MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_ Март –2025
436
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING MUSIQIY
MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHDA INTEGRALLASHDAN
MASHG‘ULOTLARNING AHAMIYATI
Nizomiy nomidagi TDPU
Musiqa madaniyati fakulteti
dotsent v.b.Raxmonberdiyeva S.M.
Annotatsiya: Maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlari ta’lim-tarbiya
jarayoni samaradorligini oshirishni ta’minlashning muhim yo‘nalishlaridan biri
musiqa
ekanligi,
integratsiyalashgan
musiqa
mashg‘ulotlarida
fanlararo
aloqalardan maqsadli foydalanish bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda
ulkan imkoniyatlar yaratishi, integratsiyalashgan mashg‘ulotlarni rang-barang
san’at turlari vositasida bola ongida dunyoning go‘zal va betakror yaxlit obrazini
shakllantirish bilan belgilanishi haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar: Texnologiya, ta’lim-tarbiya, metod, integratsiya, ijodiy,
san’at, ovoz, intonatsiya, musiqiy – ritmik harakatlar.
Аннотация: В статье говорится о том, что одним из важнейших
направлений обеспечения повышения эффективности учебно-воспитательного
процесса в дошкольных образовательных организациях является музыка,
целенаправленное использование междисциплинарных коммуникаций в
интегрированном музыкальном обучении создает огромные возможности в
развитии творческих способностей детей, что интегративное обучение
определяется формированием в сознании ребенка красивого и неповторимого
целостного образа мира посредством красочных видов искусства.
Ключевые слова: технология, воспитание, метод, интеграция,
творчество, искусство, голос, интонация, музыкально-ритмические
движения.
Annotation: The article will talk about the fact that one of the important
directions of ensuring an increase in the effectiveness of the educational process of
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_ Март –2025
437
preschool educational organizations is music, the targeted use of interdisciplinary
communication in integrated music sessions creates tremendous opportunities in the
development of children's creative abilities, and the formation of a beautiful and
unique holistic image of the world.
Keywords: Technology, education, method, integration, creative, art,
sound, intonation, musical-rhythmic movements.
Shaxsga xos asosiy fazilatlar bolaning ilk yoshlaridan boshlab
shakllanishini inobatga olgan holda hozirgi zamon maktabgacha ta’lim tashkilotlari
ta’lim-tarbiya jarayoni ma’nan boy va har tomonlama barkamol shaxsni
shakllantirishga yo’naltirilgan ilg‘or pedagogik texnologiyalarni izlab topish va
amaliyotga tatbiq qilish borasida to‘xtovsiz takomillashib borayotganligi bilan
harakterlanadi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlari ta’lim-tarbiya jarayoni samaradorligini
oshirishni ta’minlashning muhim yo‘nalishlaridan biri globallashgan davr axborot
oqimlarini faol o‘zlashtirish sharoitda xilma-xil san’at turlari asosida bolalar ijodiy
qobiliyatlarini o‘stirishda integratsiyalashgan mashg‘ulotlarni o‘tkazish hisoblanadi.
Amaliyot bolalarga berilayotgan ma’lumotlar har doim ham sifatli qabul
qilinmayotganligini ko‘rsatmoqda va o‘z-o‘zidan maktabgacha ta’lim tashkilotlari
ta’lim-tarbiya jarayoniga nisbatan innovatsion metod va yondashuvlarni ishlab
chiqishni dolzarb muammo sifatida kun tartibiga qo‘ymoqda. [4; 15-16b.]
Integratsiyalashgan musiqa mashg‘ulotlarida fanlararo aloqalardan maqsadli
foydalanish bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda ulkan imkoniyatlar
yaratadi. Yana shuni ta’kidlash kerakki, dunyo ta’lim-tarbiya amaliyotida
integratsiyalashgan mashg‘ulotlarda fanlararo aloqalardan maqsadli foydalanish juda
keng qo‘yilgan. [6; 142-145b.] Tabiiy tarzda har bir pedagog o‘z xususiy
metodikasini ishlab chiqish asnosida integratsiyalashgan mashg‘ulotlarga kichik
bo‘lsa ham qandaydir yangilik kiritishga harakat qiladi. Bolalarning ijodiy
qobiliyatlarini shakllantirish va o‘stirishda musiqa, tasviriy san’at, nutq o‘stirish,
teatrlashtirish, jismoniy tarbiya faoliyatlarini integratsiyalash qo‘l keladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_ Март –2025
438
Integratsiya maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bola ijodiy qobiliyatlarini
o‘stirishga qaratilgan zamonaviy ta’lim-tarbiyaning o‘ta muhim va istiqbolli
metodologik yo‘nalishlaridan biri sanaladi. Integratsiyalashgan mashg‘ulotlarning
bosh maqsadi rang-barang san’at turlari vositasida bola ongida dunyoning go‘zal va
betakror yaxlit obrazini shakllantirish bilan belgilanadi. [8; 67-69b.] Ularni samarali
qo‘llash uchun quyidagi vositalardan maqsadli foydalanishni tashkil qila bilish talab
qilinadi.
