MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
123
O’ZBEKISTONDA INVESTITSIYANING TUTGAN O'RNI HAMDA
RIVOJLANISH OMILLARI
TDIU “Raqamli iqtisodiyot va axborot texnologiyalari” fakulteti talabasi
Djullibayeva Dildora
Annotatsiya
Ushbu ilmiy ishda O'zbekiston Respublikasida investitsiyaning
iqtisodiyotdagi ahamiyati, uning mamlakatlari va mamlakatda olib borilayotgan
investitsion siyosatning asosiy yo'nalishlari tahlili. Investitsiyalar iqtisodiy o’sish,
ishlab
chiqarish
quvvatlarini,
infratuzilmani
rivojlantirish
va
zamonaviy
texnologiyalarni jalb etish orqali taraqqiyot mamlakatida muhim o'rin tutadi. Ishda,
odamlarni, investitsiyalarni jalb etish uchun davlat siyosati, mavjud va to'siqlar ham
ko'rib chiqiladi. Investitsion muhitni yaxshilash, sarmoyadorlar xavfsizligini
ta'minlash, va investitsiya faoliyatini tashkil etishni ta'minlash bo'yicha ishlab
chiqarish sifatini ham tahlil qiladi. Sanoatdagi O'zbekistonda investitsiyalarni
yaxshilashga tavsiyalar ishlab chiqaradi.
Kalit so’zlar: Investitsiyalar, Iqtisodiy ishlab chiqarish, Kapital daromadlari,
Innovatsion investitsiyalar, Investitsion sodiqlik, Sarmoya, Davlat taraqqiyoti,,
Barqaror iqtisodiy o'sish
Kirish
Bozor iqtisodiyoti davlat taraqqiyotini ta'minlash investitsiyaning roli
beqiyosdir. Investitsiya - bu moddiy kuch mablag', balki ishlab chiqarish, innovatsiya
va texnologiyani yangilash vositasidir. Bugungi kunda O'zbekiston Respublikasida
investitsion siyosat davlat strategiyasining mustahkam yo'nalishlaridan biri sifatida
belgilanadi. Mamlakatda investitsion muhitni yaxshilash, investitsiya va investorlar
uchun qulay sharoitga qarab keng ko'lamli tozalash olib borilmoqda.
Shu bilan birga, investitsiya xizmatlarini boshqarish, iqtisodiy xavfsizlikni
nazorat va foydaga xizmatga xizmat ko'rsatish sohalarga yo'l-yo'riq ko'rsatuvchi
mahsulotlardan biri bo'lib qolmoqda. Ush ishda O'zbekistonda investitsiya
iqtisodiyotidagi o'rni, mavjud holat, muammolari va uni yaxshilashi keng yoritiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
124
Jahon iqtisodiyoti globallashuvi va investitsiyalar iqtisodiy taraqqiyotining
ajralmas omiliga aylanmoqda. Investitsiyalar ishlab chiqarish hajmini oshirish,
innovatsion texnologiyalarni joriy etish, yangi ish o'rinlarini olish va infratuzilmani
rivojlantirishga iqtisodiy o'sishni jadallashtirish. foyda, rivojlanayotgan davlatlar
uchun investitsiyalar foyda manbalarni jalb qilish va bardosh iqtisodiyotni qurishning
asosiy vositalaridir.
O'zbekiston Respublikasida mustaqillik yillaridan buyon investitsiya siyosatini
boshqarish va uni ta'minlash tizimidagi muammolarni hal qilish amalga oshirildi.
So'nggi bu yo'nalishda amalga oshirilgan huquqiy, institutsional va iqtisodiy
rivojlanish mamlakatda investitsion muhit darajada yaxshilandi. Xorijiy sarmoyadorlar
uchun imtiyozlar, kafolatlar va erkin iqtisodiy zonalarning yaratilishi O'zbekistonda
investitsiyaviy faollikni saqlashga xizmat qilmoqda.
