MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
166
PAYVANDLOVCHI YO'NALISHI
Mavzu:Payvandlash kabellariva ularning tuzilishi
Sharapova Nigina Vahobovna
Buxoro viloyati Vobkent tumani 1-son poletexnikumi maxsus fani
o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Payvandlash sohasi yaqin yillar ichida yanada barqaror, o‘ziga
baquvvat, jahon va mintaqaviy bozorlarda raqobatdosh bo‘lmogi uchun
iqtisodiyotimizni tarkibiy o‘zgartirish va diversifikatsiya qilish bo‘yicha hali ko‘p ish
qilish lozimligini ham biz o‘zimizga yaxshi tasavvur etamiz. «O‘z-o‘zidan ravshanki,
bularning barchasi iqtisodiyotimizning yuqori suratlar bilan barqaror o‘sib
borayotgani va mamlakatimizda ro‘y berayotgan ulkan ijobiy o‘zgarishlardan dalolat
beradi.
Payvandchilik sohasi hozirda tomonidan tartibga solish ob’ektiv tavsif kasb
etadi. Ko’plab iqtisodchilar iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solinishining
zarurligini faqat bozorning kamchiliklari, uning ko’plab iqtisodiy muammolarni hal
eta olmaslik holati bilan izohlaydilar.
Metallar va egovlash texnologiyalari davlat tomonidan tartibga solishning
ob’ektiv asosi bo’lib ham milliy iqtisodiyot darajasida, ham xalqaro miqyosda
ijtimoiy mehnat taqsimotining rivojlanishi negizida ishlab chiqarishning
umumlashuvi jarayoni xizmat qiladi. Iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga
solish deganda davlatning jamiyat a’zolari ehtiyojlarini qondirish darajasini oshirish
uchun cheklangan iqtisodiy resurslaridan yanada samarali foydalanishni
ta’minlovchi, umumiy iqtisodiy muvozanatga erishishga yo’naltirilgan, ijtimoiy
takror ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish bo’yicha faoliyati tushuniladi
Payvandchilik davlat tomonidan tartibga solishning asosiy maqsadi
iqtisodiy va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash, mavjud tuzumni mamlakat ichida va
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
167
xalqaro maydonda mustahkamlash va uni o’zgarib turuvchi sharoitga moslashtirish
hisoblanadi.
Payvandlash davomida elektrodning harakatlari Payvandlash davomida
elektrod uchta yo’nalishda harakatlanadi. Birinchi harakat – elektrodni o’z o’qi bo’lab
sekinlik bilan ilgarilanma harakati. Bu bilan elektrodni erishi bilan yoy doimiy
uzunlikda bo’lib turadi. Ikkinchi harakat – elektrodni chok o’qi bo’ylab harakati. Bu
harakatni tezligi tok kuchi, elektrod diametri, elektrodni erish tezligi, chok turi va
boshqa omillar. Uchinchi harakat – elektrodni chokka tik harakati. Bu harakat
chokning eni va chuqurligini ta’minlaydi. Elektrod uchining ko’ndalang
yo’nalishdagi tebranma harakati payvand birikmaning chetlarini tayorlashga, material
xossalariga, payvandlovchining tajribasig bog’liq. Bunday tebranma harakat eni (1,5-
5)del ga teng bo’lgan chok xosil bo’lishiga olib keladi.
Payvand birikmalarning turlari Payvandlanadigan detallarning birikish
xusussiyatiga ko’ra payvand birikmalarning quydagi turlari ajratiladi - uchma uch
birikmalar; - burchakli birikmalar; - tavr birikmalar; - ustma-ust birikmalar; - toretsli
birikmalar.
