MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_Апрел –2025
162
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA ONA TILINI O ‘QITISHDA TURLI
INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Qazaqova Sarvinoz Jahongir qizi
Guliston Davlat Pedagogika Instituti
2-bosqish magistr talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqola boshlang‘ichsinf ona tili darslarida innovatsion
texnologiyalardan
foydalanish
o‘quvchining
shaxsiy
takomillanishi,
rivojlanishi,bilim olishidagi roli haqida
Kalit so‘z:
Innovatsiya, texnologiya, pedagogika, metod, interfaol metodlar,
shaxsiy takomillanish
Bugungi taʼlim jarayoni vaqtida interfaol uslublar, innovatsion
texnologiyalar, pedagogik va axborot texnologiyalarini oʼquv darslari jarayoni
mobaynida foydalanishga boʼlgan intilish, eʼtibor kundan – kunga ortib bormoqda.
Oʼqituvchi ushbu jarayonda oʼquvchining shaxsiy takomillanishi, rivojlanishi, bilim
olishi va tarbiyalanishiga muhit yaratadi va shuning bilan bir qatorda boshqaruvchilik,
yoʼnaltiruvchilik funktsiyasini ham bajaradi. Innovatsiya (inglizcha innovation) –
yangilik
kiritish,
yangilikdir.
Innovatsion
texnologiyalar
pedagogik
jarayon,shuningdek oʼqituvchi faoliyatiga yangilik, oʼzgarishlar kiritish boʼlib, uni
amalga oshirishda asosan interaktiv metodlardan keng foydalaniladi.
Ma'lumki, ona tili darslarida innovatsion texnologiyalardan foydalanishning
yuzdan ortiq turi mavjud boʼlib, ularning ayrimlari tajriba-sinovdan oʼtib, yaxshi
natija ko'rsatgan. Keng qoʼllaniladigan usullar – “Klaster”, “Aqliy hujum”, “Davom
ettir”, “Taqdimot”, “Blits-soʼrov”, “Muammoli vaziyat” kabilardan foydalanib,
darsda keng ko'lamli natijalarga erishish mumkin. Darsning oʼtilgan mavzuni soʼrash
jarayonida “Sinkveyn”, “Teskari test”, “Aql charxi”uslublarini, yangi mavzuni
tushuntirish
vaqtida
“Insert”,
“Pinbord”,
“Zinama-zina”,
“Bumerang”
texnologiyalarini, mavzuni mustahkamlash jarayonida “Venn diagrammasi”, “Baliq
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_Апрел –2025
163
skeleti”, “Nima uchun?”, “Qanday?”, “Konseptual jadval”, “Nilufar guli” kabi grafik
tashkil yetuvchilar hamda “Tushunchalar tahlili”, “T-jadval”, “Rezyume”,
“Kungaboqar”, “Charxpalak” metodlarini, uyga vazifa berishda “FSMU”, “Klaster”,
“BBXB” texnologiyalarini dars mobaynida qoʼllash dars samaradorligini taʼminlab,
oʼquvchilarning bilimini oshirishga yordam beradi. Innovatsion texnologiyalarni
boshlang‘ich sinflarning ona tili darslarida joriy etishning eng ahamiyatli jihatlaridan
biri - bu o‘quvchilarning o‘z fikr va g‘oyalarini bayon qilishga yo‘naltirilgan
harakatlarning rag‘batlantirilib borilishidir.
Masalan, boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida aniq fan bo‘lganligi uchun
o‘qituvchilarda fikr va g‘oyalar muammoli vaziyatlar orqali turmushda uchraydigan
muommoli holatlar va undan chiqib ketishning maqbul yo‘llarini topishga
yo‘naltirilgan bo‘lishi kerak. Kundalik hayotdagi ehtimoliy munosabatlarni, tabiat va
tabiiy hodisalarning o‘rtasidagi aloqalarni badiy ko‘rinishi tarzida yoritish asosida
vujudga keltirilgan muammolarni hamkorlikda, ro‘lli o‘yinlar orqali hal etishi
mumkin. Bunday syujetli - ro‘lli o‘yinlarni jamiyat yoki tabiatga bog‘liq darslikdagi
maqsadlardan va mashqlardan oladi.
