MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
64
O'QISH JARAYONIDA SHAXSIY RIVOJLANISH VA
EMOTSIONAL SALOMATLIK
Buxoro viliyat G’ijduvon tuman
14- maktab amaliyotchi psixologi
Shamsiyeva Nazokat Amonovna
O'quvchi psixologiyasi — bu o'quvchilarning fikr va hissiy holatlarini,
o'qish jarayonidagi psixologik omillarni, hamda ular o'zlarini va atrof-muhitni qanday
qabul qilishini o'rganadigan sohadir. Psixologik nuqtai nazardan, o'quvchilar o'z
hayotlarini faqat o'qish orqali emas, balki shaxsiy, ijtimoiy va emosional jihatlarni
ham rivojlantirishadi. Ushbu maqolada o'quvchi psixologiyasining asosiy jihatlari,
uning o'qish jarayoniga ta'siri va zamonaviy ta'lim tizimidagi ahamiyati tahlil qilinadi.
1. O'quvchi Psixologiyasining Asosiy Elementlari
O'quvchi psixologiyasi quyidagi asosiy tarkibiy qismlarga ega:
a) Kognitiv rivojlanish
O'quvchilarning fikrlash qobiliyati va aql-idrok rivoji ular o'qishga qanday
yondashishini belgilaydi. Erishilgan bilimlar, mantiqiy fikrlash va muammolarni hal
qilish qobiliyatlari o'qish jarayonida o'quvchining muvaffaqiyatini ta'minlaydi.
Bolalar va o'smirlar o'zlarini va dunyoni qanday anglashlarini shakllantiradigan bu
jarayon o'quvchilarni murakkab masalalarni hal qilishga tayyorlaydi.
b) Emotsional rivojlanish
O'quvchilarning his-tuyg'ulari va hissiyotlarini boshqarish o'qish jarayonida
ularga katta ta'sir ko'rsatadi. Yaxshi o'qituvchilar o'quvchilarning his-tuyg'ularini
anglash va ularga to'g'ri yondashishni bilishlari kerak. Masalan, stress, qo'rquv yoki
o'ziga ishonchsizlik kabi emotsional holatlar o'qish jarayoniga xalaqit berishi
mumkin. Emotsional salomatlikni saqlash o'quvchilarning ta'limdagi muvaffaqiyatiga
bevosita ta'sir qiladi.
c) Ijtimoiy rivojlanish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
65
O'quvchilar o'zaro muloqotda bo'lish orqali ijtimoiy ko'nikmalarni
rivojlantiradilar. Guruh ishlarida, jamoada ishlashda, boshqalar bilan munosabatda
bo'lishda o'zlarini qanday tutishlari, emotsional va ijtimoiy cheklovlarni qanday engib
o'tishlari ta'lim jarayonining ajralmas qismidir.
2. O'quvchi Psixologiyasining O'qish Jarayoniga Ta'siri
O'quvchi psixologiyasi o'qish jarayonida ikki tomonlama ta'sir ko'rsatadi:
o'quvchilarning o'qish bilan bog'liq ruhiy holati va o'qituvchining o'quvchini
tushunish va unga yordam berish yondashuvi.
a) Motivatsiya va o'qishga bo'lgan qiziqish
Psixologik
motivatsiya
o'quvchilarning
o'qish
jarayoniga
qanday
yondashishini aniqlaydi. O'quvchilarning o'qishga bo'lgan ichki va tashqi
motivatsiyasi, ularning muvaffaqiyatga erishish darajasini belgilaydi. Ichki
motivatsiya — bu o'quvchining o'qishdan rohat olish va o'zini rivojlantirish istagi
bo'lsa, tashqi motivatsiya ko'pincha o'quvchilarga o'zgarishlar kiritish, mukofotlar va
rag'batlantirishlar bilan bog'liq bo'ladi.
b) O'quvchining psixologik holati
Stress, qo'rquv va xavotir kabi psixologik holatlar o'quvchilarning
o'qishdagi muvaffaqiyatiga ta'sir ko'rsatishi mumkin. Masalan, testlar va imtihonlar
vaqtida paydo bo'ladigan stress, o'quvchining aqliy faoliyatiga salbiy ta'sir ko'rsatadi.
Shuning uchun o'qituvchilar o'quvchilarning psixologik holatini inobatga olib,
stressni kamaytirish va o'quvchilarga ishonch berish bo'yicha yordam ko'rsatishlari
zarur.
c) O'qituvchining roli
O'qituvchi o'quvchining psixologik holatini tushunish va unga mos ravishda
o'quv jarayonini tashkil etish qobiliyatiga ega bo'lishi kerak. Har bir o'quvchi
individualdir, shuning uchun o'qituvchi uning shaxsiyatini, qiziqishlarini va
ehtiyojlarini hisobga olgan holda ta'limni individuallashtirishi kerak. Bu
o'quvchilarning muvaffaqiyatini oshirishga yordam beradi.\
Zamonaviy ta'limda o'quvchi psixologiyasining ahamiyati.
Zamonaviy
ta'lim tizimida o'quvchi psixologiyasining o'rni kundan-kunga ortib bormoqda. O'qish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–2_ Март –2025
66
faqat bilim olish bilan cheklanmaydi, balki o'quvchilarning psixologik rivojlanishi
ham muhim ahamiyatga ega. O'qituvchilar o'quvchilarning psixologik ehtiyojlarini
tushunish orqali ularga yaxshiroq yordam bera olishadi. Bu esa o'z navbatida
o'quvchilarning ta'limdagi muvaffaqiyatini oshiradi
O'quvchi psixologiyasi o'qish jarayonida o'quvchining shaxsiy, emosional va
ijtimoiy rivojlanishiga katta ta'sir ko'rsatadi. O'qituvchilarning o'quvchilarning
psixologik holatlarini tushunishi va unga moslashgan ta'lim metodlarini qo'llashlari
zarur. Shuningdek, ta'lim tizimi o'quvchilarning psixologik ehtiyojlarini inobatga
olib, ularning sog'lom va muvaffaqiyatli rivojlanishini ta'minlashi kerak.
