MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
78
TIL NIMA UCHUN KERAK
Farg'ona viloyati Oltiariq tumani 3-ayrim fanlarga ixtisoslashtirilgan davlat
umumta'lim maktabi o’quvchisi
Muhammadova Mardona Vahobjon qizi
Annotatsiya: Ushbu maqola tushunish va muloqotning asosiy vositasi bo'lgan
tilning mohiyati va ahamiyatini o'rganadi. Til insoniyat sivilizatsiyasining
rivojlanishida, madaniy merosning saqlanishida va shaxslararo munosabatlarning
shakllanishida muhim rol o'ynaydi. Maqolada tilning kommunikativ, kognitiv,
emotsional va madaniy funksiyalari tahlil qilinadi. Shuningdek, tilning jamiyatdagi
o'rni, uning o'zgarishi va rivojlanishi, shuningdek, turli tillar va madaniyatlar
o'rtasidagi munosabatlar ko'rib chiqiladi. Maqola tilning inson hayotidagi
muhimligini ko'rsatib beradi va tilshunoslik, sotsiolingvistika va madaniyatshunoslik
sohalari bo'yicha tadqiqotlar uchun asos bo'lib xizmat qiladi.
Kalit so'zlar:Til, muloqot, kommunikatsiya, kognitiv funksiya, madaniyat,
jamiyat, tilshunoslik, sotsiolingvistika, madaniy meros.
Annotatsiya: This article explores the essence and significance of language
as the primary means of understanding and communication. Language plays a crucial
role in the development of human civilization, the preservation of cultural heritage,
and the formation of interpersonal relationships. The article analyzes the
communicative, cognitive, emotional, and cultural functions of language. It also
examines the role of language in society, its change and development, as well as the
relationship between different languages and cultures. The article demonstrates the
importance of language in human life and serves as a basis for research in the fields
of linguistics, sociolinguistics, and cultural studies.
Kalit soʻzlar: Language, communication, communication, cognitive function,
culture, society, linguistics, sociolinguistics, cultural heritage.
Kirish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
79
Til insoniyatning eng qadimiy va eng muhim ixtirolaridan biridir. U bizning
fikrlash, muloqot qilish, his-tuyg'ularimizni ifoda etish va dunyoni tushunishimiz
uchun asosiy vositadir. Til orqali biz o'z fikrlarimizni boshqalar bilan bo'lishamiz,
bilimlarimizni o'tkazamiz va madaniy merosimizni saqlab qolamiz. Til jamiyatning
asosi bo'lib, uning yordamida biz o'zaro munosabatlar o'rnatamiz, ijtimoiy
tuzilmalarni shakllantiramiz va madaniyatimizni rivojlantiramiz.
Til nafaqat muloqot vositasi, balki inson tafakkurining ham asbobidir. Biz til
orqali o'z fikrlarimizni tartibga solamiz, tahlil qilamiz va xulosa chiqaramiz. Til bizga
dunyoni tushunishga, bilim olishga va o'z qarashlarimizni shakllantirishga yordam
beradi. Shuningdek, til bizning his-tuyg'ularimizni ifoda etish va boshqalarning his-
tuyg'ularini tushunish uchun ham muhimdir.
Ushbu maqolada biz tilning mohiyati va ahamiyatini, uning turli
funksiyalarini va jamiyatdagi o'rnini o'rganamiz. Biz tilning inson hayotidagi
muhimligini
ko'rsatib
beramiz
va
tilshunoslik,
sotsiolingvistika
va
madaniyatshunoslik sohalari bo'yicha tadqiqotlar uchun asos yaratamiz.Til oʻzi
nima?Til bu-muloqot qilish, fikr almashish va his-tuygʻularni,odamlar oʻrtasidagi
muloqot vositasi.U insonlar oʻrtasidagi bogʻlanishni ta'minlaydi va ma'daniyat,bilim
va tajriba almashish imkonini beradi.Oʻz fikr va hissiyotlarimizni
ifodalash,muammolarni hal qilish va ijtimoiy aloqalarni oʻrnatish uchun kerak.Til
yordamida
madaniyat,an'analar
va
tarixni
avloddan-avlodga
oʻtkazish
mumkin.Shuningdek,til oʻz-oʻzini ifoda etish va shaxsiy rivojlanish uchun muhim
ahamiyatga ega.Til yordamida odamlar oʻz fikrlarini,tajribalari va hissiyotlarini
boshqalar bilan baham koʻrishadi.Har bir til oʻziga xos madaniyat va tarixi bilan
bogʻliq boʻlib,insoniyatning xilma-xilligini koʻrsatadi.
Til qanday paydo boʻlgan?