Dastaki yoy yordamida payvandlashning afzalliklari
• barcha fazoviy holatlarda payvandlash imkoniyati;
• yetish qiyin bo’lgan joylarda payvandlash imkoniyati;
• tez bitta payvandalsh materialdan boshqasiga o’tish imkoniyati;
• elektrod markalari ko’pligi uchun har xil markali po’latlarni payvandlash
imkoniyati;
• payvandlash qurilmalarni oddiyligi va ko’chirish imkoniyati;
Dastaki yoy yordamida payvandlashning kamchiligi
• boshqa payvandlash usullariga qaraganda past FIK va ish unumi;
• birikmalar sifati payvandlovchining ma[oratiga bog’liqligi;
• payvandlash sharoitlarini zararligi
Payvandlash kabellari payvandlash uskunalari va payvandlash asboblari
uchun yuqori oqimli ulanish kabellari sifatida ishlatiladi. Avtomobillar va kemasozlik
kabi og'ir sharoitlarda va konveyerlarda, avtomatik payvandlash mashinalarida,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
168
robotlarda va hokazolarda moslashuvchan foydalanish uchun javob beradi. Ushbu
turdagi kabel juda kuchli va moslashuvchan bo'lib qoladi, quruq va nam muhitga mos
keladi va tashqi o'rnatish uchun ham ishlatilishi mumkin.
Tuzilishi`
Supero'tkazuvchilar: VDE 0295/IEC 60228 ga muvofiq o'ta nozik yalang'och
mis simli simli o'tkazgichning bir nechta simlari, o'tkazgich tuzilishi
Izolyatsiya: maxsus kauchuk tashqi qoplama
Ko'ylagi rangi: qora
o'ziga xoslik
1.YH kabeli past kuchlanish (maksimal kuchlanish 200V) va yuqori oqim
sharoitida ishlaydi, ma'lum bir bardoshlik talab qiladi.
2. Payvandlash simi va kabelining uzoq muddatli ruxsat etilgan ish harorati
65 darajadan oshmasligi kerak.
3. Dvigatel kabeli tez-tez harakat qiladi, burishadi va bo'shatiladi, yumshoqlik
va yaxshi bükme ko'rsatkichlarini talab qiladi.
4. Ilovada o'tkir po'lat qismlarga chizish va ishqalanish oson, shuning uchun
simi izolyatsiyasi yirtiqqa chidamlilik va aşınma qarshilik kabi yaxshi mexanik
xususiyatlarga ega bo'lishi kerak.
5. Quyosh, suvning qaynashi, loy, yog ', kislota va ishqorli suyuqliklar bilan
aloqa qilish kabi murakkab ekologik sharoitlardan foydalanish ma'lum darajada
iqlimga chidamlilik va yog'ga chidamlilik, erituvchiga qarshilik ko'rsatishni talab
qiladi.
Texnik parametr
Ishlash kuchlanishi: Uo/U 100/100V
Sinov kuchlanishi: 1000 V
Minimal egilish radiusi:
H01N2-D: Kabelning 12 x tashqi diametri
H01N2-E:
10 x Kabelning tashqi diametri
Ishlash harorati:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
169
Mobil oʻrnatish: -25 daraja C dan +80 daraja C gacha
Ruxsat etilgan oʻrnatish: -40 daraja C dan +80 daraja C
Olovga chidamli: IEC 60332-1 ga muvofiq kabellar.
Payvandlash kabellarini tanlash
Payvandlash kabeli payvandlash davri kabelini hosil qilish uchun
mashinaning asosiy yon lasanini, qavsni va topraklama klipini ulashni anglatadi.`
Payvandlash jarayonini qulay va egiluvchan qilish uchun yumshoq
payvandlash kabellari, ayniqsa, 2-3m payvandlash joyi yaqinida foydalanish kerak.
Simlar iloji boricha moslashuvchan kabellar bo'lishi kerak. Agar payvandlash joyi
o'rnatilgan bo'lsa, siz topraklama uchun qattiq simlarni ham tanlashingiz mumkin,
lekin bir-biriga yopishish uchun temir yoki temir ramkadan foydalanmasligingiz
kerak, aks holda nafaqat ko'p elektr energiyasi isrof bo'ladi, balki ortiqcha kuchlanish
tufayli payvandlash ishiga ham ta'sir qilishi mumkin. topraklama kuchlanishining
pasayishi. Mamlakatimizda kabel mahsulotlari orasida maxsus turdagi YHH
payvandlash kauchuk moslashuvchan kabellari va YHHR tipidagi maxsus
moslashuvchan payvandlash kabellari mavjud.
