MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
164
QANDLI DIABETNI HOSIL BO’LISHIDA QO’RQUV VA STRESSNI
RO’LI.
Obidova Durdona Shavkatjon qizi.
Qo’qon Universiteti Andijon filiali stomatologiya 24_06 guruh talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada og'iz bo'shlig'i yallig'lanish kasalliklari –
stomatologiyada keng tarqalgan muammolar bo'lib, ularning paydo bo'lishiga turli
omillar sabab bo'ladi. Og'iz bo'shlig'i yallig'lanish kasalliklarining asosiy turlari,
jumladan gingivit, periodontit, stomatit va glositis batafsil ko'rib chiqiladi. Har bir
kasallikning etiologiyasi, ya'ni sabablari, klinik ko'rinishlari va davolash usullari
haqida ma'lumot beriladi. Maqola og'iz bo'shlig'i sog'lig'ini saqlash va kasalliklarning
oldini olish bo'yicha amaliy tavsiyalar bilan yakunlanadi. Ushbu maqola
stomatologiya sohasida ishlaydigan mutaxassislar, talabalar va og'iz bo'shlig'i
sog'lig'iga qiziquvchi keng omma uchun foydali bo'ladi.
Abstract: This article examines inflammatory diseases of the oral cavity –
common issues in dentistry that arise due to various factors. The main types of oral
inflammatory diseases, including gingivitis, periodontitis, stomatitis, and glossitis, are
discussed in detail. Information is provided on the etiology (causes), clinical
manifestations, and treatment methods for each disease. The article concludes with
practical recommendations for maintaining oral health and preventing these diseases.
This paper will be useful for dental professionals, students, and the general public
interested in oral health.
Аннотатция: В данной статье рассматриваются воспалительные
заболевания полости рта – широко распространённая проблема в
стоматологии, возникающая под воздействием различных факторов. Подробно
анализируются основные виды воспалительных заболеваний, включая гингивит,
пародонтит, стоматит и глоссит. Для каждого заболевания представлены
данные об этиологии (причинах), клинических проявлениях и методах лечения.
Статья завершается практическими рекомендациями по сохранению здоровья
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
165
полости рта и профилактике заболеваний. Данная работа будет полезна
стоматологам, студентам медицинских вузов, а также широкому кругу
читателей, интересующихся здоровьем полости рта. .
Kalit so’zlar: og'iz bo'shlig'ida yallig'lanish, gingivit, parodontit, stomatit,
glossit, og'iz gigiyenasi
Ключевые слова: воспаление полости рта, гингивит, пародонтит,
стоматит, глоссит, гигиена полости рта
Keywords: oral inflammation, gingivitis, periodontitis, stomatitis, glossitis,
oral hygiene
Kirish.
Og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklarining ko‘payib borishi, ayniqsa
stomatologik amaliyotda yallig‘lanish kasalliklarining yuqori uchrashuv darajasi,
ushbu muammoni chuqur o‘rganishni talab etadi. Og‘iz bo‘shlig‘i – nafaqat hazm
tizimining boshlanishi, balki ko‘plab infektsiyalarning kirib kelish eshigi hamdir.
Og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanishi kasalliklarining asosiy turlari:
1. Stomatit (og‘iz shilliq qavatining yallig‘lanishi)
Turlari: aftoz, kataral, herpetik, kandidoz (qo‘ziqorinli) va boshqalar.
Sabablari:
Viruslar (masalan, gerpes simplex virusi)
Bakteriyalar (streptokokklar, stafilokokklar)
Qo‘ziqorinlar (Candida albicans)
O‘tkir yoki surunkali stress, gipovitaminoz (ayniqsa B1, B2, B12
yetishmovchiligi)
Travma, issiq ovqat yoki kimyoviy moddalar bilan shikastlanish
Belgilar: og‘izda oqish dog‘lar, og‘riq, yallig‘lanish, og‘izdan yomon hid.
2. Gingivit (milk yallig‘lanishi)
Sabablari:
Yomon og‘iz gigiyenasi
Tish toshi va blyashka
Gormonal o‘zgarishlar (homiladorlik, balog‘at yoshi)
Ba’zi dori vositalari (masalan, fenitoin)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
166
Belgilar: milkning qizarishi, shishishi, qonashi, og‘riq.
3. Periodontit (tish atrofidagi to‘qimalarning chuqur yallig‘lanishi)
Sabablari:
Davolanmagan gingivit
Imunitetning pasayishi
Sistemaning umumiy kasalliklari (diabet, yurak-qon tomir kasalliklari)
Belgilar: tishlarning bo‘shashishi, tish atrofidan yiring chiqishi, yomon hid.