Innovatsion texnologiya asosida tashkil qilingan
darsning samaradorligi an’anaviy dasrdan ko‘ra ancha yuqori bo‘ladi. Sababi unda
o‘quvchilarga mavzu yanada tushunarliroq bo‘lishi maqsadida turli xil texnika va
texnologiyalardan foydalaniladi. Texnika-biror maqsadi muvaffaqiyatli bajarish
uchun qo‘llaniladigan usullar, vositalar va texnologiyalarni ifodalovchi umumiy bir
tushuncha. Bu dasturiy, mexanik, elektr, optika yoki boshqa sohalarda qo‘llaniladigan
vositalar va tizimlarni o‘z ichiga oladi. Texnologiya-ilg‘or usullar, vositalar va texnik
vositalarni amalga oshirish orqali foydalaniladigan, ma’lim bir maqsadni
muvaffaqiyatli bajarish uchun qo‘llaniladigan xususiy tizim va barchasini ifodalovchi
umumiy tushunchadir[6]. Texnologiya – biror ishda, mahoratda, san’atda
qo‘llaniladigan usullar, yo‘llar yig‘indisi. Ilg‘or texnologiya vositalardan foydalanish
o‘quvchilarda darsga bo‘lgan qiziqishni yuqori darajada oshirishga xizmat qiladi. Shu
sababli pedagog dars jarayonini tashkil etishda innovatsion texnologiyalardan unumli
foydalanishi zarur. Innovatsion ta’lim texnologiyalarini dars jarayoniga tatbiq etish
o‘qituvchida quyidagi bilim va ko‘nikmalar bo‘lishini talab etadi: -AKT bo‘yicha
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_Апрел –2025
164
puxta ko‘nikmaga ega bo‘lishi; -ilg‘or ta’lim texnologiyalarini puxta egallashi; -yangi
pedagogika texnologiyalar bilan birgalikda xorijiy texnologiyalardan xabardor
bo‘lishi; -ta’lim jarayonini tashkil etishda didaktik o‘yin va interfaol usullardan keng
foydalana olishi; -dars mobaynida turli harakatli o‘yinlardan foydalanishi; -o‘z ustid
uzluksiz ishlashi,yangiliklardan doimiy ravishda xabardor bo‘lishi lozim. Innovatsion
texnologiyalardan foydalanilgan darslarning samaradorligi nima uchun yuqori
bo‘ladi? Sababi innovatsion texnologiyalardan foydalanilgan darslarda o‘qituvchi
dars jarayonini tashkil etishdan oldin uning har bir qismi va bo‘limini
foydalanayotgan AKT vositalariga kirgizishi, ya’ni darsdan oldin uni to‘liq har bir
daqiqasigacha ishlab chiqishi, qo‘shimcha material va vositalar uchun yanada
izlanishi zarur. Hozirgi kunda ta’lim tizimida qo‘llanilayotgan innovatsion
texnologiya va metodlar o‘quvchilarning yuksak bilim cho‘qqilarini egallab, ularni
fikrlashga, o‘z shaxsiy va mustaqil qarashlarga ega bo‘lishida katta ahamiyat kasb
etmoqda. Har bir o‘qituvchi dars o‘tishdan oldin darsda qo‘llaydigan innovatsion
pedagogik texnologiyalarning har bir elementigacha puxta o‘rganishi va tadqiq qilishi
lozim. Tabiiyki, o‘qituvchining o‘z ustida ishlashi dars samaradorligini oshirish va
uni yanada takomillashtirishi uchun zamin yaratadi. Ta’lim jarayonini zamonaviy
texnologiyalar asosida tashkil etish pedagogik jarayonning ham yaxshilanishiga olib
keladi. Chunki elektron adabiyotlar, turli xildagi multimedion mashqlar va slaydlarni
tayyorlash pedagog, kompyuter dasturchilari va ma’lum soha mutaxasislarini bir
maqsad asosida birlashtirish va pedagogik faoliyat samaradorligini oshirish uchun
hissa qo‘shadi.
XULOSA.
Rivojlangan davlatga aylanishni o‘zimizga maqsad qilib qo‘ysak, bunda
investitsiyani birinchi navbatda ta’limga qaratishimiz va uni zamon talabiga mos
sifatda tashkil etishimiz zarur. Davlatimiz kelajagiz yoshlar qòlida ekanligini
inobatga olgan holda ularning ta’lim sifatini yuqori qilib qo‘ygan holatdagina
yuksalishga erishishimiz mumkin.Ta’lim sifatini samarali amalga oshirish uchun esa
uni talab darajasida qilib tashkil qilishimiz va uni o‘z maqsadiga erishishi uchun bor
imkoniyatlardan unumli darajada foydalana olishimiz lozim. Darslar davomida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_Апрел –2025
165
innovatsion texnologik vositalaridan foydalanish o‘quvchilarning darsga jalb qilinishi
va mavzuni tez va oson tushunish darajasini oshirishga
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.SH.M.Mirziyoyev. Konstitutsiya-erkin va farovon hayotimiz, mamlkatimizni
yanada taraqqiy ettirishning mustahkam poydevoridir-Toshkent: O‘zbekis.
2. Adizova, Nodira, and Uktamova Mohinur. «Interfaol mashqlar asosida
boshlang’ich sinf o’quvchilarida ijtimoiy ko’nikmalarini shakllantirish.» E
Conference Zone. 2023.
3.Ishmuhammedov R.,Abduqodirov A., Pardayev A. «Ta’limda innovatsion
texnologiyalar» - T.:Õqituvchi, 2003
