MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
196
MAQOLA MAVZUSI: IJTIMOIYLASHUV OMILLARI VA
VOSITALARI
University of Management end future technologies
U.M.F.T. S 313 - 22 PPoʻ guruh talabasi
Saydaliyeva Gulbahor Alavuddinxon qizi
Annotatsiya:Ushbu maqolada ijtimoiylashuv omillari va vositalari haqida
batafsil tushuncha berilgan. Ijtimoiylashuv — bu insonlarning jamiyatda o‘z o‘rnini
topish jarayoni bo‘lib, u turli omillar va vositalar orqali amalga oshiriladi. Oila,
maktab, tengdoshlar, madaniyat, mehnat va iqtisodiy faoliyat kabi omillar
ijtimoiylashuv jarayonida katta rol o‘ynaydi. Shuningdek, ommaviy axborot
vositalari, ijtimoiy tarmoqlar, madaniy tadbirlar va ta'lim institutlari kabi vositalar
orqali odamlar o‘rtasida aloqalar o‘rnatilib, ijtimoiy normallar va qadriyatlar
shakllanadi.
Kalit so‘zlar: ijtimoiylashuv, omillar, vositalar, oila, maktab, tengdoshlar,
madaniyat, mehnat, ijtimoiy tarmoqlar, ommaviy axborot vositalari, ta'lim, jamiyat,
ijtimoiy normallar, qadriyatlar.
1. Kirish
Ijtimoiylashuv - insonlarning jamiyatda o‘z o‘rnini topish, madaniyat,
qadriyatlar, axloq normasi va ijtimoiy rollarni o‘zlashtirish jarayonidir. Har bir inson
ijtimoiylashuv jarayonida jamiyatning bir qismi bo‘lib qoladi va bu jarayon,
odamlarning hayotida turli omillar va vositalar orqali amalga oshadi.
2. Ijtimoiylashuv omillari
Ijtimoiylashuv jarayonini shakllantiruvchi bir qancha omillar mavjud. Ularni
quyidagicha tasniflash mumkin:
2.1. Oila
Oila ijtimoiylashuvning birinchi va eng muhim bosqichidir. Insonning
dunyoqarashi, xarakteri, qadriyatlari va axloqiy normallari oilada shakllanadi. Oila
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
197
a'zolari, ayniqsa, ota-ona bola uchun dastlabki va eng ta'sirli ijtimoiy guruh
hisoblanadi.
2.2. Maktab
Maktab ijtimoiylashuvning ikkinchi bosqichi sifatida bolalar va o‘smirlarning
bilim olishlari va jamiyatda o‘z o‘rnini topishlari uchun muhim vositadir. Maktabda
bolalar nafaqat bilim oladilar, balki ijtimoiy munosabatlar, jamiyatdagi turli guruhlar
bilan aloqalar o‘rnatishni ham o‘rganadilar.
2.3. Do‘stlar va tengdoshlar
Do‘stlar va tengdoshlar guruhlari o‘smirlarning ijtimoiylashuvida katta
ahamiyatga ega. Bu guruhlar orqali yoshlar o‘zini tahlil qilishni, o‘z fikrlarini
bildirishni va boshqalarga ta'sir o‘tkazishni o‘rganadilar.
2.4. Madaniyat va an'analar
Jamiyatning madaniy merosi, an'analari va urf-odatlari ham ijtimoiylashuv
jarayonida muhim rol o‘ynaydi. Har bir jamiyatda o‘ziga xos madaniy normallar va
qadriyatlar mavjud bo‘lib, ular kishilarning xulq-atvorini shakllantiradi.
2.5. Mehnat va iqtisodiy faoliyat
Ijtimoiylashuv jarayoni ish va mehnat muhitida ham davom etadi. Ish joyida
kishilar turli jamoalarda ishlash, ma'suliyatni bo‘lishish va turli darajalarda boshqaruv
tizimida faoliyat yuritish orqali jamiyatda o‘z rolini bilib oladi.
3. Ijtimoiylashuv vositalari
Ijtimoiylashuv jarayonida turli vositalar ishlatiladi. Ular orqali odamlar
o‘zgarib borayotgan jamiyat bilan integratsiya qiladi. Quyidagi vositalar eng muhim
hisoblanadi:
3.1. Ommaviy axborot vositalari
Televizion dasturlar, gazeta-jurnallar, internet va ijtimoiy tarmoqlar
odamlarning fikrlash tarzini, madaniy ko‘rinishini va ijtimoiy munosabatlarini
o‘zgartiradi. Ommaviy axborot vositalari ijtimoiylashuvni tezlashtiruvchi va global
miqyosda amalga oshiruvchi vosita hisoblanadi.
3.2. Ijtimoiy tarmoqlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
198
Internetning rivojlanishi bilan ijtimoiy tarmoqlar ijtimoiylashuv jarayonining
ajralmas qismiga aylangan. Facebook, Instagram, Twitter kabi platformalar odamlar
o‘rtasidagi aloqalarni o‘zgartirib, yangi ijtimoiy qoidalar va madaniyatni
shakllantirmoqda.
3.3. Madaniy tadbirlar
Konsertlar, teatrlar, film ko‘rish, festivallar va boshqa madaniy tadbirlar
odamlarni jamiyatga bog‘lab turadi va o‘zaro aloqalarni kuchaytiradi. Bu vositalar
ijtimoiylashuv jarayonini yengillashtiradi va odamlar o‘rtasida turli madaniyatlarni
tushunishga yordam beradi.
3.4. Ta'lim va treninglar
Ta'lim muassasalari (maktab, universitet) va turli treninglar odamlar uchun
muhim vositadir. Ular o‘z bilimlarini oshirish bilan birga, ijtimoiy muhitda qanday
ishlashni o‘rganadilar.
4. Xulosa
Ijtimoiylashuv jarayoni har bir insonning jamiyatda muvaffaqiyatli yashashi
uchun juda muhimdir. Oila, maktab, tengdoshlar va ommaviy axborot vositalari kabi
omillar va vositalar orqali odamlar ijtimoiy normallarga moslashib, o‘z o‘rnini
topishga harakat qiladi. Shuning uchun ijtimoiylashuvni samarali va to‘g‘ri amalga
oshirish jamiyatning rivojlanishiga yordam beradi.
FOYDALANUVCHI ADABIYOTLAR
:
1. Shanba, F. (2005) – Ijtimoiylashuv va uning omillari. – Toshkent: "Fan" nashriyoti.
2. Abdullayeva, N. (2010) – Ijtimoiylashuv va uning vositalari. – Toshkent:
"O'zbekiston" nashriyoti.
3. Ibragimov, R. (2003) – Ijtimoiy tizim va ijtimoiylashuv. – Toshkent: "O'zbekiston
milliy universiteti nashriyoti."
4. Xudoyberdiyev, R. (2014) – Jamiyatda ijtimoiylashuvning roli. – Toshkent:
"Sharq" nashriyoti.
5. Muminov, A. (2012) – Ijtimoiylashuv va jamiyat. – Toshkent: "Science" nashriyoti.
