MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–3_ Апрель –2025
60
MAKTABGACHA TA'LIM TALABLARI ASОSIDA
MAKTABGACHA TA`LIM TASHKILOTLARIDA BОLANI MAKTABGA
TAYYORLASH
Andijon Davlat pedagogika instituti
Maktabgacha ta’lim yo’nalishi 2-bosqich talabasi
Ro’zibekova Malikaning yozgan maqolasi
Annotatsiya:Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim talablari asosida
maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni maktabga tayyorlash jarayonining
mazmuni va ahamiyati yoritilgan. Maktabga tayyorlov bosqichida bolalarning aqliy,
ijtimoiy-emotsional, nutqiy va jismoniy rivojlanishlariga qo‘yiladigan asosiy talablar,
ularni amalga oshirish mexanizmlari hamda pedagogik yondashuvlar tahlil qilinadi.
Shuningdek, bolaning maktabga tayyorlik darajasini aniqlashda diagnostika uslublari,
muhitning roli va ota-onalar bilan hamkorlikning samarali yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so’zlar:maktabgacha ta’lim, maktabga tayyorlov, bolaning rivojlanishi,
ta’lim talablari, tayyorgarlik bosqichi, pedagogik yondashuv, diagnostika, ijtimoiy-
emotsional rivojlanish.
Bugungi kunda ta’lim tizimining eng muhim bosqichlaridan biri bu – maktabgacha
ta’lim hisoblanadi. Ayniqsa, bolalarni maktabga tayyorlash jarayoni ularning keyingi
bosqichdagi ta’lim muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli,
maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni har tomonlama – aqliy, jismoniy, ijtimoiy
va
emotsional
jihatdan
maktabga
tayyorlashga
alohida
e’tibor
qaratilmoqda.O‘zbekiston Respublikasida maktabgacha ta’lim sohasini rivojlantirish,
uni zamonaviy talablarga moslashtirish borasida bir qator davlat dasturlari va normativ
hujjatlar ishlab chiqilgan. Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim talablari asosida
maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni maktabga tayyorlash jarayoni, uning
mazmuni,
metodik
yondashuvlari
hamda
samaradorlik
omillari
yoritib
beriladi.Bolalarni maktabga tayyorlashda aqliy tayyorgarlik. Maktabgacha yoshdagi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–3_ Апрель –2025
61
bolalarga ta’lim-tarbiya berishning asosiy maqsad va vazifalari bolalarni jismoniy va
aqliy jihatdan rivojlantirish, ularning ruhiyat, shaxsiy qobiliyatlari, intilish va
ehtiyojlarini qondirish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga, mustaqillik goyalariga
sodiq holda voyaga yetib borishini ta’minlash, ularni maktabgacha yoshdagi bolalar
ta’lim-tarbiyasiga qo‘yilgan davlat talablariga muvofiq maktab ta’limiga tayyorlashdan
iborat. Maktabgacha yoshdagi bolalarni rivojlantirish jarayoni oldiga qo‘yilgan maqsad
va vazifalarning bajarilishiga erishish «Ilk qadam» davlat o‘quv dasturi asosida amalga
oshiriladi. Maktabgacha ta’lim va maktabga tayyorgarlikning dolzarbligiMaktabgacha
yoshdagi davr bolaning shaxs sifatida shakllanishida eng muhim davr hisoblanadi.
Ayniqsa, 5–7 yosh oralig‘ida bola katta ijtimoiy muhitga – ya’ni maktabga o‘tishga
tayyor bo‘lishi lozim. Bu bosqichda bola mustaqil fikrlash, muloqotga kirisha olish,
topshiriqlarni bajara olish, o‘zi uchun mas’uliyat sezish kabi ko‘nikmalarga ega bo‘lishi
kerak. Shu sababli maktabga tayyorlov jarayoni faqat bilim berish emas, balki har
tomonlama rivojlangan shaxsni shakllantirishga xizmat qiladi.O‘zbekiston
Respublikasida "Ilk qadam" davlat o‘quv dasturi asosida maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida o‘quv-tarbiyaviy jarayon yo‘lga qo‘yilgan. Mazkur dastur bolalarning
maktabga tayyorlik darajasini shakllantirish, ularni rivojlantirishga xizmat qiladigan
pedagogik vositalar va metodik yondashuvlarni belgilaydi. Dasturda aqliy, jismoniy,
nutqiy, ijtimoiy-emotsional rivojlanish, kreativlik, ekologik madaniyat, kommunikativ
kompetensiyalar kabi yo‘nalishlar ko‘zda tutilgan.Tayyorgarlik darajasi maxsus
diagnostika usullari orqali aniqlanadi. Pedagoglar va psixologlar bolaning bilim
saviyasi, muloqot madaniyati, mustaqillik darajasi, muammoli vaziyatlarni hal qilish
qobiliyati, emotsional barqarorligi kabi ko‘rsatkichlar asosida baholash ishlarini olib
boradi. Bu diagnostika natijalari ta’lim jarayonini individual yondashuv asosida tashkil
qilishga imkon beradi.Bolaning maktabga tayyorlanishida faqat maktabgacha ta’lim
tashkiloti emas, balki oilaning ham o‘rni beqiyosdir. Pedagoglar va ota-onalar
o‘rtasidagi samarali hamkorlik bolaning rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ular
birgalikda bolaning qiziqishlarini rivojlantirish, nutqini boyitish, muloqot madaniyatini
shakllantirish borasida ish olib borishlari kerak. Pedagogik yondashuvlar va metodlar.
