MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
197
TEXNOLOGIYALAR VA INNOVATSIYALAR SOHASIDA
YOSHLAR BANDLIGINI QO‘LLAB-QUVVATLASH DASTURLARINI
AMALGA OSHIRISH
Muminova Nafisa Begmurat qizi
“O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Biznes va
tadbirkorlik oliy maktabi” tinglovchisi.
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqola zamonaviy texnologiyalar va innovatsiyalar
sohasida yoshlar bandligini oshirish bo‘yicha dasturlarni tahlil qiladi. Maqolada
yoshlarning texnologik sohalarda band bo‘lishini qo‘llab-quvvatlash uchun samarali
strategiyalar, ta’lim va kasbiy tayyorgarlik, hamkorlik mexanizmlari va ushbu
sohadagi muammolarni hal qilish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalariga
ko‘ra, yoshlarning texnologik sohalardagi kompetensiyalarini oshirish orqali band lik
darajasini oshirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar: yoshlar bandligi, texnologik innovatsiyalar, kasbiy ko‘nikmalar,
raqamli kompetensiyalar, davlat-xususiy hamkorlik, ta’lim tizimi islohoti.
Abstract: This scientific article analyzes programs for increasing youth
employment in the field of modern technologies and innovations. The article examines
effective strategies for supporting youth employment in technological fields, education
and professional training, cooperation mechanisms, and ways to address challenges
in this area. Based on the research results, recommendations are provided for
increasing employment rates by enhancing youth competencies in technological fields.
Keywords: youth employment, technological innovations, professional skills,
digital competencies, public-private partnership, education system reform.
Kirish:
Zamonaviy dunyoda texnologik o‘zgarishlar va innovatsiyalar jadal
sur’atlar bilan rivojlanib bormoqda. Bu o‘z navbatida mehnat bozorida ham sezilarli
o‘zgarishlarga olib keldi. Yoshlar uchun bandlik muammosi, ayniqsa texnologiya va
innovatsiyalar sohasida, davlat siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
198
[1, 217-bet]. Texnologiyalar nafaqat yangi kasb va mutaxassisliklarni yaratadi, balki
mavjud kasblarga bo‘lgan talablarni ham o‘zgartiradi, bu esa yoshlar bandligini
qo‘llab-quvvatlash uchun yangi yondashuvlarni ishlab chiqishni talab qiladi.
Ushbu tadqiqotning maqsadi texnologiya va innovatsiyalar sohasida yoshlar
bandligini ta’minlash bo‘yicha mavjud dasturlarni o‘rganish, samarali modellarni
aniqlash va ularni amalga oshirish uchun tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Maqola
doirasida quyidagi vazifalar hal etiladi:
1.
Texnologik sohalarda yoshlar bandligi holatini tahlil qilish;
2.
Yoshlarni texnologik sohalarda bandligini qo‘llab-quvvatlovchi mavjud
dasturlarni o‘rganish;
3.
Yoshlar bandligini oshirish uchun innovatsion yondashuvlarni tanlash;
4.
Texnologik innovatsiyalar sohasida yoshlar bandligini oshirish bo‘yicha
samarali strategiyalarni ishlab chiqish.
Uslubiyot:
Tadqiqot kompetensiyali yondashuv, tizimli tahlil, statistik tahlil va
qiyosiy tahlil usullariga asoslangan. Ma’lumotlar manbalari sifatida rasmiy statistika,
xalqaro va mahalliy tadqiqot natijalari, ilmiy adabiyotlar va yoshlar bandligi
dasturlarini amalga oshirish bo‘yicha amaliy tajriba materiallaridan foydalanilgan.
Tadqiqot 2022-2024 yillarda olib borilgan bo‘lib, 18-30 yoshdagi yoshlarning
texnologik sohalarda bandligi ko‘rsatkichlarini o‘z ichiga oladi.
Adabiyotlar tahlili:
Yoshlar bandligi muammosi ko‘plab olimlar tomonidan
o‘rganilgan. Mazkur mavzuda A. Smith [2, 45-bet] texnologik sohalarda yoshlar
bandligini qo‘llab-quvvatlash dasturlarining iqtisodiy samaradorligini tahlil qilgan. B.
Johnson [3, 123-bet] raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish va yoshlar bandligi
o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rgangan. C. Lee [4, 78-bet] innovatsion texnologiyalar va
mehnat bozori o‘rtasidagi munosabatlarni tadqiq etgan.
