MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
227
TA’LIM JARAYONIGA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI
QO’LLASHDA O’QITUVCHI MAHORATINING ZARURIYATI
Raximov Zokir Toshtemirovich
pedagogika fanlari doktori, professor,
Renessans ta’lim universiteti professori.
Toshtemirova Sabohat Zokirovna, talaba
Annotatsiya. Maqolada ta’lim jarayoniga innovatsion texnologiyalarni
qo‘llashning zarurati, bu jarayonda o‘qituvchining mahorati, innovatsion
texnologiyalardan samarali foydalanish uchun o‘qituvchidan texnologik ko‘nikmalar
bilan birga, pedagogik tafakkur, kreativ yondashuv va doimiy rivojlanishga tayyorlik
masalalari talqin qilingan.
Kalit so‘zlar: ta’lim, innovatsiya, texnologiya, zaruriyat, talaba, bilim,
ko‘nikma, malaka, jarayon, nazorat, talab, pedagog, yondashuv, sifat, tayyorgarlik,
natija, shakllanish.
Аннотация. В статье рассматривается необходимость применения
инновационных технологий в образовательном процессе, мастерство
преподавателя в этом процессе, вопросы педагогического мышления,
творческого подхода и готовности к непрерывному развитию, а также
технологические навыки преподавателя для эффективного использования
инновационных технологий.
Ключевые слова: образование, инновация, технология, необходимость,
учащийся, знания, навыки, квалификация, процесс, контроль, спрос, педагог,
подход, качество, подготовка, результат, формирование.
Annotation. The article interprets the need to apply innovative technologies to
the educational process, the skill of the teacher in this process, the issues of
pedagogical thinking, creative approach and readiness for continuous development,
along with technological skills from the teacher for the effective use of innovative
technologies.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
228
Keywords: education, innovation, technology, necessity, student, knowledge,
skills, qualifications, process, control, demand, educator, approach, quality,
preparation, result, formation.
Kirish.
Jahon miqyosida ta’lim tizimida kechayotgan islohotlar va raqamli
texnologiyalarning keng joriy etilishi, o‘qituvchilar oldiga yangi vazifalarni
qo‘ymoqda. Bugungi kunda innovatsion texnologiyalar nafaqat ta’lim sifatini oshirish,
balki o‘quv jarayonini samarali tashkil etishda ham muhim omil hisoblanadi. Bu
jarayonda esa o‘qituvchining kasbiy mahorati, ya’ni yangi texnologiyalarni qo‘llash
qobiliyati va pedagogik yondashuvi alohida o‘rin tutadi.
Ta’lim sohasi istiqboliga ko‘ra, ta’lim mazmuni, shakli, usuli va
texnologiyalarida kelgusidagi o‘zgarishlarni nazarda tutadigan yo‘nalishlar
majmuasidir. Innovatsion ta’lim texnologiyalari esa ushbu istiqbolni amaliy hayotga
tatbiq
etishda asosiy
vosita hisoblanadi. Ta’lim jarayonida innovatsion
texnologiyalarning istiqboli nafaqat texnika vositalarining qo‘llash, balki ta’lim
mazmuni, shakli va jarayonining tubdan yangilanishidir. Bu jarayonda o‘qituvchi
markaziy o‘rinda turadi. Demak, innovatsion ta’lim texnologiyalar ta’limda faqat
vosita emas, balki rivojlanishni ta’minlovchi asosiy omilga aylanmoqda.
Zamonaviy ta’lim tizimida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining
(AKT) rivoji va raqamli transformatsiya jarayonlari o‘qitish usullari va vositalarini
qayta ko‘rib chiqishni taqozo etmoqda. O‘qituvchi faqat fan bilimlarini yetkazish bilan
cheklanmay, talabalarning ijodiy fikrlashini rivojlantirish, mustaqil o‘rganish
ko‘nikmalarini shakllantirish va zamonaviy texnologiyalardan samarali foydalanishni
ta’minlash vazifasini bajarishi lozim. Bu maqolada ta’lim jarayoniga innovatsion
texnologiyalarni qo‘llashda o‘qituvchi mahoratining ahamiyati va uning samarali
amalga oshirilishiga oid masalalar yoritiladi.
Asosiy qism.