4. Glossit (tilning yallig‘lanishi)
Sabablari:
B va C vitaminlari yetishmovchiligi
Tilning mexanik, termik yoki kimyoviy shikastlanishi
Infektsiyalar
Belgilar: tilning qizarishi, shish, og‘riq, til yuzasining silliqlashuvi.
5. Cheilitis (labning yallig‘lanishi)
Sabablari:
Allergik reaksiyalar
Quyosh nuri ta’siri (aktinik cheilitis)
Avitaminoz (ayniqsa B2)
Dudaklarni chaynash yoki yalash odati
Belgilar: qurish, yoriqlar, shish, lab chetlarida yara.
Kasalliklarning umumiy sabablari:
Yomon gigiyena: to‘g‘ri tish tozalamaslik, gigiyena vositalarining noto‘g‘ri
tanlanishi.
Infektsiyalar: virusli, bakterial yoki qo‘ziqorinli infektsiyalar.
Immunitet pasayishi: surunkali kasalliklar yoki dori vositalar ta’siri natijasida.
Ovqatlanish: vitamin va mikroelementlarga boy bo‘lmagan ratsion.
Yomon odatlar: chekish, spirtli ichimliklar iste’moli.
Psixologik omillar: stress, charchoq.
Profilaktika:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
167
Har kuni og‘iz bo‘shlig‘i gigiyenasini saqlash
Har 6 oyda stomatologik ko‘rikdan o‘tish
To‘g‘ri ovqatlanish va immunitetni mustahkamlash
Yomon odatlardan voz kechish
Vitamin terapiyasi
Adabiyotlar tahlili.
Абрахамян С.А. "Стоматология детского возраста" –
М., 2019.
Ushbu manba asosan bolalar stomatologiyasi bo‘yicha yozilgan bo‘lib, unda
bolalar orasida uchraydigan og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanish kasalliklari – ayniqsa
stomatit va gingivitning klinik ko‘rinishlari, ularning differensial diagnostikasi va
davolash usullari haqida chuqur tahlil berilgan. Bolalarda immun tizimining o‘ziga xos
xususiyatlari hisobga olingan. Bu manba yallig‘lanishlarning yoshga bog‘liq
rivojlanish mexanizmlarini yoritishda muhimdir.
Қурбонов А. "Терапевтик стоматология", Тошкент, 2020.
Mahalliy muallif tomonidan yozilgan ushbu qo‘llanma O‘zbekistonda eng ko‘p
foydalaniladigan manbalardan biridir. Unda stomatit, gingivit, periodontit kabi
kasalliklarning sabablari, zamonaviy tasnifi, bosqichma-bosqich davolash protokollari
va profilaktik chora-tadbirlari aniq bayon etilgan. Muallif O‘zbekiston sharoitida
uchraydigan holatlarni e’tiborga olgan holda amaliy tavsiyalar bergan, bu esa
mavzuning milliy kontekstda ochilishiga xizmat qiladi.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining ushbu manbasi og‘iz bo‘shlig‘i
kasalliklarining global darajadagi statistikasi, tarqalish sabablari va sog‘liq uchun
xavflari haqida rasmiy ma’lumotlarni beradi. Bu manba orqali og‘iz gigiyenasi,
profilaktika dasturlari va sog‘liqni saqlash siyosatining muhim jihatlarini yoritish
mumkin. WHO tavsiyalari ilmiy va amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Борисенко А.В. "Пародонтология", Москва, 2021.
Ushbu monografiya periodontal kasalliklar, ayniqsa gingivit va periodontitning
chuqur klinik va patofiziologik tahliliga bag‘ishlangan. Parodontoz va parodontitning
o‘zaro farqlari, zamonaviy davolash texnologiyalari (masalan, lazer terapiyasi,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
168
plazmali tozalash) keng yoritilgan. Ushbu manba yallig‘lanish kasalliklarining ilg‘or
davolash metodlarini tushunishda foydalidir.
Foydalanilgan adabiyotlar og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanishi kasalliklarini
yoritishda har xil yondashuvlarni taklif qiladi: ayrimlari yoshga xos klinik jihatlarni
ko‘rsatadi, boshqalari esa zamonaviy davolash usullari yoki xalqaro ko‘lamdagi
holatlarni yoritadi. Bu esa mavzuni chuqur o‘rganish, tahlil qilish va milliy hamda
xalqaro tajribani qiyoslash imkonini beradi.
Muhokama va natijalar.
