MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–5_ Апрель –2025
284
KINO MUSIQASI VA YANGI TEXNOLOGIYALAR
Raxmatullayev Xumoyun Shafoatovich
Termiz davlat pedagogika instituti
Musiqa madaniyati va mahorati kafedrasi katta o‘qituvchisi, dots.v.b.
Rajabov Behruz Shuhrat o‘g‘li
Termiz davlat pedagogika instituti
Jismoniy madaniyat va san’at fakulteti
Musiqiy ta’lim yo‘nalishi talabasi
Annotatsiya: Maqolada kino musiqasining zamonaviy texnologiyalar bilan
uyg‘unligi va sun’iy intellekt asosida yaratilgan musiqaning kino industriyasiga
ta’siri tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: kino musiqasi, zamonaviy texnologiyalar, sun’iy intellekt,
immersiv audio, raqamli bastakorlik.
Annotation: The article examines the integration of film music with modern
technologies and the impact of AI-generated music on the film industry.
Key words: film music, modern technologies, artificial intelligence, immersive
audio, digital composition.
Аннотация: В статье рассматривается взаимодействие киномузыки
с современными технологиями и влияние музыки, созданной с помощью
искусственного интеллекта, на киноиндустрию.
Ключевые слова: киномузыка, современные технологии, искусственный
интеллект, иммерсивный звук, цифровая композиция.
Kino san’ati insoniyat madaniyatining eng muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib,
uning ta’sirchanligi ko‘plab omillarga bog‘liq. Vizual effektlar, syujet va aktyorlik
mahorati qatorida, musiqaning ham alohida o‘rni bor. Film musiqasi faqatgina fon
vazifasini bajarmaydi, balki syujetni chuqurlashtirish, hissiyotlarni kuchaytirish va
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–5_ Апрель –2025
285
tomoshabinga ta’sir ko‘rsatish orqali filmni to‘liq qamrab oluvchi san’at asariga
aylantiradi.
Zamonaviy texnologiyalar rivojlanishi bilan kino musiqasining yaratish
jarayoni ham keskin o‘zgarishga uchramoqda. Ilgari bastakorlar faqat jonli orkestr
yoki an’anaviy musiqa asboblaridan foydalanishgan bo‘lsa, bugungi kunda sun’iy
intellekt, virtual ovoz effektlari, immersiv audio tizimlari va algoritmik kompozitsiya
texnologiyalari yordamida film musiqasi yaratish tobora ommalashib bormoqda. Shu
bilan birga, raqamli texnologiyalar ham bastakorlarning imkoniyatlarini kengaytirib,
ularning ijodiy jarayonini yangi bosqichga olib chiqmoqda.
Ushbu maqolada kino musiqasining texnologik taraqqiyoti, yangi innovatsion
yondashuvlar va ularning kino san’atiga ta’siri tahlil qilinadi. Xususan, sun’iy
intellekt yordamida musiqa yaratish, immersiv audio tizimlarining ovoz makonini
shakllantirishdagi roli va virtual reallik texnologiyalarining film musiqasiga
qo‘shayotgan hissasi o‘rganiladi. Shuningdek, ushbu texnologik yutuqlarning
bastakorlar, rejissyorlar va tomoshabinlar uchun qanday yangi imkoniyatlar
yaratayotgani, kino musiqasining kelajagi qanday shakllanishi mumkinligi haqida fikr
yuritiladi.
Kino san’atida musiqa har doim syujetni boyituvchi va hissiyotlarni
kuchaytiruvchi vosita bo‘lib kelgan. Dastlab, ovozsiz filmlarda jonli orkestr yoki
pianino hamrohlik qilgan bo‘lsa, keyinchalik ovoz yozish texnologiyalarining
rivojlanishi natijasida musiqiy kompozitsiyalar maxsus yozib olinadigan bo‘ldi. XX
asr o‘rtalarida stereo yozuv texnologiyalarining kashf etilishi kino musiqasi
imkoniyatlarini kengaytirib, an’anaviy orkestrdan tashqari elektron sintezator va
yangi ovoz effektlaridan foydalanish imkonini berdi. Aynan shu davrda elektron
musiqaning filmlardagi roli ortdi. Blade Runner (1982), Tron (1982) kabi ilmiy-
fantastik filmlar elektron musiqaning kino san’atida muvaffaqiyatli qo‘llanilganiga
yorqin misol bo‘la oladi. Bugungi kunda raqamli texnologiyalar yordamida musiqani
yaratish, o‘zgartirish va sintez qilish jarayoni yanada tezlashdi. Musiqiy
kompozitsiyalar sun’iy intellekt va algoritmik dasturlar asosida yaratilishi mumkin
bo‘lib, bu sohadagi innovatsiyalarni yanada rivojlantirdi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–5_ Апрель –2025
286
Zamonaviy kinematografiyada sun’iy intellekt (AI) va avtomatlashtirilgan
musiqiy dasturlar keng qo‘llanilmoqda. AI yordamida musiqa yaratish jarayoni
insoniy omilni kamaytirib, tez va samarali natijalar olishga imkon beradi. Bugungi
kunda AIVA (Artificial Intelligence Virtual Artist) va Amper Music kabi sun’iy
intellektga asoslangan platformalar kompozitorlar ishini osonlashtirmoqda. Ular
quyidagi funksiyalarni bajaradi:
● Musiqiy namunalar yaratish va ularni film sahnalariga moslashtirish;
● Hissiy ta’sirni oshirish uchun tavsiyalar berish;
● Real vaqt rejimida musiqani o‘zgartirish va moslashtirish.
