MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
135
MAQOLA MAVZUSI:XORIJDA IJTIMOIY PEDAGOGIKANING
RIVOJLANISH TARIXI
University of Management end future technologies
U.M.F.T. S 313-22 PPoʻ guruh talabasi
Palvanova Muxabbat Eshboyevnaning
Annotatsiya: Ijtimoiy pedagogika — bu jamiyatdagi ijtimoiy muammolarni
hal qilish va shaxslarni ijtimoiy moslashuvga yo'naltirishga qaratilgan pedagogik
faoliyatdir. Xorijda bu soha o'zining rivojlanish tarixida bir nechta bosqichlarni
o'tgan, ularning har biri jamiyatdagi ijtimoiy ehtiyojlar va ta'lim tizimining yangi
talablari bilan bog'liqdir. Annotatsiyada xorijdagi ijtimoiy pedagogikaning
rivojlanishi ko'plab mamlakatlarda ijtimoiy me'yorlar va pedagogik qarashlarning
o'zgarishini aks ettiradi.
Ijtimoiy pedagogikaning ilk qadamlarini Yevropada, xususan Germaniya va
Fransiyada kuzatish mumkin. Bu davrda ijtimoiy pedagogika jamiyatda ishlamagan
yoki qiyinchiliklarga duch kelgan shaxslar, masalan, bolalar va o'spirinlarga yordam
berish maqsadida rivojlana boshladi. XX asrning o'rtalarida, ayniqsa Skandinaviya
davlatlarida, ijtimoiy pedagogika o'zining amaliy jihatlarini mustahkamladi va
pedagogik tizimda ijtimoiy xizmatlar va yordamchi faoliyatlar kiritildi.
Bugungi kunda xorijda ijtimoiy pedagogika global miqyosda tarqalgan, turli
yurtlarda ijtimoiy integratsiya, marginal guruhlar bilan ishlash va jamiyatda
adolatni ta'minlashga yo'naltirilgan kompleks tizim sifatida shakllandi. Ushbu fan
asosida olib borilgan ilmiy izlanishlar va amaliy tadbirlar ijtimoiy pedagogikaning
rivojlanish tarixini yanada boyitdi va hozirgi zamon pedagogikasida o'zining muhim
o'rnini saqlab qolmoqda.
Kalit so‘zlar: ijtimoiy pedagogika, rivojlanish tarixi, xorij, jamiyat,
pedagogika, integratsiya, ijtimoiy xizmatlar, marginal guruhlar, ta'lim tizimi,
Skandinaviya davlatlari, ijtimoiy muammolar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
136
1. Kirish
Ijtimoiy pedagogika — bu ijtimoiy tizimda tarbiya va ta'limni yaxshilash,
insonlar o‘rtasida ijtimoiy munosabatlarni o‘rnatish, va umumiy farovonlikni
ta'minlashga qaratilgan fan. Bu fan asosiy e'tiborni odamlarning jamiyatdagi o‘rni va
ularning ijtimoiy va madaniy rivojlanishiga qaratadi. Xorijda ijtimoiy
pedagogikaning rivojlanishi turli tarixiy davrlar va mintaqalarda boshqacha
shakllangan.
2. Ijtimoiy pedagogikaning dastlabki rivojlanish bosqichlari (XVI-XVIII
asrlar)
XVI asrda Yevropada ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishiga asos solgan eng
muhim voqea — Gumanizmning boshlanishi edi. Bu davrda inson huquqlari, erkinlik
va ta'limga bo‘lgan e'tibor kuchaydi. Yevropada ijtimoiy pedagogikaning asosiy
targ‘ibotchilari sifatida Jan Amos Komenskiy (1592–1670) va Johann Heinrich
Pestalozzi (1746–1827) nomlarini keltirish mumkin. Komenskiy pedagogikada
universal ta'limni targ‘ib qilgan bo‘lsa, Pestalozzi ijtimoiy ta'lim va ona tarbiyasiga
katta e'tibor qaratgan.
3. XIX asr: Sanoat inqilobi va ijtimoiy pedagogikaning yangi bosqichga
o‘tishi
XIX asrda sanoat inqilobi, shaharlashuv, va ijtimoiy sinflar o‘rtasidagi
farqning oshishi ijtimoiy pedagogikaning yangi o‘lchamlarini shakllantirdi. Shu
davrda Friedrich Froebel (1782–1852) tomonidan bolalar bog‘chasi va ijtimoiy
tarbiyaning tizimli yondashuvlari ishlab chiqildi. Jean-Jacques Rousseau (1712–
1778) o‘zining "Emil" asarida tabiat va insonning haqiqiy ehtiyojlariga asoslangan
ta'lim tizimini taklif qilgan. Rousseau ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishida muhim
o‘rin tutadi, chunki uning fikricha, tarbiya ijtimoiy, axloqiy va madaniy jihatdan
mustahkam bo‘lishi kerak.