Zamonaviy jamiyatning ilm-fan, texnologiya va axborot
sohasidagi rivoji ta’lim tizimidan ham sifat jihatidan yangi yondashuvlarni talab
etmoqda [3]. Bu talabni amalga oshirishda innovatsion ta’lim texnologiyalari muhim
o‘rin tutadi. Ushbu texnologiyalar ta’lim jarayonini shaxsga yo‘naltirilgan, ijodiy va
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
229
faol muhitda tashkil etishga qaratilgan bo‘lib, talabalarning bilim, ko‘nikma va
kompetensiyalarini samarali shakllantirishga xizmat qiladi [1].
Hozirgi globallashuv davrida ta’lim tizimi xalqaro standartlarga mos kelishi
kerak. Finlyandiya, Singapur, Yaponiya kabi davlatlar innovatsion pedagogik
yondashuvlar orqali yuqori natijalarga erishgan. An’anaviy “o‘qituvchi aytadi —
talaba tinglaydi” modeli o‘rniga faol ta’lim usullarini joriy etish talabaning mustaqil
fikrlash, tanqidiy tahlil qilish va yechim topish qobiliyatini oshiradi. Axborot asrida
talabalar AKT bilan ishlash, raqamli resurslardan foydalanish, elektron manbalarda
bilim olish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak. Bu jarayonni samarali tashkil etish uchun
pedagog ham raqamli kompetensiyaga ega bo‘lishi lozim [4].
Zamonaviy ta’lim natijaga yo‘naltirilgan bo‘lib, talabaning kompetensiyalarini
shakllantirishni ko‘zlaydi. Bu esa proyekt, keys-metod, klaster, mental karta, STEM
ta’limi kabi innovatsion usullarning qo‘llanilishini taqozo etadi.
1-jadval.
Innovatsion ta’lim texnologiyalarning afzalliklari
Afzallik
Izoh
Individuallashgan ta’lim
Har bir talabaga moslashgan yondashuvni amalga
oshiradi
Ta’lim sifatini oshiradi
Yangicha usullar bilimni samarali o‘zlashtirishni
ta’minlaydi
Ijodiy fikrlashni rivojlantiradi
Muammo yechish, tahlil qilish va yaratish qobiliyati
shakllanadi
Ta’limni qiziqarli qiladi
Interaktiv, o‘yin va vizual texnologiyalar talabalarda
qiziqish uyg‘otadi
O‘qituvchining faol rolini
kuchaytiradi
Pedagog faqat axborot yetkazuvchi emas, balki
murabbiy va rahbar rolini bajaradi
Ta’limda innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llash zaruriyati — bu
zamonaviy jamiyat, fan va texnologiya rivoji bilan uyg‘unlikda rivojlanish talabi bilan
belgilanadi [2]. Bunday texnologiyalar ta’lim sifatini oshirish, shaxsga yo‘naltirilgan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
230
yondashuvni kuchaytirish va ta’limni raqobatbardosh qilishga xizmat qiladi.
O‘qituvchilarning ushbu texnologiyalarni o‘zlashtirishi va ularni amaliy jarayonga
joriy etishi kelajak avlodning bilimli, faol va ijodkor shaxs sifatida shakllanishiga
zamin yaratadi.
Innovatsion texnologiyalar ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsiya
vositalaridan foydalanish, multimedia vositalari, virtual laboratoriyalar, elektron
darsliklar va onlayn platformalarni o‘z ichiga oladi. Ushbu texnologiyalar: darslarni
vizual va interaktiv tashkil etish; talabalarda mustaqil tafakkur va ijodkorlikni
rivojlantirish; masofaviy ta’lim imkoniyatlarini kengaytirish; individual ta’limni
amalga oshirishga zamin yaratadi [7].
Innovatsion texnologiyalar ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsiya
vositalaridan foydalanish, multimedia vositalari, virtual laboratoriyalar, elektron
darsliklar va onlayn platformalarni o‘z ichiga oladi. Bu texnologiyalar o‘quv jarayonini
samarali tashkil etish, talabalarda mustaqil tafakkur va ijodkorlikni rivojlantirish,
masofaviy ta’lim imkoniyatlarini kengaytirish va individual ta’limni amalga oshirishga
xizmat qiladi [6].
Innovatsion texnologiyalardan samarali foydalanish uchun o‘qituvchi quyidagi
qobiliyat va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi lozim [8]:
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini
o‘zlashtirish:
kompyuter
savodxonligi, interaktiv dasturlardan foydalanish.
metodik yondashuvlar: yangi texnologiyalarga mos yangi o‘qitish strategiyalari
va usullarini ishlab chiqish.
psixologik tayyorgarlik: o‘zgaruvchan muhitga moslashish va innovatsiyalarga
ochiq bo‘lish.
liderlik va tashabbuskorlik: guruhda ishlash, hamkorlik qilish, innovatsion
loyihalarni boshqarish.
