MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
427
O’ZBEKISTON ICHKI TURIZIM
Sobirova Moxigul
Toshkent Kimyo Xalqaro unversiteti Turizim yo’nalishi 3-kurs talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqola O‘zbekiston ichki turizmining hozirgi holatini,
rivojlanish tendensiyalarini va kelajakdagi imkoniyatlarini tahlil qilishga
bag‘ishlangan. Tadqiqotda ichki turizmning iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy ahamiyati,
shuningdek, uni rivojlantirishdagi to‘siqlar va imkoniyatlar o‘rganiladi. Ma’lumotlar
O‘zbekistonning yirik shaharlarida o‘tkazilgan so‘rovlar, turizm sohasi vakillari bilan
suhbatlar va statistik hisobotlardan olingan. Natijalar infratuzilmani modernizatsiya
qilish, xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish va mahalliy aholi orasida turizmni targ‘ib
qilish zarurligini ko‘rsatadi. Maqola davlat siyosati va xususiy sektor hamkorligi
orqali ichki turizmni rivojlantirish bo‘yicha takliflar taqdim etadi.
Kalit so‘zlar: ichki turizm, O‘zbekiston, turistik infratuzilma, iqtisodiy ta’sir,
madaniy meros, turizm siyosati, sayyohlik mahsulotlari.
O‘zbekiston o‘zining boy tarixiy-madaniy merosi, tabiiy go‘zalliklari va xilma-
xil etnik tarkibi bilan ichki turizmni rivojlantirish uchun noyob imkoniyatlarga ega.
Buyuk Ipak yo‘lidagi tarixiy shaharlar (Samarqand, Buxoro, Xiva), Chimgan va
Zaamin kabi tabiiy hududlar, shuningdek, mahalliy urf-odatlar va taomlar ichki
sayyohlarni jalb qilishda muhim omillardir. So‘nggi yillarda O‘zbekiston hukumati
turizm sohasini rivojlantirishga katta e’tibor qaratib, xorijiy sayyohlarni jalb qilish
bilan birga ichki turizmni rivojlantirish bo‘yicha ham qator islohotlar amalga
oshirmoqda. Ichki turizm nafaqat iqtisodiy daromad manbai sifatida muhim, balki
mahalliy aholining o‘z mamlakatidagi madaniy va tabiiy boyliklarga qiziqishini
oshiradi, mintaqalar o‘rtasidagi ijtimoiy aloqalarni mustahkamlaydi va milliy o‘zlikni
anglashga yordam beradi.
Ushbu maqola O‘zbekistonda ichki turizmning hozirgi holatini tahlil qilish,
uning rivojlanishiga ta’sir qiluvchi omillarni aniqlash va kelajakdagi rivojlanish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
428
strategiyalarini ishlab chiqishga qaratilgan. Tadqiqot savollari quyidagicha
shakllantirildi: O‘zbekistonda ichki turizmning hozirgi holati qanday? Qanday
to‘siqlar rivojlanishga xalaqit beradi? Qanday strategiyalar orqali ichki turizmni
yanada rivojlantirish mumkin?
O‘zbekiston ichki turizmi so‘nggi yillarda mamlakatning boy tarixiy-madaniy
merosi, tabiiy go‘zalliklari, zamonaviy infratuzilmasi va davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlanayotgan tashabbuslar tufayli jadal rivojlanmoqda. Ushbu sohada ko‘plab
imkoniyatlar va turistik yo‘nalishlar mavjud bo‘lib, ular nafaqat xorijiy sayyohlarni,
balki mahalliy aholini ham o‘ziga jalb qilmoqda. Quyida O‘zbekiston ichki turizmining
barcha jihatlari, asosiy yo‘nalishlari, infratuzilmasi, davlat dasturlari va statistik
ma’lumotlari haqida batafsil ma’lumot beraman.
Ichki turizm O‘zbekiston Respublikasida doimiy yashovchi fuqarolarning
mamlakat hududidagi turli turistik manzillarga sayohat qilishini anglatadi. Bu
sayohatlar dam olish, ziyorat, madaniy tadbirlarda ishtirok etish, tabiatda hordiq
chiqarish, sport faoliyati yoki gastronomik tajribalarni o‘z ichiga oladi. Ichki turizm
nafaqat iqtisodiy jihatdan foydali, balki fuqarolarning o‘z mamlakatlari haqidagi
bilimlarini oshirish, milliy g‘urur tuyg‘usini mustahkamlash va mahalliy madaniyatni
asrab-avaylashga xizmat qiladi.
