MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
109
YOSHLARNING IJTIMOIY FAOLLIGINI OSHIRISHDA LIDERLIK
QOBILIYATINING O‘RNI
Nuraliyeva Kamola Isaqali qizi
Namangan davlat pedagogika instituti Boshlang‘ich ta’lim innovatsiyalari
kafedrasi (PhD) katta o‘qituvchisi
Abdusalomova Gulsevara
Namangan davlat pedagogika instituti Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi
1-bosqich talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirishda
liderlik qobiliyatining o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan. Yoshlarning jamiyatdagi
faolligi, fuqarolik pozitsiyasi va yetakchilik salohiyati jamiyat taraqqiyoti uchun
muhim omil sifatida ko‘riladi. Maqolada liderlik tushunchasi, uning asosiy
fazilatlari, yoshlar orasida yetakchilik qobiliyatini shakllantirishda oilaviy, ta’lim va
ijtimoiy muhitning ta’siri yoritilgan. Shuningdek, milliy qonunchilik va tarixiy-
ma’naviy merosimizga tayanilgan holda ijtimoiy faollikni rivojlantirishda liderlik
qobiliyatining tutgan o‘rni tahlil qilindi.
Kalit soʻzlar: liderlik, ijtimoiylashuv, faollik, jamiyat, tashabbuskorlik,
yetakchilik, koʻnikma, qobiliyat.
Аннотация: В статье анализируется роль и значение лидерских
навыков в повышении социальной активности молодежи. Социальная
активность, гражданская позиция и лидерский потенциал молодых людей
рассматриваются как важные факторы развития общества. В статье
рассматривается понятие лидерства, его основные качества, а также
влияние семейной, образовательной и социальной среды на формирование
лидерских качеств у молодежи. Также была проанализирована роль лидерских
качеств в развитии социальной активности на основе национального
законодательства, нашего исторического и духовного наследия.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
110
Ключевые слова: лидерство, социализация, активность, общество,
инициатива, лидерство, навыки, умения.
Annotation: This article analyzes the role and importance of leadership skills
in increasing the social activity of young people. The activity of young people in
society, their civic position and leadership potential are considered important factors
for the development of society. The article discusses the concept of leadership, its
main qualities, the influence of family, educational and social environment on the
formation of leadership skills among young people. Also, based on national
legislation and our historical and spiritual heritage, the role of leadership skills in
the development of social activity was analyzed.
Keywords: leadership, socialization, activity, society, initiative, leadership,
skills, abilities.
Bugungi kunda jamiyatning har bir sohasida yangilanish va rivojlanish
kuzatilmoqda. Mamlakatda faol, zamonaviy fikrlovchi, mas’uliyatli kadrlarni
tayyorlash orqali jamiyat taraqqiyotini ta’minlashga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Davlat rahbarining ta’lim, tarbiya, yoshlarga oid nutq va asarlarida yosh avlodning
intellektual salohiyati, yetakchilik qobiliyati, vatanparvarligi va fuqarolik
pozitsiyasini mustahkamlash g‘oyalari asosiy o‘rin tutadi. Mazkur yondashuvlar o‘z
ildizini Sharq mutafakkirlarining merosidan ham oladi. Abu Nasr Forobiy, Ibn Sino,
Alisher Navoiy kabi ulug‘ allomalar o‘z asarlarida insonning aql-zakovat, axloq,
ijtimoiy ong va bilim orqali kamol topishini alohida ta’kidlaydilar. Forobiy “Fozil
odamlar shahri” asarida jamiyat taraqqiyotining asosi sifatida bilimdon, ongli va
yetakchi shaxsni ko‘rsatgan. Bu jarayonlarda eng faol qatlam sifatida yoshlar alohida
o‘rin egallaydi. Har qanday jamiyatning taraqqiyoti, avvalo, yosh avlodning
salohiyatiga, bilimiga va tashabbuskorligiga bog‘liq. Shu nuqtai nazardan qaraganda,
yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirish va ularni jamiyat hayotiga faol jalb etish
muhim vazifalardan biri hisoblanadi.
Ijtimoiy faollik – ijtimoiy subyektlar (jamiyat, tabaqa, guruh va shaxslar)ning
ijtimoiy-siyosiy jarayonlardagi ishtirokining, mehnat hamda madaniy-ma’rifiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
111
faoliyatining kuchayishi, qonunda belgilab qo‘yilgan huquq va burchlarini to‘liq
amalga oshirishga intilishi. Ijtimoiy faollik shaxsning jamiyatda o‘z o‘rnini topishi va
xulq-atvorini ongli ravishda boshqarishining asosiy sharti hisoblanadi. Yoshlarning
ijtimoiy faolligini oshirishda esa liderlik ko‘nikmalarining ahamiyati beqiyosdir. Bu
esa zamonaviy lider shaxsni tarbiyalash g‘oyasi bilan bevosita uyg‘unlashadi.
Lider soʻzi inglizcha “leader” – yetakchi, boshliq, rahbar biror siyosiy partiya
yoki tashklilotning rahbari, yo‘lboshchisi ma’nolarini anglatadi.
Yoshlarda liderlik xususiyatlarini о‘rganish va rivojlantirish inson hayotining
dastlabki bosqichlaridanoq shakllana boshlaydi. Jumladan, oilaviy muhit, ota-onalik
uslublari, bog‘cha, maktab va boshqa ta’sir etuvchi omillar har bir shaxsning liderlik
tajribasini rivojlanishiga ularning yetakchilik qobiliyatining shakllanishiga muhim
hissa qо‘shadi.