O'zbekiston iqtisodiyotida investitsion investitsiyalar, uni cheklash hamda
investitsion jarayonlarni rivojlantirish uchun har tomonlama tahlil qilish. Mavzuning
rivojlanishiga
yordam
berishi
mumkin,
investitsiyalarning
yordamini
va
iqtisodiyotning barqarorligiga erishish mumkin.
Tadqiqot metodologiyasi
O'zbekiston Respublikasida investitsiya jarayonining holati, iqtisodiy
xavfsizlikdagi o'rni va investitsion muhitni ilmiy yaxshilash tahlili. tadqiqot jarayonida
tadqiqot metodologik omillar qo'llanildi: Investitsiya tekshiruvi, uning iqtisodiyotdagi
roli, investitsiya turlarining tasnifi va rivojlanishiga doir ilmiy-nazariy qarashlar tahlili.
Bu mavzuga oid qarashlar ochib berildi.
O'zbekistonning investitsion siyosati boshqa rivojlanayotgan davlatlar bilan
solishtirilib, o'xshashlik va farqlar aniqlangandi. Bu esa samarali strategiyalarni ishlab
chiqarishga xizmat qildi.
O'zbekistonning investitsion muhitini kuchli va zaif tomonlari, mavjud hamda
ishonchlilar nuqtai nazaridan foydalanish taklif va tavsiyalar shakllantirildi.
Ushbu metodologik chuqur ishlab chiqarish asosida O'zbekistonda
investitsiyaviy faoliyatning holati o'rganildi hamda ularni rivojlantirish bo'yicha ishlab
chiqarishlar va takliflar chiqildi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
125
Tahlil va natijalar
Ilmiy izlanishlar va taxlilar asosida ta’kidlash mumkinki, Mamlakatda
investitsion muhitni yaxshilash, investitsiya va investorlar uchun qulay sharoitga qarab
keng ko'lamli tozalash olib borilmoqda, jumladan:
O'zbekiston mustaqillikka erishganidan keyingi davrda investitsiyalarni jalb
qilish davlat siyosatining mustahkam yo'nalishiga aylandi. Prezident Shavkat
Mirziyoyev boshchiligida olib borilayotgan iqtisodiy rivojlanish investitsion muhit
yaxshilanmoqda. Soliq va bojxona imtiyozlari, erkin iqtisodiy zonalar,
sarmoyadorlarning huquqiy himoyasi va davlat kafolatlari kabi iqtisodiy investorlar
uchun jozibador sharoit yaratmoqda.
Shu o‘rinda ta’kidlash kerakki, xorijiy investitsiyalar ko'plab sohalarda -
energetika, intuzilma, va xizmat ko'rsatish sektorida - faol yo'l sanoat ishlab
chiqarilmoqda. Ayni qator qator sarmoyador davlatlarga Xitoy, Rossiya, Turkiya va
Janubiy Koreya keladi. Tahillar shuni ko'rsatmoqdaki, investitsion faoliyatda haligacha
byurokratik to'siqlar, infratuzilma muammolari va harakatli nomutanosibliklar mavjud.
2023-yilda O‘zbekistonga to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar hajmi 16 foizga —
2,6 mlrd dollardan 2,2 mlrd dollargacha qisqardi. Joriy operatsiyalar hisobi
taqchilligining YAIMga nisbati tarixiy maksimum — 8,6 foizga yetdi (7,8 mlrd dollar).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
126
2023-yil yakuniga ko‘ra, O‘zbekistonga to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar hajmi
avvalgi ikki yildagidan kamroq bo‘ldi, bu Markaziy bank tomonidan e’lon qilingan
to‘lov balansi bo‘yicha ma’lumotlardan kelib chiqadi.
2021-yilda mamlakatga to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalarning sof oqimi 2,3
mlrd dollarni tashkil etgan va 2022-yilda ko‘rsatkich 2,6 mlrd dollargacha o‘sgan
bo‘lsa, 2023-yil oxirida u 425 mln dollarga — 2,2 mlrd dollargacha (-16 foiz)
kamaygan.