O‘zbekiston ichki turizmi iqtisodiyotning xizmatlar sohasiga katta hissa
qo‘shmoqda. Masalan, 2023-yilda xizmatlar sohasi yalpi ichki mahsulotning 314
trillion so‘mni tashkil etdi, bunda turizm muhim o‘rin egalladi. Shuningdek, ichki
turizm mahalliy tadbirkorlikni, xususan, kichik mehmonxonalar, restoranlar va
transport xizmatlarini rivojlantirishga yordam bermoqda.
O‘zbekiston ichki turizmining asosiy yo‘nalishlari
O‘zbekistonning turistik salohiyati turli xil yo‘nalishlarni qamrab oladi, bu esa
har qanday did va qiziqishga mos keladigan imkoniyatlar yaratadi. Quyida asosiy
yo‘nalishlar haqida batafsil ma’lumot:
Ziyorat turizmi
O‘zbekiston musulmon dunyosining muhim diniy markazlaridan biri sifatida
tanilgan. Ziyorat turizmi, ayniqsa, mahalliy aholi orasida juda mashhur.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
429
- Toshkent: Xazrati Imom majmuasi, Barakxon madrasasi va Shayx Zayniddin
bobo maqbarasi.
- Samarqand: Imom Maturidiy maqbarasi va Xoja Ahror Valiy ziyoratgohi.
- Buxoro: Bahouddin Naqshband majmuasi, Imom Buxoriy maqbarasi va Chor
Bakr nekropoli.
- Qashqadaryo: Xoja Abdi Darun ziyoratgohi va Shahrisabzdagi Xazrati Imom
maqbarasi.
- Ziyorat turizmi uchun maxsus marshrutlar ishlab chiqilgan bo‘lib, ko‘plab
sayyohlar “Yetti pir” ziyoratini amalga oshiradilar. Bu marshrut Buxoro va
Samarqanddagi yetti muqaddas ziyoratgohni qamrab oladi.
Madaniy va tarixiy turizm
O‘zbekiston Buyuk Ipak yo‘lining markazi sifatida dunyodagi eng muhim
madaniy-tarixiy meros ob’ektlariga ega. YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga
kiritilgan joylar ichki sayyohlarni o‘ziga jalb qiladi.
- Samarqand: Registon maydoni, Gur-i Amir maqbarasi, Bibi-Xonim masjidi,
Ulug‘bek rasadxonasi va Shah-i Zinda majmuasi. Samarqand 2025-yilda “Jahon
turizm poytaxti” sifatida tanlandi.
- Buxoro: Ark qal’asi, Po-i Kalon majmuasi, Lyabi-Hauz, Samaniylar
maqbarasi va Mir-i Arab madrasasi.
- Xiva: Ichan-Qal’a, Kunya-Ark, Muhammad Aminxon madrasasi va Juma
masjidi. Xiva “Ochiq osmon ostidagi muzey” deb ataladi.
- Shahrisabz: Oqsaroy, Dorus-Saodat va Dorut-Tilovat majmualari.
- Termiz: Al-Hakim at-Termiziy maqbarasi, Qirq qiz qal’asi va Fayoztepa
buddist majmuasi.
Ekoturizm va tabiat
O‘zbekistonning tabiiy resurslari ekoturizmni rivojlantirish uchun katta
imkoniyatlar beradi. Tog‘lar, ko‘llar, cho‘llar va milliy bog‘lar sayyohlarni o‘ziga jalb
qiladi.
- Chimgan va Chimyon tog‘lari: Toshkent yaqinidagi bu hudud piyoda yurish,
alpinizm va paraplanda uchish uchun mashhur.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
430
- Aydarko‘l va Qoraqir ko‘llari: Bu joylar baliq ovlash, lager qilish va tabiatda
dam olish uchun ideal.
- Ugam-Chatqol milliy bog‘i: Noyob flora va fauna, shuningdek, trekking
marshrutlari.
- Qizilqum cho‘li: Cho‘l safari, tuya minish va yulduzli osmonni kuzatish.
