MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_Апрел –2025
46
TALIMNI RIVOJLANTIRISHNING YANGI BOSQICHIDA PEDAGOGIK
TEXNOLOGIYANING MOHIYATI VA MUAMMOLARI
Osiyo xаlqаro univеrsitеti
Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (Boshlang’ich ta’lim) yo’nalishi
MM2-BT-23 guruh talabasi
Nosirova Feruza Baxodir qizi
ilmiy rahbarim:
Tilavova Matlab Muhammedovna
Annotatsiya:
Ushbu tezisda Ijtimoiy zaruriyat mahsuli bo‘lgan texnologiya
sohasi va uning takomillashib borishi qisqa vaqt oraligida, kam jismoniy kuch
sarflagan holda yuksak sifatli mahsulot ishlab chiqarish imkonini berdi. Ushbu
maqolada ta’limni texnologiyalashtirish orqali ta’lim sifatini oshirish imkonlari
tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
ta’limni texnologiyalashtirish, texnologiya, pedagogika, AKT,
pedagogik jarayon.
So‘nggi yillarda ta’limda yangi axborot texnologiyalaridan foydalanish
masalasi tobora ortib bormoqda. Bu nafaqat yangi texnik vositalar, balki o‘qitishning
yangi shakllari va usullari, o‘quv jarayoniga yangi yondashuv. AKTni pedagogik
jarayonga kiritish o‘qituvchining jamoadagi obro‘sini oshiradi, chunki o‘qitish
zamonaviy, yuqori darajada olib boriladi. Bundan tashqari, o‘qituvchining o‘zini o‘zi
qadrlashi o‘sib bormoqda, uning kasbiy vakolatlarini rivojlantiradi.
XX asrning 60-yillarning boshlarida talimni dasturlash asosida talim
jarayonini tashkil etish “texnologiya” tushunchasining mohiyatini ochib beruvchi
omil sifatida ko‘rila boshlandi. Dasturiy talim bolalarga muayyan bilimlarning
alohida qism holida emas, balki izchil, yaxlit tarzda berilishini nazarda tutadi. Talim
jarayonini yaxlit, maqbul dasturga muvofiq tashkil etish taklifi ilk bora AQSH da
faoliyat yurita boshlagan. “Dasturiy talim va o‘rgatuvchi mashinalar bo‘yicha
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_Апрел –2025
47
birlashgan Qo‘mita” tomonidan ilgari surilgan. Dasturiy talim o‘zida talim
maqsadlari, ularni o‘zgartirish va baholashning mos ravishdagi mezonlari hamda
talim muhitining aniq tavsifini qamrab oladi. Bu esa o‘zgartirish majmuasini
to‘laligicha qayta tashkil etish tushunchasi mazmuniga mos keladi. Davlat ta’lim
standarti talablarini amalga oshirish sharoitida texnologiyalar eng dolzarb bo‘lib
qolmoqda:
1. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
2. Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish texnologiyasi
3. Dizayn texnologiyasi
4. Ta’limni rivojlantirish texnologiyasi
5. Sog’liqni saqlash texnologiyalari
6. Muammoli ta’lim texnologiyasi
7. O‘yin texnologiyalari
8. Modulli texnologiya
9. Seminar texnologiyasi
10. Case texnologiyasi
11. Integratsiyalashgan ta’lim texnologiyasi
12. Hamkorlik pedagogikasi.
13. Darajani farqlash texnologiyalari
14. Guruh texnologiyasi.
15. An’anaviy texnologiyalar (sinf tizimi)
XX asr kishilik jamiyati taraqqiyoti tarixidan fan va texnika sohasida yuz
bergan inqiloblar davri sifatida joy oldi. Ilm-fan va texnika rivojining yuksak sur’ati
moddiy ishlab chiqarish jarayonini nazariy (g’oyaviy) hamda amaliy jihatdan boyitib
borish bilan birga ijtimoiy munosabatlarning yangicha mazmun kasb etishini
taminlaydi.
Xizmat ko‘rsatish sohalarining paydo bo‘lishi, yangicha turmush tarzi
kishilarning moddiy va manaviy ehtiyojlarining ortib borishiga zamin hozirladi.
Ijtimoiy ehtiyojlarning yangilanib hamda ortib borishi o‘z navbatida ularning qisqa
muddatda va sifatli qondirilishini tamin etuvchi faoliyatning yo‘lga qo‘yilishini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_Апрел –2025
48
taqozo etadi. Ijtimoiy zaruriyat mahsuli bo‘lgan texnologiya sohasi va uning
takomillashib borishi qisqa vaqt oraligida, kam jismoniy kuch sarflagan holda yuksak
sifatli mahsulot ishlab chiqarish imkonini berdi.
Insoniyat sivilizatsiyasining quyi bosqichlarida shaxsni tarbiyalash, unga
talim berishga yo‘naltirilgan faoliyat sodda, juda oddiy talablar asosida tashkil etilgan
bo‘lsa, bugungi kunga kelib talim jarayonini tashkil etishga nisbatan o‘ta qatiy hamda
murakkab talablar qo‘yilmoqda. Chunonchi, murakkab texnika bilan ishlay oladigan
ishlab chiqarish jarayonining mohiyatini to‘laqonli anglash imkoniyatiga ega,
favqulodda ro‘y beruvchi vaziyatlarda ham yuzaga kelgan muammolarni ijobiy hal
eta oluvchi malakali mutaxassisni tayyorlashga bo‘lgan ijtimoiy ehtiyoj talim
jarayonini texnologik yondashuv asosida tashkil etishni taqozo etmoqda. Shu bois,
ijtimoiy taraqqiyot bilan uzviy aloqadorlikda rivojlanib borayotgan pedagogika
fanining vazifalari doirasi kengayib bormoqda.
Ayni vaqtda, Respublika ijtimoiy hayotiga shiddatli tezlikda axborotlar oqimi
kirib kelmoqda va keng ko‘lamni qamrab olmoqda. Axborotlarni tezkor suratda qabul
qilib olish, ularni taxlil etish, qayta ishlash, nazariy jihatdan umumlashtirish,
xulosalash hamda bolaga etkazib berishni yo‘lga qo‘yish talim tizimi oldida turgan
dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Talim-tarbiya jarayoniga pedagogik
texnologiyani tatbiq etish yuqorida qayd etilgan dolzarb muammoni ijobiy hal etishga
xizmat qiladi.
Hozirgi vaqtda turli manbalardan ma’lumot olish, undan foydalanish va uni
yaratish qobiliyati zarur. AKTdan keng foydalanish o‘qituvchi uchun o‘z fanini
o‘qitishda yangi imkoniyatlarni ochib beradi, shuningdek uning ishini sezilarli
darajada osonlashtiradi, o‘qitish samaradorligini oshiradi va o‘qitish sifatini
yaxshilaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Sh.M.Mirziyoyev. Erkin va farovon demokratik Oʻzbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz. T. Oʻzbekiston. 2017-y.
2. Oʻzbekiston Respublikasining “Talim toʻgʻrisida”gi Qonuni 2020-yil 24- sentabr.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–4_Апрел –2025
49
3. Oʻ.Q.Tolipov, M.Usmonxoʻjayeva “Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy
asoslari” T-“FAN” 2006-yil.
4. J.Gʻ.Yoʻldoshev, F.Yoʻldosheva, G.Yoʻldosheva “Interfaol talim -sifat kafolati”
Toshkent-2008-yil.
