MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
287
SHEKSPIR HAYOTI VA IJODI
Qo'qon Universiteti
Andijon filiali ijtimoiy gumanitar va pedagokiga fakulteti,
Filologiya tillarni o'qitish o'zbek tili 24_04guruh talabasi
Abdurahimova Ruhshona
Annotatsiya: Uilyam Shekspir kim? Shekspir — dunyodagi eng yaxshi
dramaturglardan biri, ingliz shoiri. Britannica nashriga ko‘ra, birorta yozuvchining
obro‘si uniki bilan bahslasha olmaydi. Shu bilan birga, boshqa biror muallif yuzlab
yillardan beri davom etayotgan munozarani boshlab bermagan. Shekspir
shaxsiyatiga bog‘liq ziddiyatli ma’lumotlar va u yozgani aytiladigan pyesalar alohida
muammo — “Shekspir masalasi”. Ushbu maqolada Uilyam Shekspirning hayoti va
ijodi va biz uchun qoldirgan adabiy merosi haqida ma'lumotlar berilgan.
Kalit so‘zlar: Uilyam Shekspir, adabiyot, asar, pyesa, til, uslub, ijod,
ma'lumotlar, drama, she'riyat, teatr.
Uilyam Shekspir 1564-yil aprelda Yorkshir grafligidagi Stratford-apon-
Eyvon shahrida dunyoga keladi. Otasi qo‘lqop hunarmandchiligi bilan shug‘ullanar
va charm sotardi. Uning shahardagi ijtimoiy mavqeyi yuqori bo‘lib, munitsipal
kengash a’zoligiga saylangan, keyin esa shahar kengashi rahbari lavozimiga
ko‘tarilgan. Onasi Meri Arden esa badavlat mulkdorlar avlodi hisoblangan.
Shekspirning otasi uchun u bilan oila qurish ijtimoiy pillapoyadan yuqoriga
ko‘tarilish borasida yaxshi imkoniyat edi. Rafiqasining merosi sabab Jon Shekspir
hashamatli uy va boshqa ko‘chmas mulklarni sotib olgan. Oilaning boyligi
farzandlarni ta’lim olishiga ham yetarli sharoitni ta’minlab berardi. Uilyam oilada
uchinchi farzand bo‘lib tug‘iladi, o‘zidan oldin dunyoga kelgan ikki farzand
chaqaloqligidayoq vafot etgan. Bundan tashqari, uning uch nafar ukasi va ikki singlisi
bo‘lgan. Stratfordda gimnaziya joylashgan bo‘lib, Uilyam 14-15 yoshiga qadar u
yerda grammatika bilan shug‘ullanadi. U yerda lotin, grek tillari, klassik tarixchilar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
288
merosi, qadimgi Rim shoirlarining asarlari o‘rgatilardi. Shekspirning yoshlik
davrlarida Stratfordda teatr truppalari gastrollarga kelardi. Uilyam otasi bilan birga
ularning tomoshalarini ko‘rishga tashrif buyurardi. U yerda muntazam havaskorlik
spektakllari ham namoyish etib turilgan. O‘smir uchun bu teatr san’atiga bo‘lgan
qiziqishni uyg‘otadi.