Innovatsion texnologiyalar ta’limning ajralmas qismiga aylangan. Zamonaviy
ta’limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), multimediya, interaktiv
taqdimotlar, virtual simulyatsiyalar, onlayn platformalar (Zoom, Google Classroom,
Moodle) kabi vositalardan foydalanish zarur bo‘lib qoldi. Ular ta’lim jarayonini:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
231
samarali va qiziqarli; talaba markazli; har tomonlama interaktiv va yangi avlod talabiga
mos qiladi.
Innovatsion texnologiya qanchalik zamonaviy va funksional bo‘lmasin,
o‘qituvchi uni qanday qo‘llashi natijaga ta’sir qiladi. Agar o‘qituvchi: texnologiyani
bilmasa yoki undan to‘g‘ri foydalana olmasa; innovatsiyani qabul qilmasa; talabalar
bilan
ishlashda
kreativ
yondashuvga
ega
bo‘lmasa,
unda texnologiyaning samarasi kamayadi.
O‘qituvchi faqat texnologiyani texnik jihatdan bilishi kifoya emas, balki uni
pedagogik maqsadlarga moslashtirishni ham bilishi kerak. O‘qituvchilarni doimiy
ravishda texnologiyalardan foydalanishga o‘rgatish, ularning malakasini oshirish,
psixologik tayyorgarligini shakllantirish muhimdir. Chunki har qanday innovatsiya:
yangi yondashuvni; yangicha o‘rgatish usulini; raqamli o‘quv muhitini talab etadi [9].
Natijalar va muhokamalar.
Innovatsion texnologiyalarning ta’limdagi roli
ortishi bilan o‘qituvchining innovatsion faoliyati ham ta’lim sifatini belgilaydigan
asosiy mezonlardan biriga aylandi. Bu degani — yaxshi texnologiya emas, balki undan
oqilona foydalana oladigan ustoz yuqori natija beradi. Bu tajribalar ko‘rsatmoqdaki,
mahorati yuqori bo‘lgan o‘qituvchilar bunday texnologiyalarni samarali tatbiq etib,
talabalarning qiziqishini va bilim darajasini oshirmoqda.
Innovatsion ta’lim texnologiyalar ta’lim mazmuni, shakllari, uslublari va
vositalarini natijador g‘oyalar asosida qayta qurishga qaratilgan yangi, samarali ta’lim
tizimidir. Ular: talabalarning shaxsiy xususiyatlarini inobatga olgan holda faol ta’lim
muhitini yaratadi; interaktiv, ijodiy, tadqiqotga asoslangan faoliyatni ilgari suradi;
axborot texnologiyalari va fanlararo yondashuvni integratsiyalashtirishga imkoniyat
beradi.
Innovatsion texnologiyalarni ta’lim jarayoniga samarali integratsiyalash uchun
quyidagi qadamlar amalga oshirilishi lozim [10]:
o‘quv dasturlarini modernizatsiyalash: yangi texnologiyalarni o‘zida mujassam
etgan o‘quv dasturlarini ishlab chiqish.
o‘qituvchilarni malaka oshirish: innovatsion texnologiyalardan foydalanish
bo‘yicha o‘qituvchilarga treninglar va seminarlar tashkil etish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
232
infratuzilmani yangilash: zamonaviy kompyuterlar, internet aloqa vositalari va
multimedia qurilmalarini ta’lim muassasalariga joriy etish.
- metodik materiallarni ishlab chiqish: elektron darsliklar, videodasturlar va
interaktiv materiallarni yaratish.
O‘qituvchi mahoratini oshirish ta’lim sifatini oshirishning asosiy omilidir.
Buning uchun quyidagi choralar ko‘rilishi lozim [12]:
malaka oshirish kurslari: innovatsion texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha
o‘qituvchilar uchun malaka oshirish kurslarini tashkil etish.
ish tajribasi almashinishi: ilg‘or o‘qituvchilarning tajribalarini boshqa
o‘qituvchilarga yetkazish.
ijodiy ishlanmalar: o‘qituvchilarning innovatsion pedagogik ishlanmalarini
qo‘llab-quvvatlash va ommalashtirish.
Zamonaviy texnologiyalar — masofaviy ta’lim, interaktiv darslar, raqamli
resurslar va multimedialar orqali o‘quv jarayonini ko‘p qirrali va qiziqarli qiladi.
