MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
267
SHIZOFRENIYADA NEGATIV BUZILISHLARNI DAVOLASH VA OLDINI
OLISHGA ZAMONAVIY YONDASHUV
Maxmudova Xurshida Hamidullo qizi.,
Rahimov Alisher Akmaljon o’g’li
Psixiatriya, narkologiya,
tibbiy psixologiya va psixoterapiya kursi kafedrasi
Andijon davlat tibbiyot instituti
Rezyume:
Endogen
prosessual
patologiyada
negativ
buzilishlar
muammosining nazariy jihatlari dolzarb tadqiqot vazifasidir. Agar progradientli
shizofreniyadagi nuqson sezilarli darajada o'rganilgan bo'lsa, shizofreniya spektri
buzilishlarida defisit buzilishlarining tuzilishi qo'shimcha tekshirishni talab qiladi.
Ushbu maqolada shizofreniyaning asosiy alomati hisoblangan negativ
sindromning xususiyatlari, uning paydo bo'lishi va rad etilishi haqida fikr keltirilgan.
Kalit so'zlar: negativ alomatlar, shizofreniya, buzilishlar, progressiv shakl.
СОВРЕМЕННЫЙ ПОДХОД К ЛЕЧЕНИЮ И ПРОФИЛАКТИКЕ
НЕГАТИВНЫХ РАССТРОЙСТВ ПРИ ШИЗОФРЕНИИ
Махмудова Хуршида Хамидулло кизи
Рахимов Алишер Акмалжон угли
Кафедра психиатрии, наркологии,
медицинской психологии и
психотерапевтии
Андижанский государственный медицинский институт
Резюме: Обоснование: теоретические аспекты проблемы негативных
расстройств при эндогенно-процессуальной патологии - актуальная
исследовательская задача. Если дефект при прогредиентной шизофрении изучен
в значительной степени, то структура дефицитарных нарушений при
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
268
заболеваниях шизофренического спектра нуждается в дальнейшем
исследовании.
В данной статье представлено мнение об особенностях негативного
синдрома, его возникновении и отвержении, который считается основной
симптоматикой при шизофрении.
Ключевые
слова:
негативная
симптоматика,
шизофрения,
расстройства, проградиентная форма.
A MODERN APPROACH TO THE TREATMENT AND
PREVENTION OF NEGATIVE DISORDERS IN SCHIZOPHRENIA
Makhmudova Xurshida Xamidullo kizi
Rahimov Alisher Akmaljon ugli
Department of Psychiatry,
Narcology,Medical Psychology and
with a course of psychotherapy
Andijan State Medical Institute
Resume: Theoretical aspects of the problem of negative disorders in
endogenous procedural pathology are an actual research task. If the defect in
progressive schizophrenia has been studied to a significant extent, then the structure
of deficit disorders in schizophrenic spectrum diseases needs further investigation.
This article presents an opinion on the features of the negative syndrome, its
occurrence and rejection, which is considered the main symptomatology in
schizophrenia
Key words: negative symptoms, schizophrenia, disorders, progressive form.
Dolzarblik.
Shizofreniya kursining barcha asosiy turlarida negativ
buzilishlarning ulushi (mo'ynali kiyimlardan yasalgan, takrorlanuvchi, uzluksiz,
paranoiddan tashqari)
29-40% ni tashkil qiladi [4]. Shizofreniya va shizofreniya
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
269
spektridagi buzilishlarning negativ buzilishlari muammosi hisoblanadi yaxshi
tushunilmagan.
Negativ buzilishlarning zamonaviy psixopatologiyasi donozologik davrda
o'rnatilgan uzoq tarixiy tajribaga asoslanadi. J. Jeksonning ta'kidlashicha, negativ
alomatlar yuqori kognitiv, hissiy va psixologik funktsiyalar darajasida reflekslarning
"yo'qolishini" aks ettiradi, ijobiy alomatlar esa "bo'shatish fenomeni" ni anglatadi (ya'ni
ular birlamchi — negativ buzilishlardan ikkilamchi — A. S.) va faqat normal ishlashni
buzadi yoki giperbolizatsiya qiladi.
Shu bilan birga, negativ alomatlar doimiy bo'lib, shizofreniyaning birinchi
epizodidan keyin 20-40% da davom etadi [2,7] va 16-35% da — uning o'tishi bilan bir
yil davomida [1,3,4] va 35% da — hatto birinchi kasalxonaga yotqizilganidan 2 yil
o'tgach. Yana bir dalil-shizofreniya nuqsonini klinik tahlil qilishning to'liq emasligi,
negativ simptomatologiyani "shizofreniya psixopatologiyasining asosiy sohasi"
sifatida tushunishiga qaramay [6,8].
Shunday qilib, ushbu tadqiqot mavzusini tashkil etgan holatlarni negativ
shizofreniya doirasida bir qator zamonaviy nashrlarda kontseptsiyalashtirilgan defitsit
buzilishlari makoniga kiritish qonuniydir.
Tadqiqotning maqsadi.