So‘nggi besh yil ichida, faqat 2020-yilda, dunyo koronavirus pandemiyasi bilan
to‘qnash kelgan vaqtda to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar oqimining pasayishi
kuzatilgandi. O‘shanda O‘zbekistonning iqtisodiy o‘sish sur’ati 2 foizgacha
sekinlashgan.
2023-yilda portfel investitsiyalar hajmi qariyb 1 mlrd dollarni tashkil etgan. Bu
oktabr oyida chiqarilgan 4,25 trln so‘m miqdoridagi “yashil” suveren xalqaro
obligatsiyalar hamda 660 mln dollar miqdoridagi xalqaro obligatsiyalar bilan
izohlanadi.
Moliyaviy operatsiyalar hisobi 6,6 mlrd dollarga yetdi, shundan 70 foizi yilning
to‘rtinchi choragiga to‘g‘ri keldi.
Rivojlangan mamlakatlar tajribasi ularning iqtisodiy yuksalishida faol
investitsiya siyosati markaziy oʻrinni egallashini tasdiqlaydi. Shu bois Oʻzbekistonning
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish maqsadlari uning investitsiya siyosatida toʻliq aks
ettirilishini taqozo etadi. Oʻzbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng
muhim vazifalaridan biri iqtisodiy oʻsishni jonlantirish va aholining turmush darajasini
oshirish uchun qulay sharoitlarni yaratish hisoblanadi. Mazkur vazifani amalga
oshirish va ta’minlashning zarur sharti respublika hududlarining investitsion
salohiyatini oshirish va ushbu jarayonni muvaffaqiyatli olib borishga hududlarning
geografik joylashuvi, tabiiy resurslarning mavjudligi, uning zahirasi, mehnat
resurslarining soni, yoshi va malakasi, shuningdek, hududlarda bir necha yillardan beri
saqlanib kelinayotgan ixtisoslashuv darajasi, infratuzilmalarning holati kabi bir qancha
omillarni inobatga olish asosiy shartlardan hisoblanadi. Oʻzbekistonda xorijiy
investitsiyalarni jalb qilish va tartibga solishda Oʻzbekiston Respublikasining
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
127
“Investitsiyalar va investitsiya faoliyati toʻgrisida”gi Qonun (09.12.2019) va boshqa
qonun hujjatlari uning huquqiy asosi boʻlib xizmat qiladi. Oʻzbekiston Respublikasi
Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojaatnomasida: “Jahon tajribasi
shuni koʻrsatadiki, qaysi davlat faol investitsiya siyosatini yuritgan boʻlsa, oʻz
iqtisodiyotining barqaror oʻsishiga erishgan. Iqtisodiyotdagi ijobiy natijalar esa
ijtimoiy sohada toʻplanib qolgan muammolarni tizimli hal etish imkonini yaratadi.
Buni hammamiz chuqur tushunib olishimiz va ishimizni shu asosda tashkil etishimiz
shart. Xorijiy investitsiyalarni keng jalb qilish uchun mamlakatimizning investitsiya
salohiyatini toʻla namoyon etish choralarini koʻrishimiz kundalik hayotimizdan joy
olgan eng dolzarbliligini e’tirof etadi.
