MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
227
AVTOBUSLAR HARAKATIGA SALBIY TA'SIR KORSATUVCHI
OMILLARNI ORGANISH
Ganiyev Diyorbek Dilshodbek o‘g‘Ii
Andijon Mahinasozlik Instituti
Transport va logistika yo‘nalishi 2-kurs talabasi
Tel: +998505020307
Annotattsiya:Avtobuslar harakatiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillarni
o‘rganish, jamoat transporti tizimining samaradorligini oshirish va yo‘l harakati
xavfsizligini ta’minlash uchun juda muhimdir. Quyida avtobuslarning harakatiga
ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy salbiy omillarni tahlil qilamiz:
Kalit so‘zlar: yuk, masofa, yo‘nalish, yo‘lovchi,
1.Yo‘linfratuzilmasiningmuammolari
Nosoz yo‘llar va inshootlar: Yomon holatda bo‘lgan yo‘llar (tez-tez teshiklar, notekis
yuzalar) avtobuslarning harakatini sekinlashtiradi, xavfsizlikni pasaytiradi va
mashinalarda
texnik
nosozliklarni
keltirib
chiqaradi.
Yo‘l belgilari va chiroqlarining yetishmasligi: Yo‘l belgilarining to‘liq emasligi yoki
xato joylashishi haydovchilarning to‘g‘ri yo‘nalishda harakat qilishiga to‘sqinlik
qiladi[1].
2. Trafik va tirbandlik: Trafikning haddan tashqari yuklanishi: Piks soatlarida
jamoat transportining ko‘pligi, avtobuslarning vaqtida manzilga yetib borishini
qiyinlashtiradi, tez-tez to‘xtab qolishlariga sabab bo‘ladi va yo‘lovchilarga
noqulayliklar yaratadi. Shahar
ichidagi tor yo‘llar: Ba’zi hududlarda avtobuslar boshqa transport vositalari bilan
raqobatlashadi, bu esa harakatning sekinlashishiga olib keladi[2].
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
228
3.Ob-havo
sharoitlari
Yomon ob-havo (qor, yomg‘ir, tuman, kuchli shamol): Yo‘llarda sirg‘alish xavfi
ortadi va haydovchilarning ko‘rish imkoniyatlari cheklanishi mumkin.
Bu
esa
xavfsizlikni
pasaytiradi.
Kuchli shamol: Avtobuslarni boshqarishda qo‘shimcha qiyinchiliklar tug‘diradi,
ayniqsa og‘ir avtobuslar uchun[3].
4.
Avtobusning
texnik
holati
Eskirgan yoki nosoz avtobuslar: Eski avtobuslar tezda nosoz bo‘lishi mumkin, bu esa
xavfsizlikni pasaytiradi va harakatni sekinlashtiradi. Misol uchun, tormoz
tizimlarining ishlamasligi yoki motorning nosozligi.
Texnik xizmatning yetarli emasligi: Muntazam texnik xizmat ko‘rsatishning
yo‘qligi avtobuslarning ishonchliligini pasaytiradi, natijada to‘xtashlar va nosozliklar
ko‘payadi[4].
5. Haydovchilarning malakasizligi yoki e’tiborsizligi
Malakasiz
haydovchilar:
Haydovchilarning noto‘g‘ri qarorlar qabul qilishi (masalan, tezlikni oshirish,
qoidalarni buzish) yoki diqqatni jamlashdagi qiyinchiliklar natijasida avariyalar yoki
halokatlar yuz berishi mumkin.
Uyqusizlik yoki charchoq: Uzun soatlar davomida ishlaydigan haydovchilarni
uyqu yetishmasligi va charchoq xavfini oshiradi, bu esa xavfsizlikni jiddiy darajada
pasaytiradi[5].
6.
Yo‘lovchilarning
xulq-atvori
Noqulay yo‘lovchi harakati: Yo‘lovchilarning avtobusda o‘zini noqulay tutishi,
masalan, shovqin qilish, janjal chiqarmoq, avtobus haydovchisini chalg‘itishi,
transportning xavfsiz harakatini ta’sir qiladi.
No‘xush to‘planish yoki avtobusni ortiqcha yuklash: To‘liq avtobuslar
haydovchilarning ko‘rish qobiliyatini pasaytiradi va transportning og‘irligini
oshiradi, bu esa xavfsizlikni pasaytiradi[6].
7. Ijtimoiy omillar va tashkiliy muammolar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
229
Transportning tartibsiz ishlashi: Jamoat transportining noaniq va kechikkan
jadvali yo‘lovchilarning vaqtida borishga bo‘lgan ishonchini pasaytiradi, bu esa
yo‘lga bo‘lgan talabni kamaytiradi.