· tasviriy san’at– rasm (shakl, hajm, proportsiya, poza, umumiy
kompozitsiyada turli predmetlar uyg‘unligi)
· nutq o‘stirish- ertak, she’r, hikoyalar, suhbat, topishmoqlar, maqollar,
hikmatlar,
· teatrlashtirish – dramalashtirishning ifodali vositalari:
· harakatlar, jestlar, imo-ishoralar, ovoz, intonatsiya, holatlar;
· jismoniy tarbiya-gimnastika, musiqiy – ritmik harakatlar, mashqlar
Turli
yosh
guruhlarida
tashkil
qilinadigan
integratsiyalashgan
mashg‘ulotlarda amalga oshiriladigan ijodiy faoliyat turlari o‘sha guruhlardagi
bolalarning psixologik, yosh va fiziologik xususiyatlarini to‘la mos bo‘lishi inobatga
olinishi o‘ta muhim. [5;
489-494
b.] Masalan, kichik yoshidagi bolalar bilan
o‘tkazadigan integratsiyalashgan mashg‘ulotlarda quyidagi faoliyat turlaridan
kompleks tarzda qo‘llash mumkin:
· nutq o’stirish - ertak, she’r, qo’shiq;
· jismoniy tarbiya- musiqiy – ritmik harakatlar, mashqlar;
O‘rta yoshdagi MTT guruhlarida e’tirof etilayotgan talablar musiqa ham
teatrlashtirish hisobiga yanada boyitiladi:
•
· musiqa – ohang, ritm, uyg’unlik -garmoniya, dinamika, intonatsiya;
•
· teatrlashtirish - dramalashtirishning ifodali vositalari;
•
· harakatlar, jestlar, imo-ishoralar, ovoz, intonatsiya, holatlar;
Katta yoshdagi MTT guruhlarida o‘tkazadigan integratsiyalashgan
mashg‘ulotlarimda e’tirof etilayotgan talablar musiqa, tasviriy san’at, nutq o‘stirish,
jismoniy tarbiya hamda teatrlashtirish vositalaridan foydalaniladi. [3; 67-69
b.]
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_ Март –2025
439
Integratsiyalashgan mashg‘ulotlarni katta guruhlarda amalga oshirishda turli
usullardan foydalanish tavsiya qilinadi. Bu metod bolalarni o‘zbek xalq cholg‘ularida
ijro etishda individual tarzda talqin qilinadi. masalan, Moychechak gulining har bir
yaprog‘i bilan biror o‘zbek xalq cholg‘usi belgilanadi. Yaproqlardan birini tanlagan
bola belgilangan xalq cholg‘u nomi, uning o’ziga xos xususiyatlari haqida ma’lumot
berish bilan birga o‘sha cholg‘uda ijro mahoratini ham namoyish etishga, ya’ni uni
chalishga harakat qiladi.[2: 47-49b]
Tayyorlov guruhlarida sanab o‘tilgan faoliyatlarning barchasidan to‘laqonli
foydalaniladi, masalan, «Flomasterlar» metodiga murojaat qilamiz. MTT bolalari
musiqa eshitish asnosida qo‘llaridagi flamasterlari bilan doska yoki daftarlarida
musiqa xarakteriga mos tuyg‘ularini ranglar vositasida ifodalashga harakat qiladilar.
Bunda mayin va mahzun ohanglarni to‘lqinli chiziqlar, o‘ynoqi ritmlarni esa qisqa
yoki uzun to‘g‘ri chiziqlar bilan chizishadi, shuningdek, jamoaviy tarzda musiqa
harakteriga mos ertak aytishlari, qo‘shiq kuylashlari hamda turli jismoniy mashqlarni
bajarishlari mumkin bo‘ladi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki bolani har tomonlama musiqiy
madaniyatini
shakllantirishda,
uni
estetik
tarbiyalashda
integrallashgan
mashg‘ulotlarning o‘rni kattadir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1.
Rauf Kadyrov. Music is pedagogical. T: Flow guide. "Music" published. 2018.
2.
Rachmonberdieva, S. (2023). THE IMPORTANCE OF METHODS OF
VOCAL PEDAGOGY IN THE EDUCATION OF THE VOICE OF STUDENTS IN
THE PERIOD OF MUTATION. In
Педагогика и психология в современном мире:
теоретические и практические исследования
(pp. 142-145).
3.
Raxmonberdiyeva, S. M. (2020). Oquvchilar estetik didini shakllantirishda
musiqa tinglash faoliyatining tutgan orni. Интернаука, (1-3), 67-69.
4.
Raxmonberdiyeva, S. M. (2021). Musiqa darslarida bolalarning musiqiy ijodiy
faoliyatini shakllantirishning samaradorligi. Интернаука, (19-6), 15-16.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_ Март –2025
440
5.
Raxmonberdiyeva, S. (2022). MTT da bolalarni maqom asarlari tinglatishga
o‘rgatish va uni idrok qilish ko ‘nikmalarini rivojlantirish. Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences,
2
(7), 489-494.
6.
Karimova, D. (2023). Musiqa o'qitishning pedagogik tashxisi va metodlari.
Наука и технология в современном мире, 2(7), 47-49.
7.
Karimova, D. A. (2023). Musiqa o’qitish metodikasi: boshlang’ich sinflarda
musiqa tinglash faoliyati. Science and Education, 4(3), 389-394.
8.
Trigulova, A. K., & Kimsanov, O. (2021). Musical sense of hearing and
methods of its development in the process of piano performance.
Oriental
renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences
,
1
(10), 1002-1004
9.
Trigulova, A. X. (2021). Formation Of The Cognitive Activity Of 5-Class
Secondary School Students With The Familiarity Of The Instruments Of The
Symphony Orchestra.
Экономика и социум
, (4-1 (83)), 428-431.
10.
Trigulova, A. (2024). THE SIGNIFICANCE OF BV ASAFYEV'S
INTONATION
THEORY
IN
THE
INSTRUMENTAL-PERFORMANCE
TRAINING OF A MUSIC TEACHER.
The American Journal of Social Science and
Education Innovations
,
6
(09), 192-195
11.
Trigulova, A. X. (2023). Musiqiy faoliyat vositasida talabalarning ma’naviy
dunyosini shakllantirish.
Science and Education
,
4
(5), 1208-1211.