Bundan talabalarning darsga qiziqishi ortib, mustaqil o‘qish ko‘nikmalari
shakllanmoqda [11].
Ta’limda qanday innovatsiya joriy etilmasin, uning muvaffaqiyatli amalga
oshishi o‘qituvchi mahoratiga bog‘liq [5]. Texnologiyadan foydalanishda
pedagogning metodik bilimi, kreativ yondashuvi, psixologik va axborot-
kommunikatsion salohiyati hal qiluvchi ahamiyatga ega. O‘qituvchida innovatsion
kompetensiyalar
bo‘lmasa,
texnologiyalar
samarasiz
qoladi
Aksariyat hollarda ta’lim muassasalari zamonaviy texnika vositalari bilan jihozlansa
ham, o‘qituvchilar ulardan to‘g‘ri foydalana olmasligi sababli, natija ko‘zlangan
darajada bo‘lmaydi. Bu muammo — malaka va tayyorgarlik yetishmasligining
natijasidir. O‘qituvchi mahoratini oshirish — innovatsion ta’lim salohiyatini ochishda
kalit vazifasini o‘taydi
Doimiy malaka oshirish kurslari, seminar va treninglar orqali pedagoglarning
raqamli texnologiyalar bo‘yicha bilim va ko‘nikmalari oshirilganda, ta’lim jarayoni
sifat jihatidan yangilanadi va zamonaviy talablarga javob beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
233
Ta’lim sifatining oshishi va talabalarning natijalarida ijobiy o‘zgarishlar
kuzatilmoqda interaktiv darslar, onlayn platformalar va virtual ta’lim muhitlarini joriy
etgan maktab va o‘qituvchilar faoliyati tahlil qilinganda, talabalarning bilimni
o‘zlashtirish darajasi yuqori bo‘layotgani, ta’limga bo‘lgan qiziqish kuchaygani
kuzatilmoqda [13].
Faqat texnik vositalarni joriy etish yetarli emas; ulardan to‘g‘ri pedagogik
maqsadlarda foydalanish muhim. O‘qituvchilar uchun maxsus metodik qo‘llanmalar,
ishlanmalar va tajriba almashish maydonlari zarur. O‘qituvchiga moslashuvchanlik,
tanqidiy fikr va ijodkorlik kerak.
Zamonaviy ta’lim o‘zgaruvchan, shu sababli har bir pedagog doimiy ravishda
o‘z bilim va mahoratlarini yangilab borishi kerak. Innovatsiyaga ochiqlik —
muvaffaqiyatning asosidir.
Milliy ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlarga aniq strategiya kerak.
O‘zbekistonda ta’limni raqamlashtirishga katta e’tibor berilmoqda. Ammo bu
jarayonni nafaqat infratuzilma bilan ta’minlash, balki o‘qituvchi mahoratini to‘liq
qo‘llab-quvvatlash bilan uyg‘un ravishda rivojlantirish zarur. O‘qituvchi faoliyatini
baholash tizimiga innovatsion faollikni kiritish kerak. Pedagoglarning innovatsiyalarga
asoslangan faoliyati (yangi usullar, raqamli resurslar, loyihalar)ni baholash va
rag‘batlantirish tizimini ishlab chiqish ta’limda sifatli o‘zgarishlarga olib keladi.
Xulosa.
Innovatsion texnologiyalarni joriy etishda o‘qituvchi nafaqat vosita
foydalanuvchisi, balki yaratuvchi va jarayonni boshqaruvchi subyekti sifatida
maydonga chiqishi kerak. Shu bois, uning kasbiy mahorati va raqamli
kompetensiyalarini rivojlantirish — zamonaviy ta’limning asosiy vazifalaridan biridir.
Ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalardan foydalanish bugungi kunda
ehtiyoj emas, balki zaruratga aylangan. Bu jarayonda o‘qituvchining mahorati, ya’ni
innovatsiyalarni qabul qilish, o‘z kasbiy faoliyatiga integratsiyalash qobiliyati hal
qiluvchi omil hisoblanadi. Shunday ekan, o‘qituvchilarning malakasini oshirish,
innovatsion texnologiyalarga oid muntazam o‘quv seminarlar tashkil etish ta’lim
sifatini yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
234
Bugungi kunda innovatsion texnologiyalardan samarali foydalanish uchun
o‘qituvchidan texnik ko‘nikmalar bilan birga, pedagogik tafakkur, kreativ yondashuv
va doimiy rivojlanishga tayyorlik talab etiladi. Texnologiya — faqat vosita, undan
oqilona foydalanish esa mahoratdir. Shuning uchun, ta’lim sifatini oshirishda
o‘qituvchi mahorati hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.