Payvandlash kabelining uzunligi asosan ishlab chiqarish ehtiyojlariga qarab
belgilanadi. Katta miqyosli payvandlash xodimlari yoki payvandchining ish doirasini
kengaytirish uchun payvandlash kabelini mos ravishda kengaytirishi mumkin, ammo
shuni ta'kidlash kerakki, payvandlash kabeli o'sishi bilan uning qarshilik qiymati
oshadi va quvvat yo'qotilishi ham ortadi. Masalan, 60 mm2 kabelning tasavvurlar
maydoni , agar yuk oqimi 300A bo'lsa. Umumiy uzunligi 40 m bo'lsa, quvvat
yo'qotilishi 1,15 kVtni tashkil qiladi. Umumiy kabel uzunligi 8Om ga oshirilganda,
quvvat yo'qotilishi 2,3 kVt ga oshadi. Shuning uchun, energiya tejash nuqtai
nazaridan, payvandlash kabeli qanchalik qisqa bo'lsa, shuncha yaxshi bo'ladi.
Bundan tashqari, payvandlash kabeli orqali payvandlash oqimi ham katta
kuchlanish pasayishiga olib keladi, bu esa payvandlash oqimining pasayishiga olib
keladi. Shuning uchun, payvandlash kabelidagi kuchlanishning pasayishi yordamida
yuksiz kuchlanish 5 foizga (ya'ni 4V dan ko'p bo'lmagan) cheklanishi kerak. Joyda
o'rnatish va payvandlash uchun payvandlash joylari uzoq, yaqin, baland va past
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
170
bo'linadi va payvandlash kabelini bo'limlarda uzaytirish usuli qo'llanilishi mumkin.
Aloqa kabelining uchi va o'rnatish o'rtasida taxminan 10 m masofani tuzatish mumkin
va kerak bo'lganda payvandlashni uzaytirish yoki qisqartirish mumkin.
Payvandlash kabelining kesimini tanlashda ikkita omilni hisobga olish kerak:
harorat ko'tarilishi (oqim) va kuchlanishning pasayishi. Uzunligi 2Om bo'lgan
payvandlash kabellari ahamiyatsiz, kuchlanishning pasayishi ta'siri ahamiyatsiz va
faqat yukdagi payvand chokining o'lchami tanlanadi. YHH kabellarida, uzunligi 20m
dan ortiq bo'lsa, oqim zichligi odatda 4 - 10 Am. Qalinroq kabellardan
foydalanilganda, quyi oqim zichligidan foydalanish kerak. Payvandlash kabelining
uzunligi 50 m dan oshganda, harorat ko'tarilishidan tashqari, kuchlanishning
pasayishi 4 V dan oshmasligi kerak. Misol uchun, uzunligi 20 mm bo'lgan quyidagi
payvandlash kabeli uchun, payvandlash oqimi 300A bo'lsa, yuklanish davomiyligi 60
foiz, keyin esa 300Ax60 foiz =300Ax0.78=234Tok tanlash payvandlash kabeli. Agar
oqim zichligi mm2/7A bo'lsa, kabel kesimi 7A/234A/mm2=33,4mm2 bo'lishi kerak.
YHH-35 rezina qoplamali moslashuvchan kabeldan foydalanish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YXATI:
1.M.M.Abralov”payvandlash materyallari”
2.abralov.M”payvandlash jarayonlarining nazaryasi”
3.N.S.Dunyashin.Z.D.Ermatov”payvandlashning asosiy usulari”
4.Sh.T.Ergashov “mashina sozlikda ishlab chiqarish texnalogiyasi”