Uilyam 18 yoshida o‘zidan sakkiz yosh katta Enn Xatauey ismli qizga
uylanadi. Yarim yildan keyin oilaning Syuzen ismli qizi dunyoga keladi. Oradan uch
yil o‘tgach Xemnet va Judit ismli egiz farzandlari tug‘iladi. Bolakay 11 yoshida
o‘latdan vafot etadi. 1585-yildan 1592-yilgacha Shekspirning hayoti haqida
ma'lumotlar yo‘q. Bu davr "yo‘qotilgan yillar" deb ataladi va uning ijodiy
faoliyatining boshlanishi haqida ko‘plab farazlar mavjud. Shekspirning birinchi
asarlari 1590-yillarda paydo bo‘ladi. U dastlab she'riyat va dramalarga e'tibor
qaratgan. Uning ilk asarlaridan biri "Titus Andronikus" bo‘lib, bu asar qattiq va
zo‘ravonlikni aks ettiradi. Shuningdek, "Romeo va Juletta" asari ham bu davrda
yaratilgan bo‘lib, u sevgi, qismat va ijtimoiy to‘siqlar haqida hikoya qiladi. Bu asar
Shekspirning romantik dramalaridagi uslubini belgilab beradi va uning ijodiy
qobiliyatini namoyish etadi. 1594-yildan boshlab, Shekspir London teatrlarida faol
qatnasha boshlaydi. U "Lord Chamberlain's Men" truppasining asoschilaridan biri
bo‘lib, bu truppa London teatrida katta muvaffaqiyatlarga erishadi. Shekspir bu
davrda ko‘plab mashhur asarlar yaratadi, jumladan, "Hamlet", "Othello", "King Lear"
va "Macbeth". Ushbu asarlar inson tabiatining murakkabligini, ruhiy holatlarni va
ijtimoiy munosabatlarni chuqur o‘rganadi. Shekspirning dramalari ko‘pincha
insonning ichki kurashlari, qasos va adolat, sevgi va nafrat kabi mavzularni o‘z ichiga
oladi. Shekspirning ijodi davomida u ko‘plab janrlarni o‘rganadi. U tragik va komedik
dramalar, tarixiy asarlar va she'rlar yozadi. Uning komediyalari, masalan, "A
Midsummer Night's Dream" va "Twelfth Night", inson tabiatining quvonchli va
kulgili tomonlarini aks ettiradi. U tragik asarlarida esa, insonning zaifligi va
qiyinchiliklarga duch kelishini ko‘rsatadi. Shekspirning asarlari, shuningdek, ijtimoiy
va siyosiy muammolarni ham yoritadi, bu esa ularning zamonaviyligini saqlab qoladi.
Shekspirning asarlari ko‘plab tillarga tarjima qilingan va butun dunyoda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
289
sahnalashtirilgan. Uning dramaturgiyasi, til va uslubiy jihatlari, adabiyotda
yangiliklar kiritdi. Shekspir o‘z asarlarida o‘zgacha til va ifoda vositalaridan
foydalanadi, bu esa uning ijodini yanada boyitadi. U o‘z asarlarida metaforalar,
simvollar va o‘yinlar orqali chuqur ma'nolarni ifodalaydi. Shekspirning hayoti va
ijodi davomida ko‘plab tanqidchilar va olimlar uning asarlarini o‘rganishgan.
Ularning fikricha, Shekspir inson tabiatining murakkabligini, uning ichki kurashlarini
va hayotning o‘ziga xos qiyinchiliklarini juda yaxshi aks ettiradi. Uning asarlari
zamonaviy psixologiya va falsafa bilan bog‘liq ko‘plab masalalarni o‘rganadi va
insonning ichki dunyosini yoritadi.
Uilyam Shekspir hayotligida uning pyesalari va “Globus” teatri Londonda
mashhurlikka erishib, zamondoshlari olqishiga sabab bo‘ladi. Ammo muallif va uning
tragediyalariga haqiqiy mashhurlik XIX asr oxirlarida keladi. Uning pyesalari
dunyoning deyarli barcha tillariga tarjima qilinib, jahon klassikasiga aylanadi.
Shekspirning hayoti va ijodi, o‘z zamonida va undan keyin, ko‘plab
adabiyotshunoslar va san'atshunoslar tomonidan o‘rganilgan. U nafaqat adabiyot,
balki san'at va madaniyat sohasida ham katta ta'sir ko‘rsatgan. Uning asarlari,
insoniyat tarixida o‘z o‘rnini topgan va hozirgi kunga qadar o‘qilmoqda va
sahnalashtirilmoqda. Shekspir insoniyatning eng buyuk ijodkorlaridan biri sifatida,
adabiyot va san'at tarixida o‘chmas iz qoldirgan. Uning asarlari, hayot va o‘lim, sevgi
va nafrat, umid va despair kabi universal mavzularni o‘z ichiga oladi, bu esa ularni
har bir avlod uchun ahamiyatli qiladi.
