MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
33
OʻZBEKISTONDA YOʻQOLIB BORAYOTGAN QUSHLAR VA
ULARNI KOʻPAYTIRISH
Shahrisabz davlat pedagogika instituti "Pedagogika" fakulteti
Boshlang'ich ta‘lim yo‘nalishi
Talaba:Yaxshiyev Dilxushbek
Ilmiy rahbar: Daminova Fayoza
Annotatsiya:Oʻzbekistonda yoʻqolib borayotgan qushlar ekologik muammolar
va inson faoliyati natijasida yuzaga kelgan holatlardan kelib chiqmoqda. Ushbu
maqolada Oʻzbekistonda uchraydigan yoʻqolish xavfi ostida boʻlgan qush turlari,
ularning biologik xususiyatlari hamda ko‘paytirish usullari tahlil qilinadi.
Oʻzbekistonda bu muammolarni hal qilishda ekologik tadqiqotlar va jamiyatning
ishtiroki muhim ahamiyatga ega.
Kalit soʻzlar:Oʻzbekiston, qushlar,yoʻqolish xavfi ,ekologik muammolar,
biologik xususiyatlar,koʻpaytirish usullari,tabiiy muhit,iqlim o'zgarishlari.
Oʻzbekistonda qushlar orasida yoʻqolib borayotgan turlar muammosi jiddiy
ahamiyatga ega. Ushbu muammo nafaqat biologik xilma-xillikni saqlash, balki
tabiatning muvozanatini ta'minlash uchun ham muhimdir. Oʻzbekiston tabiati noyob
qush turlari uchun yaxshi sharoitlar yaratgan, ammo inson faoliyati, iqlim o'zgarishi
va boshqa omillar sababli ularning soni kamaymoqda.Yo‘qolib borayotgan
qushlarning turi juda ham ko‘p bo‘lib bularni oldini olish uchun turli xil landshaftlar
tashkil etish kerak.Landshaftlarning o‘zi odam yashaydigan eng asosiy yerni
tushiniladi.Qushlarni yo‘qolib borish oldini olish insonlarga juda ham bog'lik ya‘ni
o'zlari tllandshaftlar yaratib ularni oldini olish ko‘p hayvonlarning yoki
o‘simliklarining oldini olsa bo‘ladi.Ishlar shuni ko‘rsatadiki, o'zbek tabiatidagi
qushlar populyatsiyasining kamayishiga asosan shaharlarning kengayishi, tabiiy
muhitlarning buzilishi va iqlim o'zgarishlari sabab bo‘lmoqda. Maqola, shuningdek,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
34
qushlarni saqlash va ko‘paytirish uchun qabul qilingan tadbirlar va tashabbuslarni
yoritadi.
Yoʻqolish sabablari:
1. Habitatning yoʻqolishi: Qushlar uchun tabiiy yashash joylari, masalan,
batareyalar, botqoqlar va o'rmonlar kamaymoqda, bu esa ularning yashash
imkoniyatlarini cheklaydi.
2. Iqlim o'zgarishlari: Iqlim o'zgarishlari qushlarning migratsiya yo'llariga,
oziq-ovqat manbalariga va tuxum qo'yish davrlariga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda.
3. Kimyoviy ifloslanish: Pestitsid va boshqa kimyoviy moddalar qushlarning
salomatligiga zarar yetkazmoqda va ularning oziq-ovqat zanjirida muammolar
tug'dirmoqda.
4. Ov qilish: Qushlarni noqonuniy ov qilish va ularning tuxumlarini yig‘ish
ham masalaning bir qismi.
Koʻpaytirish usullari:
1. Ishlab chiqilgan startegiyalar: Oʻzbekistonda yoʻqolib borayotgan qushlar
turlarini himoya qilish uchun turli tadbirlar, jumladan, muholat va qonuniy cheklovlar
joriy qilingan.
2. Reproduktiv dasturlar: Ayrim qushlar turlari uchun maxsus koʻpaytirish
dasturlari ishlab chiqilmoqda, bu ishlar hayvonot bog'lari va boshqa ekotizim
resurslari orqali amalga oshiriladi.
3. Dasturiy ta'minotlar: Qushlarning ko'payishini ta'minlash uchun
reproduktiv sohalarda mutaxassislar va ekologlarning hamkorligi muhimdir.
4. Ommaviy xabardorlik: Uskunalar va muassisalar orqali aholini xilma-xil
qushlar haqida xabardor qilish va ularni himoya qilishga chorlash.
Koʻp qushlar turlari Oʻzbekistonda yoʻqotilishi xavfi ostida boʻlib, ularni
saqlash va ko'paytirish uchun jamoatchilik va davlat organlari birgalikda harakat
qilishi zarur. Ekologik muvozanatni saqlash va bioxilma-xillikni saqlab qolish uchun
tadbirlar ko'rish juda muhimdir.
Qushlarni koʻpaytirish va saqlash uchun quyidagi chora-tadbirlar muhim:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–1_ Апрель –2025
35
1. Habitatni muhofaza qilish - qushlar yashaydigan joylarni saqlab qolish va
tiklash.
2. Reproduktiv dasturlar - muhofaza qilinayotgan turlar uchun ko'paytirish
dasturlarini amalga oshirish.
3. Tadqiqotlar - qushlar populyatsiyasini o'rganish va monitoring qilish orqali
ularning holatini tahlil qilish.
4. Ommaviy xabardorlik - aholini qushlar muhofazasining ahamiyati haqida
ma'lumot berish.
Xulosa qiladigan bo‘lsak,O'zbekistonda turli qushlarning yo‘qolib borishi
juda ko‘p kuzatilmoqda, bularning sababi insonlar turli xil yo‘l bilan qushlarni
ovlashi, va yo‘qolib borishiga jimgina kuzatib borishyapdi.Oʻzbekistonda yoʻqolib
borayotgan qushlarni saqlab qolish va koʻpaytirish uchun kompleks yondashuv zarur,
shuningdek, jamoatchilik va davlat organlarining hamkorligi muhimdir. Bu
jarayonlar Oʻzbekistonning ekologik muvozanatini saqlashga yordam beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va Atrof-Muhitni Muhofaza Qilish Qomitasi.
2020. Qushlar va ularni muhofaza qilish boʻyicha hisobotlar.
2. Abdulloev, A. 2018. "Oʻzbekiston va Markaziy Osiyodagi yoʻqolib borayotgan
qush turlari." Ekologiya va tabiiy resurslar jurnal.
3. Jumayev, T. 2019. "Qushlarni koʻpaytirish va muhofaza qilish dasturlari."
Bioxilma-xillikni saqlash va boshqarish bo‘yicha ma'lumotnomalar.
4. Yuldashev, A. 2021. "Oʻzbekiston qushlar hayoti." Tabiat va jamiyat:
Oʻzbekistonning ekosistemalari.
5. Musiyev, D. 2020. "Iqlim o'zgarishining qushlarga ta'siri." Oʻzbekiston
tabiatshunosligi.