Oʻzbekiston qonunchiligiga koʻra, kamida 15 foiz xorij ulushiga ega boʻlgan
mahalliy kompaniyalar xorijiy investitsiyalar ishtirokchisi sifatida tasniflanishi
mumkin. Chet el investitsiyalari ishtirokidagi kompaniya uchun belgilangan nizomni
moliyalashtirishning minimal talabi 400 million soʻmni tashkil etadi (1 dollar 2021 yil
mart holatiga koʻra 10 600 soʻmga teng). Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm
viloyatida roʻyxatdan oʻtgan korxonalar uchun ham xuddi shunday talab 200 million
soʻmni tashkil etadi. Litsenziyalanishi kerak boʻlgan tadbirkorlik faoliyati uchun ustav
mablagʻlarining minimal talablari boshqacha boʻlishi mumkin. Masalan, bank faoliyati
uchun talab 100 mlrd soʻm; mikrokredit tashkilotlari faoliyati uchun – 2 milliard soʻm;
lombardlar uchun – 500 million soʻm; etil spirti va alkogolli ichimliklar ishlab
chiqarish uchun - 10 000 Bazaviy hisoblash stavkalari (BCR) (bir BCR 245 000 soʻm
yoki taxminan 23 AQSh dollariga teng, 2021-yil mart holatiga koʻra); lotereyalar - 200
million soʻm; turizm operatorlari uchun esa 400 BCR. OAV korxonalariga xorijiy
investitsiyalar 30% bilan cheklangan. O'zbekiston iqtisodiyotida investitsiyalar o'z
ishini, ishlab chiqarish quvvatlarini modernizatsiya qilish va xalqarobardoshlikni
muhim omil sifatida xizmat qilmoqda. So'nggi yillar borilgan iqtisodiy faoliyat,
investorlar uchun foyda va yordamlar invest faollikni olib tashlashga xizmat qildi. Shu
bilan birga, investitsion muhitda haligacha mavjud bo'lgan tizimli ishlab chiqarish,
zamonaviy boshqaruv va tahlil uslublarini joriy etish zarur. Investitsiyalarni strategik
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
128
va innovatsion yo'nalishlarda samarali boshqarish orqali mamlakatda barqaror
iqtisodiy o’sishni o'rnatish mumkin.
Xulosa.
O'zbekistonda investitsion faoliyatni rivojlantirish iqtisodiy siyosatining
ustuvor yo'nalishlaridan biri bo'lib, mamlakatda iqtisodiy o'sish, texnologik
yangilanish va bandlikni ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Tahillar shuni
ko'rsatmoqdaki, so'nggi paytlarda investitsiya darajasi oshib, energetika, sanoat,
infratuzilma va xizmat ko'rsatish kabi asosiy sohaga yo'naltirilgan. Xorijiy investorlar
uchun yaratilayotgan imtiyozlar, qonunchilikdagi jarayonlar va davlat kafolatlari
sarmoyadorlar ishonchini orttirishga xizmat qilmoqda.
Shu bilan birga, investitsion muhitda hali to'liq bartaraf etilmagan muammolar
ham mavjud: yuridik tizimdagi barqarorlik yetishmasligi, byurokratik to'siqlar,
kichikviy infratuzilmaning nomutanosibligi va inson kapitalining etarli emasligi bu
sohadagi foydadandir. Ularni hal qilish uchun kompleks, ilg'or tajribani o'rganish,
qo'llab-quvvatlash va xavfsiz echimlardan zarur.
Kelgusida investitsiyaviy faoliyatini innovatsion, ekologik va ijtimoiy faol
yo'nalishda rivojlantirish O'zbekiston iqtisodiy taraqqiyotining yangi bosqichiga
chiqishi mumkin. Bu esa milliy manfaatlarga xizmat ko'rsatuvchi, uzoq va osoyishta
o'sish modelini kuzatishga zamin yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
A.U.Burxanov,Sh.X.Mo'minov,X.X.Xudoyqulov-
“INVESTITSIYALARTSIYAVA INNOVATSIYALAR”
2.
O’zbekiston Respublikasi Milliy Statistika qo’mitasi
3.
“
INVESTITSIYA
FAOLIYATINING
XALQARO
HUQUQIY
KAFOLATLARI, XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB ETISHNING HUQUQIY
ASOSLARI” - Furqat Umarov
4.
“OʻZBEKISTONDA MAHALLIY VA CHET EL INVESTORLARI
FAOLIYATINI YANADA RIVOJLANTIRISH MAQSADIDA YARATILGAN
IMTIYOZLAR” - Qandimov Ilyos Qalandar oʻgʻli
5.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
129
6
. O'zbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashkilot savdo vazirligi rasmiy sayti —
7.
Moliya vazirligi nashrlari va qonunchilik bazasi - www.lex.uz.
