MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_Март –2025
286
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA “SUN’IY INTELLEKT
ASOSLARI” FANINI O‘QITISHNING PEDAGOGIK SHART-
SHAROITLARI VA AXBOROT-DIDAKTIK TA’MINOTI
Yaxyayev Sobir Jumakulovich
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU Qarshi filiali o‘quv ishlari bo‘yicha
direktor o‘rinbosari, p.f.f.d (PhD), dotsent
Annotatsiya.
Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarida “Sun’iy intellekt
asoslari” fanini o‘qitishning zaruriyati,
pedagogik shart-sharoitlari va axborot-
didaktik ta’minoti to‘g‘risida mulohazalar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, sun’iy intellekt asoslari
,
loyihaviy ta’lim,
muammoli ta’lim, gamifikatsiya, pedagogik shart-sharoitlar, axborot-didaktik
ta’minot.
Kirish.
Zamonaviy jamiyatda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining jadal
rivojlanishi turli sohalarda ulkan o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Shu sababli, oliy
ta’lim muassasalarida “Sun’iy intellekt asoslari” fanini o‘qitish dolzarb masalaga
aylandi. Mazkur fanning samarali o‘qitilishi uchun pedagogik shart-sharoitlarni
shakllantirish va axborot-didaktik ta’minotni takomillashtirish muhim ahamiyat kasb
etadi. Ushbu maqolada “Sun’iy intellekt asoslari” fanini o‘qitishning pedagogik
jihatlari va axborot-didaktik ta’minoti tahlil qilinadi.
Sun’iy intellekt asoslari fanini o‘qitish zarurati.
Bugungi kunda sun’iy intellekt texnologiyalari ishlab chiqarish, tibbiyot,
transport, moliya, ta’lim va boshqa ko‘plab sohalarda qo‘llanilmoqda. Oliy ta’lim
muassasalarida ushbu fan quyidagi sabablarga ko‘ra o‘qitilishi lozim:
Talabalarda zamonaviy texnologiyalarga oid fundamental bilimlarni
shakllantirish;
SI sohasida yangi ilmiy tadqiqotlar olib borishga yo‘naltirish;
Raqobatbardosh va innovatsion mutaxassislarni tayyorlash;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_Март –2025
287
Sun’iy intellektning axloqiy va huquqiy jihatlarini tushuntirish.
Pedagogik shart-sharoitlar.
Mazkur fan bo‘yicha samarali ta’lim jarayonini
tashkil etish uchun quyidagi pedagogik shart-sharoitlar zarur: Innovatsion ta’lim
metodlaridan foydalanish.
An’anaviy ta’lim usullari bilan bir qatorda, quyidagi innovatsion metodlarni
qo‘llash muhim:
Loyihaviy ta’lim – talabalar SI asosida ishlaydigan loyihalarni ishlab chiqish
orqali amaliy tajribaga ega bo‘ladilar.
Muammoli ta’lim – sun’iy intellekt texnologiyalariga oid muammolarni hal
qilish orqali talabalarning ijodiy fikrlash qobiliyati rivojlanadi.
Gamifikatsiya – o‘yin elementlari orqali talabalarni dars jarayoniga jalb qilish.
Muhandislik fikrlash va algoritmik yondashuv.
Talabalarda algoritmik
fikrlashni rivojlantirish uchun dasturlash tillari va sun’iy intellekt algoritmlaridan
samarali foydalanish lozim. Python, R va MATLAB kabi dasturlash tillari ushbu
jarayonda asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Laboratoriya va amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etish.
Sun’iy intellekt
asoslarini o‘rganishda amaliy mashg‘ulotlar muhim o‘rin tutadi. SI algoritmlarini
sinab ko‘rish uchun quyidagi texnik bazalar kerak:
GPU bilan jihozlangan kompyuterlar;
TensorFlow, PyTorch kabi SI platformalari;
Katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash uchun bulutli hisoblash tizimlari.
Axborot-didaktik ta’minot.
Fan bo‘yicha o‘quv jarayonini sifatli tashkil
etish uchun zamonaviy axborot resurslari va didaktik materiallar zarur.
Elektron ta’lim platformalari. O‘quv materiallarini yetkazishda Coursera,
Udacity, edX kabi platformalar hamda mahalliy ta’lim tizimlaridan foydalanish
maqsadga muvofiq.
Interaktiv va multimedia resurslar. SI bo‘yicha interaktiv darsliklar,
simulyatorlar, vizual dasturlar (Jupyter Notebook, Google Colab) talabalar uchun
materiallarni o‘zlashtirishni yengillashtiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–1_Март –2025
288
O‘quv dastur va darsliklarni ishlab chiqish.
Oliy ta’lim muassasalari uchun
quyidagi tarkibiy qismdan iborat o‘quv dastur ishlab chiqish lozim:
Nazariy asoslar: Sun’iy intellekt tarixi, klassifikatsiyasi, asosiy metodlari;
Dasturiy ta’minot: SI dasturlash tillari va kutubxonalari;
Amaliy mashg‘ulotlar: Real loyihalar va muammolarni hal qilish.
Xulosa.
Oliy ta’lim muassasalarida “Sun’iy intellekt asoslari” fanini o‘qitish
zamonaviy ta’lim tizimi uchun dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ushbu fan
bo‘yicha samarali ta’lim jarayonini tashkil etish uchun innovatsion ta’lim metodlari,
zamonaviy laboratoriya bazasi, axborot-didaktik ta’minot va interaktiv o‘quv
materiallari muhim ahamiyatga ega. Talabalarga sifatli SI ta’limi berish orqali
kelajakda raqobatbardosh va malakali mutaxassislar tayyorlanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Goodfellow, I., Bengio, Y., & Courville, A. (2016). Deep Learning. MIT Press.
2. Russell, S., & Norvig, P. (2020). Artificial Intelligence: A Modern
Approach. Pearson.
3. Chollet, F. (2018). Deep Learning with Python. Manning Publications.
4. Mishra, D., & Sinha, A. (2021). Artificial Intelligence in Education:
Promises and Implications for Teaching and Learning. Springer.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi “Raqamli
O‘zbekiston - 2030” strategiyasi to‘g‘risidagi qarori.
6. Machine Learning for Education: Trends, Challenges, and Opportunities. Journal
of Educational Technology & Society, 2022.
7. Sun’iy intellekt va ta’lim: XXI asr ta’lim tizimida SI ning o‘rni. Ta’lim va fan
jurnali, 2023.