4. XX asr: Ijtimoiy pedagogikaning ilmiy rivojlanishi
XX asrda ijtimoiy pedagogika ilmiy va amaliy jihatdan keng rivojlanib,
ko‘plab yangi yondashuvlar va metodlar ishlab chiqildi. Ijtimoiy pedagogikaning
asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida Jon Dewey (1859–1952)ning pedagogikasi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
137
e'tiborga loyiq. Dewey ijtimoiy va amaliy tajribaga asoslangan o‘quv tizimini yaratdi
va bu jamiyatni yaxshilashda ta'limning rolini kattalashtirdi.
Ijtimoiy pedagogika asosida jamiyatni yaxshilash va adolatni ta'minlashga
qaratilgan o‘quv dasturlari tashkil etildi. Paulo Freire (1921–1997)ning "Ta'lim
ozodlikdir" asari orqali, ijtimoiy pedagogika nafaqat ta'lim tizimini, balki jamiyatdagi
ijtimoiy tengsizliklarni hal qilishga yordam beradigan kuchli vosita sifatida qaralgan.
5. Ijtimoiy pedagogika va jamiyatdagi o‘zgarishlar
XX asrning oxirlarida va XXI asr boshlarida, ijtimoiy pedagogika jamiyatdagi
turli qatlamlar o‘rtasidagi farqlarni kamaytirish, tengsizlikni bartaraf etish, va
jamiyatning barqaror rivojlanishiga xizmat qilishni davom ettirdi. Ijtimoiy pedagogik
tadqiqotlar davomida, ayniqsa, ijtimoiy inklyuziya, madaniy xilma-xillik va
rivojlanayotgan jamiyatlarda ta'lim tizimini takomillashtirish bo‘yicha ko‘plab
ishlanmalar amalga oshirildi.
6. Hozirgi vaqtda ijtimoiy pedagogika
Hozirgi kunda ijtimoiy pedagogika global miqyosda jahonning turli
burchaklarida ham rivojlanib bormoqda. Ijtimoiy ta'lim tizimlarining yirik
o‘zgarishlar va yangilanishlar yuz berayotgan davrda, ijtimoiy pedagogika
o‘zgaruvchan sharoitlarga moslashib, jamiyatdagi ijtimoiy adolat va barqaror
rivojlanishga hissa qo‘shmoqda.
7. Xulosa
Ijtimoiy pedagogika — bu nafaqat ta'lim, balki ijtimoiy tizimni yaxshilash va
unga moslashishga qaratilgan fan bo‘lib, uning rivojlanish tarixi turli madaniyatlar va
jamiyatlar o‘rtasidagi o‘zaro ta'sirni ko‘rsatadi. Xorijda bu sohaning rivojlanishida
ko‘plab pedagoglar va ijtimoiy faoliyatchilar katta hissa qo‘shgan. Bugungi kunda
ijtimoiy pedagogika global miqyosda, ayniqsa, inklyuziv ta'lim, ijtimoiy adolat va
barqaror rivojlanish masalalarida muhim o‘rin tutadi.
FOYDALANUVCHI ADABIYOTLAR:
1. Bürger, H. (2005). "Grundlagen der Sozialpädagogik" - Bu asar ijtimoiy
pedagogikaning asoslarini o'rgatadi va Germaniya kontekstida uni qanday
rivojlanganini tushuntiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
138
2. Husen, T. (1967). "The Impact of Education on Socialization." - Ijtimoiy
pedagogika va ta'lim tizimining o'zaro aloqalari haqida batafsil ma'lumot beradi.
3. Stucki, K. (1990). "Soziale Arbeit und Pädagogik." - Bu kitob ijtimoiy ish va
pedagogika o'rtasidagi o'zaro bog'lanishlarni o'rganadi.
4. Weinert, F.E. (2003). "Soziale und kulturelle Aspekte der Erziehung." - Ijtimoiy va
madaniy aspektlar pedagogikaning rivojlanishiga qanday ta'sir ko'rsatganini ko'rib
chiqadi.
5. Hogh, E. (2010). "Social Pedagogy: Theories and Practice." - Ijtimoiy
pedagogikaning nazariyasi va amaliyoti haqida zamonaviy nuqtai nazarlarni taklif
etadi.