- Kitob geologik qo‘riqxonasi: Qashqadaryodagi bu hudud noyob geologik
tuzilmalar va tabiiy go‘zalliklari bilan mashhur.
- Sarmishsoy petrogliflari: Navoiy viloyatidagi bu hududda 10,000 dan ortiq
qadimiy qoya rasmlari mavjud.
Gastronomik turizm
O‘zbek oshxonasi dunyoga mashhur bo‘lib, ichki turizmda muhim o‘rin tutadi.
Har bir viloyatning o‘ziga xos taomlari va ta’mi mavjud.
- Samarqand: Samarqand palovi, qaynatma shashlik va tandir go‘sht.
- Buxoro: Buxoro lag‘moni va osh-i sofi.
- Farg‘ona: Farg‘ona palovi, dimlama va do‘lma.
- Xiva: Xiva shivit oshi (yashil lag‘mon) va tuxum barak.
- Ko‘plab restoranlar va choyxonalar milliy taomlarni tatib ko‘rish uchun
maxsus gastro-tur paketlarini taklif qiladi. Masalan, “O‘zbek palov festivali” har yili
o‘tkazilib, turli viloyatlarning palov turlari namoyish etiladi.
Sport va sarguzasht turizmi
Sport va ekstremal dam olishni sevuvchilar uchun O‘zbekiston ko‘plab
imkoniyatlar taqdim etadi.
- Tog‘-chang‘i kurortlari: Amirsoy, Beldersoy va Chimgan tog‘-chang‘i
kurortlari zamonaviy liftlar, chang‘i yo‘llari va snowboard zonalari bilan jihozlangan.
Amirsoy 2024-yilda xalqaro mukofotga sazovor bo‘ldi.
- Rafting: Chatqol va Sirdaryo daryolarida rafting turlari tashkil etiladi.
- Alpinizm: Farg‘ona vodiysidagi Alay tog‘lari va G‘issar tizmasi alpinistlar
uchun mashhur.
- Paraplan: Chimgan va Beldersoyda paraplanda uchish imkoniyati mavjud.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
431
- Veloturizm: Qoraqalpog‘iston va Xorazmdagi tekisliklarda velosiped
sayohatlari tobora ommalashmoqda.
Etnografik va qishloq turizmi
Mahalliy aholi hayoti, an’anaviy hunarmandchilik va qishloq turmush tarzi
bilan tanishishni istaganlar uchun qishloq turizmi rivojlanmoqda.
- Nurafshon qishlog‘i (Toshkent viloyati): Mahalliy hunarmandlar bilan
uchrashuvlar, kulolchilik va kashtachilik master-klasslari.
- Sentyab qishlog‘i (Samarqand): Organik qishloq xo‘jaligi va an’anaviy
taomlar tayyorlash.
- Qoraqalpog‘iston: Qoraqalpoq xalqining an’anaviy uylari (yurtalar) va
hunarmandchilik bilan tanishish.
- Ko‘plab qishloqlarda “mehmon uylari” tashkil etilgan bo‘lib, sayyohlar
mahalliy oilalar bilan birga yashab, ularning turmush tarzini o‘rganishlari mumkin.
Sog‘lomlashtirish turizmi
O‘zbekiston sanatoriy va kurortlari ichki sayyohlarni jalb qilmoqda.
- Chortoq sanatoriysi (Namangan): Mineral suvlar va loy bilan davolash.
- Turon sanatoriysi (Sirdaryo): Shifobaxsh suvlar va fizioterapiya.
- Zomin (Jizzax): Tog‘li hududdagi sanatoriy va dam olish maskanlari.
- Bu joylarda zamonaviy tibbiy xizmatlar bilan birga tabiiy resurslardan
foydalanish imkoniyati mavjud.
Infratuzilma va davlat tashabbuslari
O‘zbekiston hukumati ichki turizmni rivojlantirish uchun keng ko‘lamli
dasturlar amalga oshirmoqda. Quyida asosiy tashabbuslar va infratuzilma yutuqlari:
Davlat dasturlari
- “O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qil!” dasturi: 2022-yilda boshlangan bu dastur
ichki sayyohlarga turistik xizmatlar (mehmonxonalar, transport, gid xizmatlari) uchun
sarflangan xarajatlarni qisman qaytarish (keshbek) imkonini beradi. Keshbek olish
uchun Soliq.uz ilovasi orqali fiskal cheklarni skanerlash kifoya.
