ta’lim va qayta tayyorlash dasturlarini joriy etish orqali har yili
xodimlarni zamonaviy moliya va bank texnologiyalari bo‘yicha o‘qitish.
Ichki va tashqi treninglar tashkil etish bilan yetakchi xalqaro va mahalliy
mutaxassislar ishtirokida seminar va treninglar o‘tkazish.
Motivatsiya tizimini kuchaytirish orqali Yaxshi natija ko‘rsatgan
xodimlarni moddiy va nomoddiy rag‘batlantirish.
Mentorlik dasturlarini yo‘lga qo‘yish bilan Tajribali xodimlar tomonidan
yosh va yangi xodimlarga amaliy bilim va ko‘nikmalarni o‘rgatish.
Innovatsion ko‘nikmalarni rivojlantirish raqamli bank xizmatlari va fintech
mahsulotlar bo‘yicha maxsus treninglar o‘tkazish kabilar shular jumlasidandir.
Yil
Malaka
oshirgan
xodimlar ulushi (%)
Asosiy o‘zgarishlar
Bank ko‘rsatkichlariga
ta’siri
2020 15–20%
Strategiyaning
qabul
qilinishi
Raqamlashtirish
tezlashdi
2021 30%
Hududiy
o‘quv
dasturlari
Kredit
portfeli
sifati
yaxshilandi
2022 45%
MHXS
va
raqamli
texnologiyalar
Aktivlar va depozitlar
o‘sdi
2023 60%
Innovatsion
xizmatlar
va yangi kadrlar
Daromad 12–15% ga
oshdi
2024 75%
Xalqaro sertifikatlash
Operatsion samaradorlik
oshdi
2025 85–90% (kutilmoqda)
Yevropa
darajasidagi
xizmat sifati
Sof foyda va kredit
portfeli o‘sadi
2020-yil mart oyida “Bank tizimini isloh qilish strategiyasi (2020–2025)”
tasdiqlandi. Xodimlarning kasbiy malakalarini oshirish dasturlari ishlab chiqildi, lekin
pandemiya tufayli ko‘plab treninglar onlayn shaklda o‘tkazildi.Bank xodimlarining
15–20% i o‘quv kurslaridan o‘tdi. Bank operatsiyalarining raqamlashtirilishi tezlashdi,
masofaviy xizmat ko‘rsatish kengaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–5_ Апрель –2025
56
2021-yildan es banklarda xodimlarni tanlash va baholash tizimi
kuchaytirildi.O‘zbekiston bo‘yicha 10 ta viloyatda hududiy o‘quv mashg‘ulotlari
boshlandi.Bank xodimlarining 30% i malaka oshirish kurslarida qatnashdi. Kredit
portfeli sifati yaxshilandi, mijozlarga xizmat ko‘rsatish standartlari oshdi.Ba’zi
banklarda sof foyda 5–7% ga oshdi.
2022-yildan banklar ichida «Korporativ universitet» kabi o‘quv platformalari
yo‘lga qo‘yildi. Bank xodimlari uchun MHXS (Moliyaviy Hisobotning Xalqaro
Standartlari) va raqamli bank amaliyoti bo‘yicha treninglar.Malaka oshirgan xodimlar
ulushi 45% ga yetdi. Xizmat ko‘rsatish tezligi va sifati sezilarli darajada
yaxshilandi.Bank aktivlari va depozit bazasi o‘sishi 8–10% atrofida bo‘ldi.
Xulosa
Yuqorida keltirilgan tahlillar va misollar shuni ko‘rsatadiki, bank
xodimlarining malakaviy kompetensiyasi bankning moliyaviy ko‘rsatkichlarini
sezilarli darajada yaxshilaydi. Ayniqsa, rentabellik, kredit portfeli sifati, mijozlar
bazasining kengayishi va operatsion xarajatlarning kamayishi kabi muhim omillar
xodimlarning
bilim
va
ko‘nikmalariga
bevosita
bog‘liqdir.
Shu bois banklar o‘z inson kapitaliga sarmoya kiritishi, xodimlarning malakasini
doimiy oshirib borishi orqali o‘z moliyaviy barqarorligini va raqobatbardoshligini
ta’minlashi lozim. Shuningdek bankning moliyaviy ko’rstakichlariga ijobiy ta’sir
ko’rsatuvchi xodimlarni individual tarzda bonus va rag’batlantirish haqlarini berib
boorish juda sezilarli smaraga erishishga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Becker, G. S. (1993).
Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis,
with Special Reference to Education
. The University of Chicago Press.
2.
Миров, Ю. В. (2018).
Банковский менеджмент: теория и практика
.
Москва: Финансы и статистика.
3.
О‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki hisobotlari (2023-2024).
4.
Robbins, S. P., & Coulter, M. (2021).
Management
. Pearson Education Limited.
5.
Jahon banki hisobotlari va tavsiyalari, 2023-yil.
6.
Me’yoriy-huquqiy hujjatlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–5_ Апрель –2025
57
7.
«O'zbekiston Respublikasi Markaziy Banki to'g'risida» gi O'zbekiston
Respublikasi Qonuni 1995-yil 26-dekabr.
8.
O'zbekiston Respublikasi «Bank va bank faoliyati to'g'risida»gi Qonuni 1996-
yil 25-aprel.
9.
O'zbekiston Respublikasining «Bank siri to'g'risida»gi Qonuni 2005yil 25-
aprel.