Tadqiqot davomida aniqlanishicha, og‘iz bo‘shlig‘i
yallig‘lanish kasalliklari aholining keng qatlamida, ayniqsa bolalar va keksa
yoshdagilar orasida keng tarqalgan. Eng ko‘p uchraydigan yallig‘lanishlar — stomatit,
gingivit va periodontit bo‘lib, ularning rivojlanishida asosiy omil sifatida og‘iz
gigiyenasiga rioya qilmaslik, ovqatlanishdagi muvozanatsizlik, immunitetning
pasayishi va turli infeksiyalar qayd etildi.
Muhokama davomida quyidagi asosiy jihatlar o‘rganildi:
1. Gigiyenik omillar og‘iz kasalliklarining asosiy sabablaridan biri hisoblanadi.
Tish toshini muntazam tozalamaslik, noto‘g‘ri tish yuvish usullari va sifatsiz gigiyena
vositalari yallig‘lanishlarga zamin yaratadi.
2. Infeksion omillar (virus, bakteriya, qo‘ziqorinlar) ko‘pincha stomatit va
glossitga olib keladi. Ayniqsa, immuniteti past bo‘lgan odamlarda bu kasalliklar tez-
tez qaytalanadi.
3.Gormonal va fiziologik o‘zgarishlar (homiladorlik, balog‘at yoshi, klimaks)
gingivitning og‘ir shakllarini yuzaga keltiradi.
4. Vitaminlar yetishmovchiligi (ayniqsa B va C guruhi) til va lab
to‘qimalarining yallig‘lanishiga olib kelishi isbotlandi.
5. Yoshga oid omillar ham muhim: bolalarda ko‘pincha herpetik stomatit,
keksalarda esa parodontitning kuchaygan shakllari uchraydi.
Tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, yallig‘lanish kasalliklarining oldini olish
uchun profilaktik chora-tadbirlar majmuasi talab etiladi. Ularga shaxsiy gigiyena,
muntazam stomatologik tekshiruv, balanslangan ovqatlanish va yomon odatlardan voz
kechish kiradi. Shuningdek, xalqaro va mahalliy adabiyotlar asosida bu kasalliklarning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
169
davolash usullari doimiy yangilanib borayotganini, zamonaviy stomatologiya
diagnostika va davolash texnologiyalarini keng joriy qilayotganini ham e’tirof etish
lozim.
Xulosa.
Tadqiqot davomida aniqlanishicha, og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanishi
kasalliklari — stomatit, gingivit, periodontit, glossit va cheilit — keng tarqalgan bo‘lib,
ularning yuzaga kelishida asosiy omillar sifatida yomon gigiyena, infektsiyalar,
ovqatlanishdagi muvozanatsizlik, immunitetning pasayishi va ba’zi gormonal
o‘zgarishlar muhim rol o‘ynaydi.Ushbu kasalliklar nafaqat og‘iz bo‘shlig‘i
salomatligiga, balki insonning umumiy sog‘lig‘iga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Ayniqsa, surunkali holatlar yurak-qon tomir tizimi, buyrak va endokrin kasalliklar
bilan bog‘liq muammolarni kuchaytirishi mumkin.Shuningdek, og‘iz bo‘shlig‘i
yallig‘lanish kasalliklarining oldini olishda profilaktik tadbirlar — to‘g‘ri gigiyena,
balanslangan ovqatlanish, yomon odatlardan voz kechish va stomatologga muntazam
murojaat qilish — juda muhim ahamiyat kasb etadi.Demak, ushbu muammo bo‘yicha
aholining xabardorligini oshirish, stomatologik xizmatlarning sifatini yaxshilash va
sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish orqali og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklarining oldini
olish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Абрахамян С.А. Стоматология детского возраста. — М.: МЕДпресс-информ,
2019. — 432 с.
2. Қурбонов А. Терапевтик стоматология. — Тошкент: O‘zbekiston Respublikasi
Sog‘liqni saqlash vazirligi nashriyoti, 2020. — 280 б.
3. Борисенко А.В. Пародонтология. — Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2021. — 368 с.
4. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO). Oral health fact sheets. — URL:
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/oral-health
(murojaat
qilingan
sana: 2025-yil 10-aprel).
5. Назаров У.М., Муродова М.Ш. Stomatologiyada profilaktika asoslari. —
Samarqand: SamMI nashriyoti, 2022. — 150 б.
6. Tursunov Sh.K. Bolalarda og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklari etiologiyasi va profilaktikasi.
— Tibbiyot jurnali, 2021, №3, 45–49-betlar.
