MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
193
TA’LIM SAMARADORLIGIDA AJDODLAR TA’LIMOTI
Tojimamatov Jamshidbek Iqboljon o’g’li
FarDU Psixologiya yo’nalishi 2-kurs magistranti
Annotatsiya: ta’limni takomillashtirishda pedagogik texnologiyalar asosida
mashg’ulotlar olib boorish yaxshi samara beradi. Interfaol metodlardan foydalanish
o’quvchi va talabalarda mustaqil, ijodiy fikrlash, yangi g’oyalarni asoslash, muammoli
vaziyatlar yuzasidan oqilona qarorlarni qabul qilish, kichik guruhlarda o’zaro hamkorlikda
ta’lim olish ko’nikma va malakalarni rivojlantiirishga yordam beradi.
Kalit so’zlar:ta’lim, aqliy taraqqiyot, metod, tarbiya jarayoni, muammoli
vaziyat, ijodiy tafakkur, uzluksiz ta’lim, sifatli ta’lim, shaxs iqtidori.
Z
amonaviy sharoitda O’zbekiston Respublikasining uzluksiz ta’lim tizimida
yangi g’oyalarga asoslangan innovatsiyalar va ular boradagi ilg’or xorij tajribalarini
samarali qo’llashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Yetakchi xorijiy mamlakatlarning
respublika uzluksiz ta’lim tizimi amaliyotiga samarali tatbiq etilayotgan ta’lim sifati
va samaradorligini ta’minlashga doir tajribalari orqasida ta’lim oluvchilarning o’quv
faolligini oshirishga xizmat qiladigan interfaol metodlar alohida o’rin tutadi. Ta’lim,
qolaversa, tarbiya jarayonida ham interfaol metodlardan foydalanish o’quvchi va talabalarda
mustaqil, ijodiy fikrlash, yangi g’oyalarni asoslash, muammoli vaziyatlar yuzasidan oqilona
qarorlarni qabul qilish, kichik guruhlarda o’zaro hamkorlikda ta’lim olish ko’nikma va
malakalarni rivojlantiirishga yordam beradi.
Abu Ali ibn Sino inson aqli haqidagi hikmatlarida «Ilm—narsalarning inson
aqli yordami bilan o’rganilishidir». «Bilim deb, narsalarni idrok qilishga aytiladi. Bu
shundayki, inson aqli uni xato yo’ldan toymasdan turib unga erishishi kerak
bo’ladigan narsadir» deydi
1
.
O’zbek pedagogikasi antalogiyasi. Т.: O’qituvchi. 1999. 2j. 137-b.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
194
Bola jamiyatning a’zosi mukammal shaxs sifatida muayyan ijtimoiy muhitda
kamol topar ekan uning butun bilish jarayoilari, o’ziga xos xususiyatlari va ruhiy holatlari,
ongi ham rivojlanadi.
Ibn Sino «Hayy ibn Yaqzon» qissasida kishi fe’l-atvorini, tabiatni chuqurroq
tushunish uchun ilmi mantiqni bilishga da’vat qiladi. CHunki bu ilm kishi didini
o’stiradi, fikr doirasini kengaytiradi. Ibn Sino bu haqda shunday deydi: «Farosat ilmi
foydasi naqd ilmlardandir. Bu ilmni bilib olsang, u senga kishilarning pinhoniy fe’l-
atvorini bildiradi. Farosat ilmidan bahramand bo’lsang, juda o’tkir bo’lib ketasan»
2
.
Hozirda keng tarqalgan masofaviy ta’lim bilim olishning eng qulay shakliga
aylanishi barobarida, aholining keng qatlamlari uchun hatto eng elitar oliy o‘quv
yurtlari eshiklarining ochilishiga zamin yaratadi. Sodda qilib aytganda, ma’lumotlilik
ko‘p darajada insonning hohish-irodasiga bog‘liq bo‘lib qoladi.
Ibn Sino o’z ta’limoti orqali o’rta asr psixologiyasining aqliy ob’ektlarini
moddiy narsalar sifatida gavdalantiradi. Garchi bu asar aql, ilm-fan, ma’rifat haqida
hikoya qilsa-da, lekin olimning fanga, uni egallashga intilishlarini ham tasvirlovchi
qissa hamdir.
Aql ilmining makoni, muqaddas joy, buning ma’nosi haqiqiy fan, ya’ni aqlda
yolg’onchilik, tubanlik, yomonlik kabilar bo’lmasligi kerak. qissadagi oqib turgan
chashma – mantiq ilmi, unda cho’milish esa mantiqni egallashir. Mantiq ilmini
egallasa, kishi Bahri muhitda cho’kmaydi.
Ibn Sino qadimgi falsafadagi «nazariy aql» bilan «amaliy aql» haqida ham
to’xtalib o’tadi: «…o’ngda o’tirib kuzatuvchisi buyruq beruvchilardan bo’lib,
yozdirish ishi shuning qo’lida. CHapda o’tirib kuzatuvchisi buyruq beruvchilardan
bo’lib, yozish ishi uning qo’lida». Bunda kishining rost yolg’onga rag’bati, o’ylab-
o’ylamay ish qilish kayfiyati, hissi qabul qilgan narsalarni aql bilan ifodalash
xususiyatlari nazarda tutiladi. CHunki his yordami bilan ma’lum bo’lgan narsalar
aqlga borib yetadi.
Ibn Sino SHarq falsafasidagi «faol aql»ni hamma narsalarning asosi,
boshlang’ichi deb ta’riflaydi.
2
Ibn Sino. Falsafiy qissalar. Т.: O’qituvchi. 1963. 32-b.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
195
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Shavkat Mirziyoyev
.
“
Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanobxalqimiz bilan birga
quramiz
.
”. Tohkent. Ozbekiston. 2017.
2. Ibn Sino. Falsafiy qissalar. T.: O’qituvchi. 1963. 32-b.
3. V.Karimova. Ijtimoiy psixologiya.T. «Fan va texnologiya»2012 y.
4. Ibrokhimjonovna T. N. Personal education as a main basis of society's
development //academicia globe: inderscience research. – 2021. – t. 2. – №. 03. – s.
1-2.
5
. Toshboltayeva Nodira Ibrohimjonovna. "Vajnыe aspektы uprajneniy v
umstvennoy deyatelnosti psixologicheskaya interpretatsiya." International journal of
discourse on innovation, integration and education 1.5 (2020): 97-99.
6.
Toshboltayeva Nodira Ibrohimjonovna// The importance of thinking in
the complex process of individual activity// International conference on Studies in
Humanities, Education and Sciences.January 10 th,2022.69-70