Mavjud resurslarning yetishmasligi: Ba’zan jamoat transporti tizimining
resurslari (masalan, avtobuslar, haydovchilar) yetarli bo‘lmasligi tufayli yo‘nalishlar
o‘zgartiriladi yoki bekor qilinadi[7].
8. Xavfsizlik muammolari
Yo‘l harakati qoidalarining buzilishi: Ba’zi haydovchilar yo‘l harakati
qoidalarini buzishi (masalan, tezlikni oshirish, belgilarni e’tiborsiz qoldirish)
xavfsizlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Avariya xavfi: O‘zgaruvchan yo‘l sharoitlari yoki kuchli tirbandlikda
haydovchilar xavfsizligiga tahdid soluvchi avariyalar yuz berishi mumkin[8].
9. Yo‘l harakati tartibining etishmasligi
Yo‘l belgilari va chiroqlarining noto‘g‘ri joylashishi: Agar yo‘l belgilari
noto‘g‘ri yoki yetarli bo‘lmasa, haydovchilar to‘g‘ri yo‘nalishda harakat qilolmaydi.
Tartibga solishning yetarli bo‘lmasligi: Avtobuslar harakati uchun maxsus
yo‘nalishlar yoki maxsus belgilarning yetishmasligi, boshqa transport vositalari bilan
raqobatlashishga olib keladi va xavfsizlikni kamaytiradi[9].
Xulosa
Avtobuslarning harakatiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillar ko‘p va har biri
jamoat transportining samaradorligi, xavfsizligi va yo‘lovchilar uchun qulaylikni
pasaytiradi. Bunday omillarni o‘rganish va bartaraf etish, nafaqat jamoat
transportining samaradorligini oshirishga, balki yo‘l harakati xavfsizligini
yaxshilashga yordam beradi. Bularni hal qilish uchun, yaxshilangan yo‘l
infratuzilmasi, yangi texnologiyalarni joriy etish, haydovchilarni muntazam ravishda
tayyorlash va ijtimoiy tizimlarni optimallashtirish zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Ikromov N. et al. Analysis of transport and its cargo processes //E3S Web of
Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Т. 548. – С. 03021.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
230
Юлдашев А. Avtomobillarning erkin va majburiy tebranishlar sinovi apparati (tm
155) yordamida tahlil qilish //Scienceweb academic papers collection.–2022.
Abdusamat o’g’li H. J. et al. MAINTENANCE AND REPAIR OF CARS RUNNING
ON LIQUEFIED AND COMPRESSED GAS //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 36. – №. 5. – С. 181-184.
Yuldashev A., Abdumuminova N., Xalimov J. ПОВЫШЕНИЕ КРИТЕРИИ
ОЦЕНКИ
ЗНАНИЙ
СТУДЕНТА
ОБЪЕКТИВНО
С
НАУЧНЫМИ
ИССЛЕДОВАНИЯМИ //Точная наука. – 2018. – №. 26. – С. 113-115.
Abdusamat Y., Nigora A., Javohir X. ПОВЫШЕНИЕ КРИТЕРИИ ОЦЕНКИ
ЗНАНИЙ СТУДЕНТА ОБЪЕКТИВНО С НАУЧНЫМИ ИССЛЕДОВАНИЯМИ
INCREASING ASSESSMENT CRITERIA OF THE STUDENT KNOWLEDGE
OBJECTIVELY WITH SCIENTIFIC RESEARCH //Журнал выпускается
ежемесячно, публикует статьи по естественным наукам. Подробнее на www. t.
– Т. 2. – С. 118.
Abdusamat o’g’li H. J. et al. ORGANIZATION OF QUALITY TRANSPORT
SERVICE TO THE POPULATION. – 2024.
Abdusamat o’g’li H. J. STUDY THE THEORETICAL BASIS OF ANY CHANGES
THAT CAN OCCUR IN THE FREE AND FORCED VIBRATION OF
AUTOMOTIVE PARTS MATERIALS //Новости образования: исследование в
XXI веке. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 108-111.
Abdusamat o‘g‘li H. J. et al. SIFATLI YUK TASHISHNI TASHKIL QILISH VA
UNING SAMARADORLIK KO ‘RSATRKICHLARINI OSHIRISH. SANОAT
YUKLARINI TASHISH //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 36. – №. 5. – С. 185-189.
Abdusamat o‘g‘li H. J. et al. YUKLARNI TASHISH, YUK XOSIL QILUVCHI VA
YUK ISTЕ'MOL QILUVCHI JOYLAR. – 2024.