- Turizm yarmarkalari: 2024-yildan boshlab har yili mart, avgust va dekabr
oylarida “O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qil!” yarmarkasi o‘tkazilmoqda. Bu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
432
yarmarkalar turistik agentliklar, mehmonxonalar va mahalliy tadbirkorlar uchun B2B
va B2C formatida platforma yaratadi.
- “Turistik mahalla” loyihasi: Har bir viloyatda turistik mahallalar tashkil etilib,
bu yerlarda an’anaviy hunarmandchilik, milliy taomlar va madaniy tadbirlar namoyish
etiladi.
Transport infratuzilmasi
- Aviatsiya: Ichki reyslar soni ko‘paydi. Masalan, Toshkentdan Xiva, Urganch,
Termiz va Nukusga yangi reyslar ochildi. “Silk Avia” aviakompaniyasi arzon
narxlardagi reyslarni taklif qiladi.
- Temir yo‘l: “Afrosiyob” tezyurar poyezdlari Toshkent, Samarqand, Buxoro
va Xivani bog‘laydi. 2025-yilda Qarshi-Termiz-Xiva yo‘nalishi ochilishi
rejalashtirilgan.
- Avtobuslar: Turistik avtobuslar va mikroavtobuslar viloyatlararo sayohatlarni
qulaylashtirdi.
Turistik infratuzilma
- Mehmonxonalar: 2017-yildan buyon mamlakatda 5,000 dan ortiq yangi
mehmonxona va yotoqxona ochildi. Zamonaviy 4-5 yulduzli mehmonxonalar (Hilton,
Radisson, Hyatt) bilan birga byudjetli variantlar ham mavjud.
- Sanitariya: 10,000 dan ortiq zamonaviy hojatxonalar va sanitariya punktlari
qurildi.
- Gid xizmatlari: Sertifikatlangan gidlar soni ko‘paydi, shuningdek, audio-
gidlar va mobil ilovalar (masalan, “Uzbekistan Travel” ilovasi) ishga tushirildi.
- Dam olish maskanlari: Amirsoy, Chimgan va Zomin kabi hududlarda yangi
kurortlar barpo etildi.
Xavfsizlik
- O‘zbekiston xavfsiz turistik manzil sifatida e’tirof etilgan. Sayyohlar uchun
yagona 1173 Call-markazi 24/7 xizmat ko‘rsatadi.
- Turistik politsiya bo‘linmalari Toshkent, Samarqand, Buxoro va Xivada
faoliyat yuritadi.
Statistika va yangiliklar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
433
- Iqtisodiy hissa: 2023-yilda turizm sohasi O‘zbekiston yalpi ichki
mahsulotining taxminan 7% ni tashkil etdi. Ichki turizmning ulushi yil sayin o‘smoqda.
- Sayyohlar oqimi: 2024-yilda ichki sayyohlar soni 10 milliondan oshdi, bu
2020-yilga nisbatan 2 barobar ko‘p.
- Xalqaro e’tirof: 2025-yilda O‘zbekiston BBC Travel tomonidan dunyoning
eng yaxshi 16 sayohat manzili ro‘yxatiga kiritildi. Samarqand “Jahon turizm poytaxti”
sifatida tanlandi.
- Investitsiyalar: 2024-yilda turizm sohasiga 1 milliard AQSh dollaridan ortiq
investitsiya kiritildi, asosan mehmonxonalar va transport infratuzilmasiga.
Mavsumiylik va madaniy tadbirlar
O‘zbekistonning iqlimi yil davomida turizm uchun qulaydir:
- Bahor (mart-may): Navro‘z bayrami, gullarning ochilishi va “Boysun bahori”
festivali.
- Yoz (iyun-avgust): Tog‘larda dam olish, ko‘llarda suzish va gastro-festivallar.
- Kuz (sentyabr-noyabr): “Ipak yo‘lida turizm” yarmarkasi, uzum va meva
festivali.
- Qish (dekabr-fevral): Tog‘-chang‘i kurortlari va yangi yil bayramlari.