Shunga qaramay, sun’iy intellekt inson ijodiyoti darajasiga yetib kela
olmaydi. Tajribali bastakorlarning hissiy idroki va musiqiy ifoda vositalaridan
foydalanish qobiliyati hozircha sun’iy intellekt tomonidan to‘liq takrorlana olmaydi.
Yangi texnologiyalar, jumladan, Dolby Atmos, DTS:X, va binaural audio
tizimlari kino musiqasining fazoviy ta’sirini oshirishda muhim vosita bo‘lib xizmat
qilmoqda. Ushbu texnologiyalar tomoshabinning atrofidagi ovozlarni realistik
ravishda eshitishiga imkon yaratadi. Virtual reallik (VR) va kengaytirilgan reallik
(AR) texnologiyalari ham kino musiqasiga yangi o‘zgarishlar kiritmoqda. VR
filmlarda immersiv musiqiy tajriba yaratish orqali tomoshabinga filmga chuqurroq
kirish imkoniyatini taqdim etadi. Bundan tashqari, raqamli texnologiyalar kino
musiqasining ishlab chiqarish jarayonini ham tubdan o‘zgartirdi. Endilikda
dunyoning turli burchaklaridagi bastakorlar va ovoz rejissyorlari internet orqali
hamkorlik qilishi, musiqani masofadan turib yaratishi va tahrirlashi mumkin. Kino
musiqasi texnologiyalarining rivojlanish tendensiyalari kelajakda yanada ilg‘or
innovatsiyalarni o‘z ichiga olishini ko‘rsatmoqda. Interaktiv musiqalar, blokcheyn
texnologiyasi orqali intellektual mulkni himoya qilish va o‘z-o‘zidan o‘zgaruvchan
soundtracklar kabi yangi yondashuvlar ishlab chiqilmoqda.
Bunday texnologiyalar orqali film syujetiga qarab musiqa avtomatik ravishda
moslashishi mumkin. Masalan, yangi texnologiyalar yordamida har bir tomoshabin
o‘ziga xos musiqiy tajribaga ega bo‘lishi mumkin, ya’ni sahnalarga qarab musiqa real
vaqt rejimida o‘zgaradi. Kelajakdagi eng muhim yo‘nalishlardan biri neural synthesis
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–5_ Апрель –2025
287
(neyron sintez) texnologiyasidir. Ushbu usul orqali sun’iy intellekt inson
hissiyotlariga mos ravishda musiqa yaratishi mumkin bo‘ladi.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, bugungi kunda kino musiqasi
zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashib, yanada rivojlanmoqda. Elektron va
raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, immersiv audio tizimlari va bulutli xizmatlar
kino musiqasining imkoniyatlarini kengaytirib, yangi ifoda vositalarini yaratmoqda.
Kelajakda ushbu texnologiyalar yanada takomillashib, kino musiqasi faqat fon
elementi emas, balki mustaqil san’at turi sifatida ham rivojlanishda davom etadi.
Sun’iy intellekt va immersiv audio tizimlari musiqiy kompozitsiyalarni dinamik va
interaktiv qilish orqali kino tomoshabinlari uchun yanada chuqur va realistik tajriba
taqdim etishi kutilmoqda. Shunday qilib, texnologiyalar va kino musiqasining o‘zaro
uyg‘unligi kinofilmlarning hissiy va estetik ta’sirini oshirish bilan birga, san’atning
yangi bosqichga chiqishiga ham imkon yaratmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Muzaffarova, D. M. (2020). “Zamonaviy axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarni qo‘llash orqali boshqaruv jarayonini raqamlashtirish”. Iqtisodiyot va
innovatsion texnologiyalar, 1(1), 338-345.
2. Reymova, Sh. (2025). “Mustaqillik yillarida Qoraqalpoq ovoz rejissyorligi
san’atining kasbiy ta’lim masalalari”. UzScience Journal, 3(3).
3. Ibrohimov, O.A., Xudoyev, G‘.M. (2018). Musiqa tarixi. Toshkent: Barkamol fayz
media.
4. Галушенко И.Г. “История музыки народов мира”. Тошкент: “Мусиқа”, 2008.
5. “История зарубежной музыки”. Т. 1–6. Москва – Санкт-Петербург, 1986–
2001.
6. “История русской музыки”. Т. 1–4. Москва, 1981–1987.
