MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
78
“USTOZ–SHOGIRD” AN’ANASI ASOSIDA TASVIRIY SAN’AT
YO‘NALISHIDA IJODIY VA KASBIY FAOLIYATNI
RIVOJLANTIRISHNING SAMARALI YO‘LLARI
Fayzullayeva Dilnavoz Jahongir qizi
Chirchiq davlat pedagogika universiteti
Tasviriy sanʼat va muhandislik grafikasi yoʻnalishi
2-bosqich talabasi
Annotasiya:
Ushbu maqolada Chirchiq davlat pedagogika universiteti
San’atshunoslik fakulteti “Tasviriy san’at va dizayn” kafedrasi tomonidan joriy
etilgan “ustoz–shogird” tizimi hamda “O‘rgatib–o‘rganamiz” loyihasi asosida
talabalarni kasbiy-ijodiy faoliyatga tayyorlash tajribasi yoritilgan. Ayniqsa, “Akvarel
maktabi” to‘garagi misolida ijod, ta’lim va ishlab chiqarish integratsiyasi
samaradorligi ko‘rsatib berilgan. Maqolada ushbu yondashuvning ahamiyati,
afzalliklari hamda istiqboldagi takliflar ilmiy asosda tahlil qilingan.
Kalit soʻzlar: ustoz–shogird tizimi, tasviriy san’at, ijodiy faoliyat, pedagogik
tayyorgarlik, amaliy mashg‘ulotlar, “O‘rgatib–o‘rganamiz” loyihasi, Akvarel
maktabi, kasbiy kompetensiyalar, innovatsion yondashuvlar.
Zamonaviy ta’lim jarayonida talabalarning kasbiy-ijodiy salohiyatini
rivojlantirish, ularni amaliyotga tayyorlash va mustaqil fikrlovchi mutaxassis sifatida
shakllantirish muhim vazifalardan biridir. Ayniqsa, tasviriy san’at yo‘nalishida tahsil
olayotgan talabalar uchun nazariy bilimlarni amaliy mashg‘ulotlar orqali
mustahkamlash, ijodiy ko‘nikmalarni shakllantirish va kasbiy faoliyatga bo‘lgan
masʼuliyat hissini oshirish dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Chirchiq davlat pedagogika universiteti Sanʼatshunoslik fakulteti “Tasviriy
sanʼat va muhandislik grafikasi” yo‘nalishi talabalari “Tasviriy sanʼat va dizayn”
kafedrasi professor-o‘qituvchilari bilan individual ishlash yo‘lga qo‘yilgan bo‘lib, bu
jarayonda “ustoz–shogird” anʼanasi asosida talaba-talabaga ustoz, talaba-talabaga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
79
shogird tamoyili samarali qo‘llanilmoqda. Ushbu tizim orqali kafedra talabalari
sezilarli yutuqlarga erishmoqdalar. Xususan, kafedra huzurida faoliyat yuritayotgan
turli to‘garaklar doirasida talabalar muntazam ijodiy mashg‘ulotlar olib borib, amaliy
natijalarga erishmoqda.
2023–2024-o‘quv yili uchun qabul qilingan 23/1 va 23/2-guruh talabalari ham
ustoz-shogird tizimi asosida ilmiy va ijodiy faoliyatni amalga oshirib kelmoqdalar. Bu
esa talabalar uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochdi, deyish mumkin. Talabalarning
ijodiy ishlari turli ko‘rgazmalarda namoyish etilib, o‘z o‘rnini topdi. Ularning ilmiy
maqolalari va tezislari xalqaro jurnallarda chop etildi, shuningdek, turli festival va
tanlovlarda faxrli o‘rinlarni egallab kelishmoqda.
Mazkur yondashuvning samarasi sifatida, ustoz va shogirdlar hamkorligida
“o‘rgatib-o‘rganamiz” loyihasi doirasida “Akvarel maktabi” tashkil etildi. Ushbu
tashabbus fakultet hayotida muhim yangilik va yutuqlardan biri bo‘ldi.
“O‘rgatib–o‘rganamiz” loyihasi uch asosiy yo‘nalishni o‘z ichiga oladi:
Loyihaning bosh maqsadi — tasviriy sanʼat yo‘nalishida tahsil olayotgan
talabalarni pedagogik kasbiy faoliyatga tayyorlash jarayonini jadallashtirishdan iborat.
Shuningdek, “o‘qituvchi–talaba–o‘quvchi” o‘zaro ta’sir tizimini shakllantirish va
uning samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi samarali mexanizmlarni ishlab
chiqish hamda ularni amaliyotga tadbiq etish ko‘zda tutiladi. Talabalarda nazariy
bilimlarni amaliy faoliyatda qo‘llay olish ko‘nikmalarini shakllantirish, kasbiy faoliyat
mohiyati va uning masʼuliyati to‘g‘risida chuqur tasavvur hosil qilish orqali ularni
mustaqil va ijodiy fikrlashga yo‘naltirish ushbu loyihaning ustuvor yo‘nalishlaridan
hisoblanadi.