Xulosa:
Shekspir Stratforddagi avliyo Troitsa mehrobiga ko‘milgan. U ulug‘
dramaturg bo‘lgani uchun emas, balki katta miqdordagi to‘lovni amalga oshirib
kelgani bois bu sharafga loyiq deb topilgan. Qabrdan uncha uzoq bo‘lmagan devorda
qarindoshlari o‘rnatgan yodgorlik esa Shekspirning yozayotgan holatini o‘zida jo
etgan. Har yili dramaturgning tavallud kunida yodgorlikdagi Shekspirning qo‘lidagi
g‘oz pati yangilanadi. U qabr toshiga bitilgan so‘zlarni o‘zi yozgan muallif
hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
290
1.
QODIROV,
A.
(2025).
BADIIY
ASAR
TAHLILI
VA
DIN
INTEGRATSIYASI:(Alisher
Navoiy
ijodi
misolida). Hamkor
konferensiyalar, 1(11), 386-388.
2. Qodirov, A. (2024). USLUB ADABIYOTSHUNOSLIKNING MUHIM
KATEGORIYASI SIFATIDA. University Research Base, 857-860.
3. Abdulazizbek, Q. (2024). USLUB ADABIYOTSHUNOSLIKNING MUHIM
KATEGORIYASI SIFATIDA. Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali, 2(42),
144-149.
4.
Qodirov,
A.,
Inomjonova,
M.,
&
Olimova,
X.
(2025).
ADABIYOTSHUNOSLIKDA BADIIY ASAR TILI VA BADIIY NUTQ
USLUBI. Наука и технология в современном мире, 4(5), 36-38.
5. O’G’Li, Q. A. L. (2023). ADABIYOTSHUNOS USLUBI HAQIDA (DILMUROD
QURONOV IJODI MISOLIDA). World of Philology, 2(2), 46-50.
6. Kobilova, Z. B. (2021). Amiriy and fazliy. Asian Journal of Multidimensional
Research, 10(9), 271-276.
7. Kobilova, Z. (2022). Image of a Drinker and a Hermit in the Amir Al-
Ghazali. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL
EDUCATION, 2(4), 173-176.
8. Qobilova, Z. (2020, December). THE ARTISTIC-AESTHETIC EFFECT OF
AMIRI'S POETRY SCOPE. In Конференции.
9. Haliljonovna, S. K. (2024). PSYCHOLOGICAL POSSIBILITIES OF FORMING
INTERESTS IN VISUAL ARTS IN PRESCHOOL CHILDREN. Galaxy
International Interdisciplinary Research Journal, 12(3), 438-442.
10. Жахонгирова, Тамила; ,ЭВОЛЮЦИЯ НЕГАТИВНЫХ ЭМОЦИЙ В
АНГЛИЙСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ: СЕМАНТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ,Ta'limning
zamonaviy transformatsiyasi,11,2,18-20,2024,
11.
Andreyevna,
Jaxongirova
Tamila;
,CURRENT
TRENDS
AND
DEVELOPMENT
FACTORS
IN
THE
APPLICATION
OF
DIGITAL
TECHNOLOGIES IN EDUCATION,Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq
etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari,28,1,230-233,2024,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_ Апрель –2025
291
12. Khabibullaeva F.K. The Problem of Adequacy in Russian Translations of A.
Kadiri’s novel “The Past Days”. Toronto. Design Engineering. 2022. – P. 6091-6101.
13. Abdullaevna, K. G. (2024). TRANSLATION CHALLENGES IN SCIENTIFIC
AND TECHNICAL TRANSLATION WITH A FOCUS ON TERMINOLOGICAL
DICTIONARIES. Science and innovation, 3(Special Issue 34), 178-181.
14. Toshboyeva, O. (2024). THE TERMINOLOGY, GENESIS, AND LINGUISTIC
FOUNDATIONS OF "BRAND NAMES" IN THE WORLD OF LINGUISTICS.
University Research Base, 992-995.