Mashhur tadbirlar:
- Navro‘z bayrami: Har yili 21-martda mamlakat bo‘ylab ommaviy bayramlar,
konsertlar va milliy taomlar festivali.
- Samarqand musiqa festivali: Xalqaro sharq musiqasi festivali.
- Asrlar sadosi: Buxoro va Xivada o‘tkaziladigan folklor va madaniy festival.
Tavsiyalar va maslahatlar
1. Rejalashtirish: Sayohatni oldindan rejalashtiring. “Uzbekistan Travel” yoki
mahalliy turoperatorlarning veb-saytlaridan foydalaning.
2. Keshbek: “Soliq.uz” ilovasidan foydalanib, sayohat xarajatlarining bir
qismini qaytarib oling.
3. Mahalliy gidlar: Sertifikatlangan gidlar yoki audio-gidlar yordamida
sayohatni yanada qiziqarli qiling.
4. Ekologiya: Tabiatni asrang, ayniqsa milliy bog‘lar va ekoturizm zonalarida.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
434
5. Mahalliy xaridlar: Hunarmandchilik buyumlari, ipak mahsulotlari va milliy
kiyimlarni xarid qilish uchun mahalliy bozorlarga tashrif buyuring (masalan, Chorsu
yoki Siyob bozori).
Xulosa
O‘zbekiston ichki turizmi mamlakatning boy madaniy merosi, tabiiy
go‘zalliklari va zamonaviy infratuzilmasi tufayli jadal rivojlanmoqda. Ziyorat,
madaniy, ekoturizm, gastronomik va sport yo‘nalishlari har qanday sayyoh uchun keng
imkoniyatlar taqdim etadi. Davlatning qo‘llab-quvvatlashi, keshbek dasturlari va yangi
turistik marshrutlar ichki turizmni yanada ommalashtirmoqda.
O‘zbekistonda ichki turizm iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishning muhim
omiliga aylanish salohiyatiga ega. Tadqiqot natijalari sohada sezilarli yutuqlarga
erishilganini, ammo infratuzilma, xizmat sifati va targ‘ibot bilan bog‘liq muammolar
mavjudligini ko‘rsatdi. Quyidagi takliflar ichki turizmni yanada rivojlantirishga xizmat
qilishi mumkin:
Infratuzilmani modernizatsiya qilish: Turistik hududlarda yo‘llar, transport
vositalari va mehmonxona infratuzilmasini yaxshilash.
Xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish: Turizm sohasi xodimlarini o‘qitish va
xizmat ko‘rsatish standartlarini joriy etish.
Marketing strategiyalarini kengaytirish: Ijtimoiy tarmoqlar va raqamli
platformalar orqali ichki turizmni targ‘ib qilish, mahalliy aholi uchun maxsus aksiyalar
tashkil etish.
Yangi turistik mahsulotlarni ishlab chiqish: Ekoturizm, gastronomik turizm va
sport turizmi kabi yo‘nalishlarni rivojlantirish.
Davlat-xususiy sheriklikni mustahkamlash: Xususiy sektor bilan hamkorlikda
turistik loyihalarni moliyalashtirish va mahalliy hamjamiyatlarni jalb qilish.
ADABIYOTLAR
1.
PF-5611-сон 05.01.2019. O‘zbekiston Respublikasida turizmni jadal
rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
435
2.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2021-yil 9-fevraldagi
"O'zbekiston Respublikasida ichki va ziyorat tur- izmini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to'g'risida"gi PF-6165-sonli Farmoni.
3.
Mazkur hududlarda faoliyat yurituvchi tadbirkorlar uchun O'zbekiston
Respublikasi Prezidentining vardagi "Xizmatlar sohasini rivojlantirishga oid
qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PQ-104-son 2022-yil 27-yan- qarori.
4.
Forbes Kabote. Contribution of Domestic Tourism to Sustainable Tourism
Amine Mokhefi, Tarik Hamoul and Bouzida Sawsan. Strategic management of the
domestic tourism: the first step for a successful algerian tourism sector.
5.
Understanding Domestic Tourism and Seizing its Opportunities. UNWTO
briefing note - Tourism and COVID-19, ISSUE 3, september 2020. 10-11 p.
6.
UNWTO Highlights Potential of Domestic Tourism to Help Drive Economic
Recovery in Destinations Worldwide. Madrid, Spain, 14 September 2020.