Ta’lim jarayoniga innovatsion texnologiyalarni qo‘llash bugungi kunda ta’lim
sifatini oshirishning muhim vositasidir. Bu jarayonda o‘qituvchining mahorati hal
qiluvchi ahamiyatga ega. Shuning uchun, o‘qituvchilarning innovatsion
texnologiyalardan samarali foydalanish qobiliyatini oshirish, ta’lim tizimining
zamonaviy talablariga moslashish va talabalarning ijodiy fikrlashini rivojlantirishga
xizmat qiladi.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР:
1.
Keldiyorova M.G‘. Mustaqil ta’limni samarali tashkil qilish talabalar mustaqil
fikrlashini rivojlantirish omili sifatida // Zamonaviy ta’lim. Ilmiy-amaliy ommabop
jurnal. – Toshkent, 2022. – № 4 (113). – 41-49-11 b. (13.00.00. № 10)
2.
Keldiyorova
M.G‘.
Pedagogik
jarayonni
tashkil
qilishga
tizimli
yondashuv// Zamonaviy ta’lim. Ilmiy-amaliy ommabop jurnal. – Toshkent, 2023. – №
2 (123). – 48-56-11 b. (13.00.00. № 10).
3.
Keldiyarova M.G. Organization of the higher education process based on a
comprehensive approach // Current research journal of pedagogics – 2023. – Vol-4. –
https://doi.org/10.37547/pedagogics-crjp-04-04-13
4.
Keldiyоrova M.G. Composition of professional creativity qualities
of future primary education teachers // Journal of Pedagogical inventions and practices
–
2022.
–
Vol-7.
–
P.
225-260.
https://zienjournals.com/index.php/jpip/article/view/1445
5.
Keldiyоrova M.G. The main trends in the development of the process of
training future primary school teachers in higher education // Journal of Pedagogical
inventions
and
practices
–
2022.
–
Vol-8.
–
P.
117-121.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
235
6.
Keldiyorova M.G. The need for a comprehensive approach to the effective
organization of education // European Journal of Humanities and Educational
Advancements (EJHEA) -
2022.
Vol-3.
–
P.
106-109.
https://scholarzest.com/index.php/ejhea/article/view/2234
7.
Keldiyorova M.G. Formation of professional pedagogical culture in future
teachers // Zien Journal of Social Sciences and Humanities – 2022. Vol-13. - P. 80-85.
https://zienjournals.com/index.php/zjssh/article/view/2583
8.
Raximov
Z.T.
Oliy taʼlim jarayonida talabalarning oʻquv-bilish
kompetensiyasini rivojlantirish orqali kasbiy tayyorlash / Ta'lim innovatsiyasi va
integratsiyasi.
ISSN: 3030-3621. 34-son_2-to’plam_Dekabr -2024. 93-100-b.
https://scientific-jl.org/tal/article/view/4607
9.
Raximov Z.T.
Zamonaviy oliy taʼlim jarayonida talabalar oʻquv-bilish
kompetentligini rivojlantirishning ahamiyati
/
Kasb-hunar ta’limi Ilmiy-uslubiy,
amaliy, ma’rifiy jurnal. 2024-yil, 4-son. 110-116-b.
10.
Raximov Z.T. Oʻquv-bilish kompetentligini rivojlantirish oliy taʼlimning muhim
sharti sifatida / Journal of new century innovations. Volume–66_Issue-1_December-
https://scientific-jl.org/index.php/new/issue/view/126
11.
Rakhimov Z.T.
The importance of developing students' academic
competence in the process of modern higher education /
Current research journal of
pedagogics.
Volume
05
Issue
04-2024.
P.
43-50.
https://masterjournals.com/index.php/crjp/article/view/1623/1469
12.
Rakhimov Z.T. Development of educational and cognitive competence as an
important condition of higher education / Journal of new century innovations. Volume–
66_Issue-1_December-2024.
P.
38-44.
jl.org/index.php/new/issue/view/126
13.
Rakhimov Z.T. Features of formation of students' technological competence /
“PEDAGOGS” international research journal. ISSN: 2181-4027_SJIF: 4.995.
Volume-70,
Issue-2,
November
-2024.
P.
210-216.