Shizofreniya va shizofreniya spektrlari buzilishlarida
negativ buzilishlarning kontseptual tahlilini o'tkazish.
Tadqiqot natijalari.
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, bunday taqsimot
tasodifan emas, balki "umumiy sindromlar"ning asosiy belgilarining dixotomiyasiga
bo'ysunadi. Psixometrik baholashga muvofiq, ko'rib chiqilayotgan har bir umumiy
sindromning tuzilishida ham ixtiyoriy nuqson — abuliya/abuliya giyohvandlik
fenomeni bilan, ham nuqson hissiy, ya'ni shizofreniya nuqsonining dixotomik
tuzilishini aks ettiruvchi ikkala komponent ham mavjud bo'lsa-da, ushbu negativ
buzilish naqshlarining umumiy sindromlarning klinik makonida taqsimlanishi notekis.
Bizning ixtiyorimizda bo'lgan kasuistikani tahlil qilish (yuqorida aytib
o'tilganidek) psixopatga o'xshash buzilishlarni asosiy nuqson dixotomiyasiga muvofiq
tartiblash nafaqat bitta, bitta RL klasteri doirasida mumkin (va mumkin), balki ko'proq
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
270
universal xususiyatga ega bo'ladi va barcha psixopatga o'xshash buzilishlarni
taqsimlash uchun amal qiladi. ular tegishli.
Uni ifodalovchi barcha defensiv qutb sindromlariga ekstrapolyatsiya qilingan
ixtiyoriy nuqson turidagi defitsit o'zgarishlarining umumiy tuzilishi psixofizik
chidamlilikning qo'pol pasayishi (ixtiyoriy buzilishlar astenik alomatlar bilan bir-biriga
mos kelganda) va/yoki aqliy faoliyatni ixtiyoriy tartibga solish bilan tavsiflanadi
(apatiya-abuliya sans bo'yicha-4,3±0,7 ball; panss bo'yicha ixtiyoriy buzilishlar-
5,1±0,3 ball; MFI bo'yicha asteniya-20 — 77±15,3 ball), passivlik, vedomost va
qat'iyatsizlikning kuchayishi, astenik autizm xususiyatlarining qo'shilishi va muhim
boshqalarning tor doirasiga bog'liqlik (PANSS bo'yicha muloqotning pasayishi-
3,5±0,5 ball; SPQ-a bo'yicha yaqin do'stlarning yo'qligi-5,6±0,4 ball; hamkasblar va
yaqinlar bilan munosabatlar SANS bo'yicha-3,2±0,2 ball; SPQ — a bo'yicha ortiqcha
ijtimoiy tashvish — 6,2±1,3 ball; panss bo'yicha passiv ijtimoiy izolyatsiya-5,2±0,4
ball; SCL-90 — R bo'yicha shaxslararo tashvish-1,5±0,3 ball; p≤0,01). Ushbu
guruhdagi hissiy buzilishlar haddan tashqari darajada ifodalanadi va ijtimoiy
faollikning umumiy darajasining pasayishini aks ettiradi (birinchi navbatda astenik
alomatlar, keskin refleksiv mexanizmlar, shuningdek bemorlarning sezgir munosabat
g'oyalarini shakllantirishga moyilligi bilan bog'liq) va qarindoshlar yoki turmush
o'rtoqlar bilan simbiotik aloqalar chegaralariga qadar hissiy bog'lanishlar doirasining
torayishi (anhedoniya-sans-ga ko'ra asotsiallik 3,0±0,2 ball, SPQ-A bo'yicha
tekislangan affekt 3,7±0,4 ball). Kengaytirilgan qutbning barcha "umumiy
sindromlari" uchun yagona (hissiy tipdagi nuqson tasviri bilan) defitsit o'zgarishlarning
tuzilishi statistik jihatdan ahamiyatli asosda (irodaviy tipdagi defitsit buzilishlaridan
farqli o'laroq) umumiy psixofizik bosimni saqlab qolish bilan ajralib turadi, bunda
energiya potentsialining pasayishi hodisalari ruhiy energiya darajasining pasayishi
bilan emas, balki uning buzilishi bilan namoyon bo'ladi. tartibsiz, maqsadga
muvofiqligini yo'qotgan va faoliyatni ixtiyoriy nazorat qilish. Bu, ayniqsa,
bemorlarning mehnat holati xususiyatlarini apatoabulyar o'zgarishlar shkalasi
ko'rsatkichlari bilan taqqoslashda yaqqol namoyon bo'ladi (apatiya-abuliya — SANS
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
271
— 3,6±0,3 ball; panss bo'yicha ixtiyoriy buzilishlar — 2,7±1,2 ball; MFI bo'yicha
asteniya-20 — 25±11,2 ball).