Vazifalari:
- Tasviriy sanʼat taʼlimida mavjud bo‘lgan muammolarni aniqlash, tahlil qilish
va ularni ilmiy asosda tasniflash bo‘yicha talabalarni o‘rgatish;
- Talabalarni ilmiy-tadqiqot ishlariga faol jalb etish;
- Talabalarning tashabbusi bilan turli to‘garaklar va kichik guruhli
“minito‘garaklar”ni tashkil etish;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
80
- O‘quvchilarning ijodiy ishlari asosida ko‘rgazmalar uyushtirish va ularni
muntazam ravishda tashkil etish.
Kutilayotgan natijalar: Loyiha natijasida talabalar ijodiy ko‘nikmalarni egallab,
kasbiy faoliyatga tezroq tayyorlanadilar. Ularning mustaqil va ijodiy fikrlash salohiyati
oshadi. “Ustoz–shogird” tizimini joriy etish orqali “o‘quvchi–talaba–o‘qituvchi”
o‘rtasida samarali teskari aloqa yo‘lga qo‘yiladi. Bu esa turli vaziyatlarga moslasha
oladigan, kasbiy faoliyatda muhim bo‘lgan hayotiy ko‘nikmalarni shakllantirishga
xizmat qiladi. Natijada, talabalar pedagogik faoliyatga oid asosiy kompetensiyalarni
o‘zlashtiradi, ularning axloqiy fazilatlari va kasbiy xulq-atvori bosqichma-bosqich
rivojlanadi.
“O‘rgatib–o‘rganamiz” loyihasining asosiy afzalliklaridan biri — unda ilgari
surilayotgan yondashuvlarning integrativ xususiyatga ega ekani bilan izohlanadi.
Loyihada “ustoz–shogird” tamoyili asosidagi an’anaviy ta’lim usullari zamonaviy
innovatsion texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirilgan. Bu yondashuv nafaqat o‘quv
jarayonining samaradorligini oshiradi, balki talabalarning individual qobiliyatlarini
ochib berish, o‘z-o‘zini rivojlantirishga bo‘lgan ichki motivatsiyasini shakllantirishga
xizmat qiladi.
Loyiha doirasida amalga oshirilayotgan mashg‘ulotlar nazariy bilimlar, amaliy
mahorat, kasbiy kompetensiyalar va shaxsiy rivojlanishni bir butun holda ko‘zda
tutadi. Xususan, to‘garaklar va “minito‘garaklar” faoliyati davomida talabalar o‘z
ustozlari rahbarligida muayyan mavzularda ilmiy-tadqiqot olib boradilar, amaliy ijodiy
ishlarni bajaradilar va o‘zaro tajriba almashadilar.
Shu bilan birga, loyihada “talaba-talabaga ustoz” modeli ham keng tatbiq
etilmoqda. Bu model o‘quvchilarga yaqin yoshdagi talabalar tomonidan o‘rgatilishiga
asoslanadi. Bunday yondashuv orqali o‘quvchilarda bilimlarni qabul qilishga bo‘lgan
ishtiyoq va ishonch hissi kuchayadi. Talabalar esa pedagogik faoliyatga tayyorgarlik
bosqichida real amaliy tajriba orttiradilar.
Kasbiy faoliyatga tayyorlovning psixopedagogik jihatlari.
Loyihaning metodologik asoslari orasida talabalarning mustaqil fikrlash
qobiliyatini shakllantirish, kasbiy masʼuliyat hissini chuqurlashtirish, hamda ijodiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
81
yondashuvni rag‘batlantirish muhim o‘rin tutadi. Bu jarayonlarda quyidagi
psixopedagogik yondashuvlar asosiy omil sifatida ko‘zga tashlanadi:
Refleksiv o‘rganish
: Talabalar o‘z faoliyatini tahlil qilish, baholash va xulosa
chiqarish orqali o‘z-o‘zini rivojlantirishga o‘rganadilar.
Kooperativ ta’lim
: Guruhli ishlarda o‘zaro yordam, fikr almashish va
hamkorlik asosida kasbiy-ijtimoiy ko‘nikmalar shakllanadi.
Ijodiy yondashuv
: San’at sohasidagi faoliyatda muhim ahamiyatga ega
bo‘lgan innovatsion tafakkur, yangicha yechim topish, vizual tasvir orqali fikr bildirish
talabalarning yetakchi kompetensiyalaridan biriga aylanadi.
Loyihaning ijtimoiy va iqtisodiy natijalari.
Loyiha doirasida yo‘lga qo‘yilgan “Akvarel maktabi” nafaqat ta’limiy va
estetik maqsadga xizmat qilmoqda, balki amaliy-iqtisodiy jihatdan ham talabalar
uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Talabalar tomonidan yaratilgan ijodiy
asarlarning fakultetga tashrif buyurgan mehmonlarga esdalik sifatida taqdim etilishi,
shuningdek, ularni ko‘paytirish va ishlab chiqarish orqali iqtisodiy faoliyatga
yo‘naltirish — ta’lim bilan ishlab chiqarish integratsiyasining real namunasi
hisoblanadi.