Lider qanday xususiyatlarga ega bo‘lishi kerak ?
a)
mas’uliyatli va qiyin qarorlarni qabul qilish qobiliyati, ular uchun
tegishli javobgarlikni o‘z zimmasiga olish istagi;
b)
shaxsiy manfaatlar uchun emas, balki odamlarning umumiy manfaatlari
haqida qayg‘urish;
c)
odamlarni butunlay ixtiyoriy asosda boshqarish qobiliyati;
d)
tabiiy ta’sir kuchiga ega bo‘lish;
e)
guruh tomonidan yetakchiga bo‘lgan ishonch va kuchli hokimiyat
mavjudligi;
f)
xatolarni tan olish qobiliyati va mag‘lubiyat uchun javobgarlikni o‘z
zimmasiga olish, bundan shaxsiy xatolarni qidirish.
Lider shaxsiy hayotda yoki jamoada yetakchi boʻlibgina qolmay oʻz ustida
ishlash orqali jamiyatda ham oʻz ijtimoiy faolligini oshirib boradi. Bundan tashqari
oʻzi yetakchilik qilayotgan jamoa aʼzolarini ham kuchli va zaif tomonlarini anglagan
holda ularga oʻzining maslahatlarini beradi.
Ijtimoiy faollik deganda biz insonlarning qanday kasbda ishlashi, qaysi
yoʻnalishda borishidan qatʼiy nazar jamiyatga, uning rivojiga oz boʻlsada hissa
qoʻshishi, zamon bilan hamnafas boʻlishini tushunsak boʻladi. Bu esa insonning shaxs
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
112
sifatida kamol topishida muhim ahamiyat kasb etadi. Jamoadagi yetakchi liderlar esa
bu borada jonbozlik koʻrsatgan holda ularni faollikka chorlashi, jamiyatdagi voqea-
hodisalarga befarq bo‘lmasliklari, ularga faol munosabat bildirishlari muhimdir. Bu
holatda avvalo yoshlarning fuqaroviy faolligini oshirishimiz darkor. Fuqaroviy faollik
insonning to‘laqonli rivojlanishiga va o‘z imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarishiga
xizmat qiladi. Fuqarolik pozitsiyasi hamda fuqaroviy faollikka ega bo‘lish jamiyatda
ro‘y berayotgan barcha voqea-hodisalarni, ularning oqibatlari va mavjud
muammolarning yechimini chuqur anglashni taqozo etadi.Yoshlarni fuqaroviy ongi
qanchalik rivojlangan bo‘lsa ularning jamiyatdagi ijtimoiy faolligi shunchalik
faollashadi. Ilgari surilgan 5 muhim tashabbus yoshlar tarbiyasida yangi bosqichni
boshlab berdi. San’at va madaniyat, sport, axborot texnologiyalari, kitobxonlik, xotin-
qizlarni qo‘llab-quvvatlash yo‘nalishlarining har biri yosh avlodda liderlik,
tashabbuskorlik va ijtimoiy faollikni shakllantirishga xizmat qilmoqda. Ayniqsa,
axborot texnologiyalari va sport sohasidagi tashabbuslar yoshlar orasida
raqobatbardoshlik, murosasizlik va qat’iyatlilik kabi liderlik sifati shakllanishiga
zamin yaratmoqda. Bundan koʻrinib turibdiki, ijtimoiy faollikni oshirishda liderlik
qobiliyatini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirishda
liderlik ko‘nikmalarining shakllanishi muhim omil hisoblanadi. Liderlik fazilatlariga
ega bo‘lgan yoshlar jamiyatda faol ishtirok etadi, tashabbus ko‘rsatadi va o‘z
tengdoshlariga ijobiy namuna bo‘la oladi. Bu esa mamlakat taraqqiyoti va barqaror
rivojlanishining asosiy omillaridan biridir. Shunday ekan, yosh avlodda liderlik
salohiyatini rivojlantirish – ularning ijtimoiy faolligini oshirishning muhim sharti
sifatida doimiy e’tiborda bo‘lishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yangi O‘zbekiston – ma’naviy
yuksalish sari” nutqi. – Toshkent, 2021.
2.
Talibov, Fuqarolik jamiyati: tushunchasi, institutlari, asosiy prinsiplari va
funksiyalari/Red. A.X Saidov. T. Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi
Milliy Markazi, 2008
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
113
3.
Tursunova N. Yoshlarning ijtimoiy faolligi: tushuncha va fazilatlari, “Ijtimoiy
fikr. 2004. 3-son, 149-150 bet
4.
O‘zbek tilining izohli lug‘ati. -T. “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” davlat
ilmiy nashriyoti. 2013. 497-b
5.
Nuraliyeva
K.
I.
PSYCHOLOGICAL
CHARACTERISTICS
OF
FORMATION OF CREATIVE POWER OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS //
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. - 2021. - Т.
1. - №. 6. - S. 208-214.
BOSHLANG’ICH SINF O’QUVCHILARIDA ILMIY DUNYOQARASHNI
SHAKLLANTIRISH VA RIVOJLANTIRISH
8.
Ways to Develop the Creative Power of Primary School Students