Hissiy tipdagi negativ buzilishlarning butun guruhi uchun umumiy bo'lgan
birinchi o'ringa haqiqiy hissiylikning aniq o'zgarishlari kiradi (anhedoniya — sans-
4,3±0,2 ball bo'yicha asosiylik, SPQ-a — 6,8±0,4 ball bo'yicha yassilangan ta'sir),
uning regressiv sintoniklik xususiyatlarini shakllantirish, empatiya qobiliyatini
yo'qotish va chuqur hissiy qo'shimchalarni shakllantirish bilan, ratsionalizm,
egosentriklik va pragmatizm xususiyatlarini patologik keskinlashtirish (yaqin
do'stlarning yo'qligi SPQ-a bo'yicha 8,3±0,4 ball; panss bo'yicha muloqotning
pasayishi 5,1±1,2 ball; sans bo'yicha hamkasblar va yaqinlar bilan munosabatlar —
4,5±0,3 ball; SPQ-a bo'yicha ekssentrik xatti — harakatlar-5,7±1,8 ball; ortiqcha
ijtimoiy tashvish (SPQ-A) — 0,9±0,2 ball; SCL-90 bo'yicha shaxslararo tashvish —
0,2±0,5 ball; SCL-90 bo'yicha dushmanlik — 1,9±0,3 ball ball).
Shizofreniya spektrining buzilishlarida nuqsonning psixopatologik namoyon
bo'lishi psixopatik registrning (psixopatoga o'xshash buzilishlar) nuqsonli simptom
komplekslari bilan ifodalanganligi, cheklangan (sirkumskriptiv) xarakterga ega
ekanligi, monosindromal tuzilishga ega ekanligi, prodromal buzilishlar darajasida
allaqachon topilganligi va premorbid patoxarakterologik dimensiyalar bilan bog'liqligi
aniqlandi. Shizofreniya spektrining cheklangan progredientligi bilan ajralib turadigan,
prodromal bosqichda prodromal yoki fazli kurs bilan yakunlanadigan buzilishlarda
negativ buzilishlar traektoriyasi aniqlandi. Shuningdek, zamonaviy avlod dori-
darmonlari bilan negativ buzilishlarning psixofarmakoterapiyasining jihatlari
muhokama qilinadi.
Xulosa.
Shunday qilib, "umumiy sindromlar" makonida ishlaydigan
psixopatoga o'xshash simptom komplekslari asosiy etishmovchilik buzilishlaridan
keyin ikkinchi darajali bo'lishi mumkin. Shunga ko'ra, psixopatga o'xshash nuqsonni
negativ buzilishlarning sindromli (boshqalar tomonidan tayinlangan) shakli sifatida
ajratish, bizning tadqiqotlarimizga ko'ra, noqonuniy ko'rinadi.
ADABIYOTLAR RO'YXATI:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
272
1.Бархатова, А. Н. Клинико-психопатологические аспекты дефицитарных
расстройств в структуре начальных этапов юношеского эндогенного психоза /А.
Н. Бархатова // Журнал неврологии и психиатрии им. С. С. Корсакова. - 2015. -
№9. - С. 8-16.
2.Иванов, С. В. Типология нозогенных реакций с явлениями аутоагрессии
(феномен откладывания) при злокачественных новообразованиях / С. В. Иванов,
Д. С. Петелин // Психические расстройства в общей медицине. - 2016. - №3. -
С.17-25.
3.Каледа, В. Г. Юношеская шизофрения: особенности психопатологии, клиники
и терапии / В. Г. Каледа // Журнал неврологии и психиатрии им. С.С. Корсакова.
- 2015. - Т.115. - №11. - С. 26-33.
4.Мосолов, С. Н. Алгоритмы биологической терапии шизофрении / С. Н.
Мосолов, Э. Э. Цукарзи, П. В. Алфимов // Журнал Современная терапия
психических расстройств. 2014. - №1.
5.Сергеев, И. И. Патологические интересы и увлечения при шизофрении / И. И.
Сергеев, С. А. Малиночка // Журнал неврологии и психиатрии имени С. С.
Корсакова. - 2008. - Т. 108. - № 3. - С. 11-17.
6.Ashton, M.C. The maladaptive personality traits of the personality inventory for
DSM-5 (PID-5) in relation to the HEXACO personality factors and
schizotypy/dissociation / M.C. Ashton, K. Lee, R. E. de Vries, J. Hendrickse, M. Ph.
Born // Journal of Personality Disorders. - 2012. -Vol.26. - №5. - Р. 641-659.
7.Bolinskey P. K. Revisiting the blurry boundaries of schizophrenia: Spectrum
disorders in psychometrically identified schizotypes / P. K. Bolinskey, A. V. James, D.
Cooper-Bolinskey, J.H. Novi, H. K. Hunter, D.V. Hudak, K.M. Schuder, K.R. Myers,
C.A. Iati, M. F. Lenzenweger // Psychiatry research. - 2015. - Vol. 225. - №3. - P.335-
40.
8.Watson, D. Structures of personality and their relevance to psychopathology: II.
Further articulation of a comprehensive unified trait structure. / D. Watson, L. A.Clark,
M. Chmielewski // Journal of Personality. - 2008. - 76. - P. 1545-1585.