Maktabgacha yoshdagi bolalarni maktabga tayyorlashda turli metodik yondashuvlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–3_ Апрель –2025
62
qo‘llaniladi. Ular quyidagilardan iborat bo‘lishi mumkin:Integrativ yondashuv:
Bolaning barcha rivojlanish sohalarini uzviy bog‘lab o‘qitish (masalan, matematika va
nutqni rivojlantirishni birgalikda o‘rgatish).
Loyiha asosida o‘rgatish: Bolalar kichik guruhlarda ishlab, biror mavzuga oid loyiha
yaratadilar. Bu ularning tanqidiy fikrlash va hamkorlik qilish ko‘nikmalarini
rivojlantiradi.
O‘yinli metodlar: O‘yinlar orqali o‘rgatish bolalarning qiziqishi va ishtirokini
oshiradi. Didaktik o‘yinlar, rolli o‘yinlar, dramatizatsiya orqali ko‘nikmalar
mustahkamlanadi.
STEAM yondashuvi: Fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematikani
birlashtirib bolalarda innovatsion fikrlashni shakllantiradi.
Ijtimoiy-emotsional rivojlanishning ahamiyatiMaktabga kirish arafasidagi
bolada quyidagi ijtimoiy-emotsional ko‘nikmalar rivojlangan bo‘lishi kerak:
Guruhda ishlay olish va boshqalar bilan muomala qilish
Emotsiyalarni boshqarish va o‘zini tutishni bilish
Qoidalarni tushunish va ularga rioya qilish
Mustaqil ravishda kichik topshiriqlarni bajarish
Bularning barchasi bolani maktabdagi ijtimoiy muhitga moslashishga tayyorlaydi.
Zamonaviy texnologiyalardan foydalanishAxborot-kommunikatsiya texnologiyalari
maktabgacha ta’limda ham muhim rol o‘ynaydi. Multimedia resurslar, interaktiv
o‘yinlar, smart-taxtalar yordamida darslar yanada qiziqarli va samarali o‘tadi. Shu bilan
birga, texnologiyalarni me’yorida qo‘llash muhim, chunki haddan tashqari ekran vaqti
bolalarning e’tibor va ijtimoiy faolligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Xulosa qilish uchun asoslarMaqola yakunida quyidagilarni ta’kidlash
mumkin.Bola maktabga nafaqat bilim jihatidan, balki psixologik va ijtimoiy-
emotsional jihatdan ham tayyor bo‘lishi kerak.Pedagog va ota-onaning hamkorligi
tayyorgarlik jarayonining ajralmas qismi hisoblanadi.Maktabgacha ta’limda zamonaviy
metod va yondashuvlar bilan bir qatorda milliy qadriyatlarga asoslangan yondashuv
ham muhimdir.
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI :
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–3_ Апрель –2025
63
1.Ibrohimova, D. T. (2020). Maktabgacha ta'limda bolalarni maktabga tayyorlashning
pedagogik asoslari. Tashkent: O‘zbekiston Noshirlik Uy.
2.Soliyev, A. N. (2019). Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy-emotsional
rivojlanish: Muammolar va yechimlar. Toshkent: Ma'naviyat.
3.Mirzayeva, G. T. (2021). Maktabgacha ta'lim tashkilotlarida pedagogik
innovatsiyalar. Tashkent: Ma'naviyat va ma'rifat.
4.Xo‘jaeva, F. S. (2022). Pedagogik texnologiyalar va maktabgacha ta'limda o‘qitish
metodlari. Samarqand: Samarqand universiteti nashriyoti.
5.
https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/06/07/NamDU-ARM-5045-
BOLALALARNI_MAKTAB_TALIMIGA_TAYYORLASH_METODIKASI.pdf