Ushbu yondashuv talabalarda nafaqat ijodiy va pedagogik ko‘nikmalarni, balki
tadbirkorlik madaniyatini shakllantirishga ham xizmat qilmoqda. Bu esa o‘z navbatida,
ularning mehnat bozoridagi raqobatbardoshligini ta’minlaydi.
Talabalar tomonidan tashkil etilgan akvarel maktabi ustozlar koʻmagi asosida
boshqa talabalarga oʻrgatiladi. Ushbu toʻgarak faoliyati davomida talabalar oʻz
tengdoshlari bilan birgalikda ijodiy asarlar yaratishni oʻrganadi hamda fakultetga
tashrif buyurgan mehmonlarga estalik tariqasida sovgʻa qilishadilar. Keyinchalik esa
ishlab chiqarish orqali koʻplab universitetlar bilan oʻzaro hamkorlikni yoʻlga qoʻyiladi.
Buning natijasida talabalar ijodiy qobiliyatini oshiribgina qolmay moddiy taraflama
ham oʻzlarini ragʻbatlantirib borishadi. Bunday imkoniyatlar nafaqat akvarel maktabi
aʼzolarida balki kafedra tomonidan tashkil etilgan barcha toʻgaraklarda mavjuddir.
Xulosa.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
82
Yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, Chirchiq davlat pedagogika universiteti
San’atshunoslik fakulteti “Tasviriy san’at va dizayn” kafedrasi tashabbusi bilan yo‘lga
qo‘yilgan “ustoz–shogird” tizimi va “O‘rgatib–o‘rganamiz” loyihasi zamonaviy
ta’limning dolzarb masalalariga amaliy yechim taklif etuvchi samarali tashabbus
sifatida e’tirof etilishi mumkin. Mazkur loyiha orqali talabalar nafaqat kasbiy-ijodiy
faoliyatga tayyorlanmoqda, balki pedagogik mahorat, ijodiy tafakkur, mustaqil fikrlash
va mehnatga bo‘lgan mas’uliyat hissini chuqur o‘zlashtirmoqdalar.
Talabalar o‘rtasida ilg‘or tajriba almashinuvi, kichik guruhlarda ishlash, amaliy
mashg‘ulotlar orqali o‘rganilgan bilimlarni mustahkamlash va real sharoitda sinab
ko‘rish imkoniyatining yaratilishi ularning kasbiy shakllanishiga katta ta’sir
ko‘rsatmoqda. Ayniqsa, “Akvarel maktabi” misolida ko‘rilgan natijalar — ta’lim, ijod
va ishlab chiqarish integratsiyasining ijobiy tajribasi sifatida qaralishi mumkin.
Takliflar.
1.
Ustoz–shogird tizimini kengaytirish
: Ushbu tizimning samaradorligini
inobatga olgan holda, boshqa oliy ta’lim muassasalarida ham analog loyihalarni yo‘lga
qo‘yish tavsiya etiladi.
2.
Loyihaning raqamlashtirilgan formatini ishlab chiqish
: “O‘rgatib–
o‘rganamiz” loyihasining metodik va amaliy materiallari raqamli platformalar orqali
keng auditoriyaga taqdim etilishi lozim. Bu esa tajribaning boshqa hududlarga
tarqalishiga xizmat qiladi.
3.
Ijodiy asarlarni tijoratlashtirish
: Talabalar tomonidan yaratilgan
mahsulotlarni savdo maydonlariga olib chiqish, onlayn ko‘rgazmalar tashkil etish
orqali ularni moddiy rag‘batlantirish mexanizmlarini ishlab chiqish maqsadga
muvofiq.
4.
Kafedrada ilmiy-tadqiqot markazini tashkil etish
: Talabalar
ishtirokidagi ilmiy izlanishlar, maqolalar, tadqiqotlar yagona platformada to‘plansa,
kafedra ilmiy salohiyati va innovatsion faolligi yanada ortadi.
5.
Pedagogik amaliyotlar integratsiyasini kuchaytirish
: Loyiha doirasida
ishlab chiqilgan model maktabgacha va umumta’lim muassasalaridagi amaliyot
dasturlariga tatbiq etilishi orqali ko‘lam kengaytirilishi lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
83
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Бердиев, Д. (2023). Кластер ёндашувига асосланган ўқитувчиликнинг
талабаларни касбий фаолиятга тайёрлашдаги аҳамияти.
International scientific
and practical conference on the Topic: “Priority Areas for Ensuring the Continuity of
Fine Art Education: Problems and solutions”
,
1
(01).
2.
Бердиев, Д. А. (2023). Кластер ҳамкорлигида ташкил этилган тасвирий
саньат тўгаракларнинг таьлим-тарбия соҳасидаги аҳамияти.
Innovative
developments and research in education
,
2
, 15.
3.
Fayzullayeva Dilnavoz Jahongir qizi. (2024). Akvarelda maktab o‘quvchilariga
manzara ishlashni o‘rgatish. IQRO INDEXING, 13(01), 68-71.
4.
Fayzullayeva Dilnavoz Jahongir qizi. (2025). Artistic expression capabilities of
watercolor.
Web of Teachers: Inderscience Research
,
3
(4), 24–26.