Til qanday paydo boʻlgan degan savolning javobi qadim zamonlardan buyon
insoniyatni qiziqtirib keladi.Bu jumboqning yechimi juda murakkab boʻlib,uni inson
nutqining paydo boʻlishi masalasi bilan tenglashtirib boʻlmaydi.Yuqoridagi savol
faqat tilshunoslik fanigagina tegishli boʻlib qolmay,bu muammo antropologiya,
psixologiya,etnografiya kabi oʻnlab fanlarning ham oʻrganish obyektidir.Hozirgacha
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
80
yer yuzida umuman bashariyatga xos boʻlgan tilning qachon? qanday? paydo
boʻlganligi,dastlabki
tillardagi
soʻzlar,uning
leksik,sintaktik,morfologik,semasiologik xususiyatlar nimalardan iborat ekanligi hal
qilingan emas va hal etilishi mumkin ham emas.Hozir yer yuzida mavjud boʻlgan
millat,elatlarga tegishli jonli tillarning ba'zi bir oʻlik tillarning ham kelib chiqish tarixi
oʻrganilgan,oʻrganilmoqda.
Til millatning koʻzgusi.
Til har bir millatning koʻzgusi,uning haqiqiy sarchashmasidir.Til bor ekan,
millat barhayotdir.Tilini onaga qiyoslanishi bejiz emas,inson oʻz onasini
koʻrmasdan,uning sof muhabbatini,mehrini tutmasdan yashay olish mumkin emas.Bu
fikrimning isboti sifatida Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti Shavkat Mirziyoyev
tomonidan Oʻzbek tiliga davlat tili maqomi berilganligining 30 yilligi munosabati
bilan soʻzlangan nutqini keltirishim mumkin:"Kimda-kim oʻzbek tilining bor
latofatini,jozibasi va ta'sir kuchini,cheksiz imkoniyatlarini his qilmoqchi boʻlsa,munis
onalarimizning
allalarini,ming
yillik
dostonlarini,oʻlmas
maqomlarmizni
eshitsin,baxshi va hofizlarimizning sehrli qoʻshiqlariga quloq tutsin".
Mening fikrim shundaki: men oʻz ona tilimning yuksalishini xohlayman.Biz
har qanday xorijiy tilni oʻrganishdan oldin oʻz ona tilimizni bilishimiz lozim.Bu
boshqa tilni yaxshi bilish yoshlarga koʻplab imkoniyat eshiklarini ochib beradi va biz
aytamiz-ki,xorijiy tilni bilish boshqa bir madaniyat uchun,boshqa bir xalqqa boʻlgan
aloqalarni eshikni ochib uchun boshqa bir turli soha bilimlarini ochadigan yoʻl.Lekin
bunda asosiy faktr bu yoshlarimiz aynan oʻsha oʻzini ona tiliga boʻlgan
hurmatni,avvalo oʻz tilisini puxta egallashi kerakligini unutmasliklari kerak.
Xulosa:
Til insoniyatning eng qimmatli boyliklaridan biri boʻlib, uning yordamida biz
nafaqat oʻzaro muloqot qilamiz, balki oʻz fikrlarimizni ifoda etamiz, bilim olamiz va
madaniy merosimizni saqlab qolamiz. Til jamiyatning asosi boʻlib, uning rivojlanishi
va boyitilishi har bir insonning burchidir. Tilning ahamiyatini anglash, unga hurmat
bilan munosabatda boʻlish va uni avloddan avlodga yetkazish har birimizning
vazifamizdir. Kelajak avlodlarga boy va rivojlangan til meros qoldirish orqali biz
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–1_ Март –2025
81
nafaqat oʻz madaniyatimizni saqlab qolamiz, balki ularning dunyoqarashini
kengaytirishga va kelajakda muvaffaqiyatli boʻlishlariga ham zamin yaratamiz.
ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1.
Aksenenko, B. N. (1999).
Общее языкознание: учебник для вузов
.
Издательский центр «Академия».
2.
Gumboldt, V. fon. (1984).
Избранные труды по языкознанию
. Прогресс.
3.
Karimov, I. A. (1996).
Oʻzbekiston XXI asr boʻsagʻasida: xavfsizlikka tahdid,
barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari
. Oʻzbekiston.
4.
Saussure, F. de. (1977).
Курс общей лингвистики
. Радуга.
5.
Umarov, E. (2010).
Oʻzbek tili leksikologiyasi
. Toshkent: Oʻzbekiston Milliy
ensiklopediyasi.
6.
Xojiyev, A. (2000).
Tilshunoslik nazariyasi
. Toshkent: Oʻzbekiston Milliy
ensiklopediyasi.
7.
Zinder, L. R. (2007).
Общая фонетика
. ЛКИ.
Qoʻshimcha adabiyotlar:
Oʻzbek tili izohli lugʻati
(5 jildlik).
Oʻzbek tili grammatikasi
(3 jildlik).
Zamonaviy oʻzbek adabiy tili
(darslik).
Turli tilshunoslikka oid maqolalar va ilmiy ishlar.