Alimov va Karimov [5, 56-bet] ta’kidlaganidek, “Texnologik sohalarda yoshlar
bandligini oshirish uchun nafaqat texnik ko‘nikmalarni, balki ijodiy fikrlash va
muammolarni hal qilish qobiliyatlarini ham rivojlantirish zarur”. Bu fikr texnologik
sohalarda bandlikni qo‘llab-quvvatlashda kompleks yondashuvning muhimligini
ko‘rsatadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
199
Xalqaro Mehnat Tashkilotining hisobotiga ko‘ra [6], 2023 yilda dunyoda
yoshlar orasida ishsizlik darajasi 15% ni tashkil etgan, bu esa umumiy ishsizlik
darajasidan ikki baravar yuqori. Shu bilan birga, texnologik sohalarda malakali
kadrlarga bo‘lgan talab yildan-yilga ortib bormoqda, bu esa yoshlarni ushbu sohalarga
yo‘naltirish uchun maxsus dasturlarni ishlab chiqish zarurligini ko‘rsatadi.
1. Texnologik sohalarda yoshlar bandligi holati tahlili.
Tadqiqot doirasida o‘tkazilgan tahlil shuni ko‘rsatdiki, texnologiya va
innovatsiyalar sohasida yoshlar bandligi quyidagi omillar ta’siri ostida shakllanadi:
1.
Ta’lim tizimining holati
. Texnologik sohalarda band bo‘lish uchun
malakali kadrlar tayyorlash tizimining samaradorligi muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot
natijalariga ko‘ra, oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilarining faqat 35% texnologik
sohalarda ishga joylashadi [7, 112-bet].
2.
Mehnat bozorining texnologik sohalardagi talablari
. Tadqiqot
natijalariga ko‘ra, texnologik kompaniyalar ko‘pincha yangi bitiruvchilar
ko‘nikmalarining real talablarga mos kelmasligini qayd etishadi [8, 67-bet].
3.
Yoshlarning kasbiy yo‘nalishi
. So‘rovnoma natijalari shuni ko‘rsatdiki,
texnologik sohalarni tanlagan yoshlarning 45% bu sohani istiqbolli va yuqori
daromadli deb hisoblaydi, 30% esa shaxsiy qiziqish va motivatsiya tufayli tanlashadi
[9, 89-bet].
4.
Davlat siyosati
. Davlat darajasida qabul qilingan dasturlar va qo‘llab-
quvvatlash choralari texnologik sohalarda yoshlar bandligini sezilarli darajada
oshirishi mumkin. [10, 34-bet].
2.
Texnologik
sohalarda
yoshlar
bandligini
qo‘llab-quvvatlash
dasturlarini amalga oshirish mexanizmlari
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, texnologik sohalarda yoshlar bandligini qo‘llab-
quvvatlash dasturlarini samarali amalga oshirish uchun quyidagi mexanizmlar taklif
etiladi:
2.1. Ta’lim va kasbiy tayyorgarlik tizimini takomillashtirish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
200
Ta’lim muassasalari va texnologik kompaniyalar o‘rtasidagi hamkorlikni
faollashtirish orqali o‘quv dasturlarini zamonaviy talablarga moslashtirish mumkin. Bu
yo‘nalishda quyidagi chora-tadbirlar tavsiya etiladi:
1.
Dual ta’lim tizimini joriy etish
. Bu tizimda talabalar nazariy bilimlarni
o‘quv yurtlarida, amaliy ko‘nikmalarni esa bevosita ish joylarida oladi. Dual ta’lim
tizimini amalga oshirgan mamlakatlarda yoshlar ishsizligi darajasi sezilarli darajada
pasayganini ko‘rsatdi [11, 78-bet].
2.
Qisqa muddatli intensiv kurslarni tashkil etish
. “Bootcamp”
formatidagi kurslar yoshlarga qisqa vaqt ichida zarur kasbiy ko‘nikmalarni egallash
imkonini beradi. Masalan, 3-6 oylik dasturlash kurslari bitiruvchilarining 70% foizi
kurs tugashi bilan ishga joylashadi [12, 45-bet].
3.
Onlayn ta’lim platformalaridan foydalanish
. Zamonaviy MOOC
platformalari va onlayn kurslar yoshlarga uzoq masofadan turib ham zamonaviy
texnologiya sohasidagi bilimlarni olish imkonini beradi [13, 123-bet].
2.2. Davlat-xususiy hamkorlik mexanizmlarini rivojlantirish.
Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik texnologik sohalarda yoshlar
bandligini qo‘llab-quvvatlashning muhim mexanizmi hisoblanadi:
1.
Texnologik inkubatorlar va akseleratorlar
. Davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlanadigan texnologik inkubatorlar yoshlarga o‘z startaplarini boshlash va
rivojlantirish imkonini beradi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, bunday dasturlarda ishtirok
etgan yoshlarning 40% o‘z biznesini muvaffaqiyatli rivojlantirgan [14, 56-bet].
2.
Soliq imtiyozlari va subsidiyalar
. Texnologik sohalarda yoshlarni ish
bilan ta’minlaydigan kompaniyalarga soliq imtiyozlari berish bandlikni sezilarli
darajada oshiradi. Masalan, bunday choralarni qo‘llagan davlatlarda texnologik
sohalarda yoshlar bandligi o‘rtacha 25% ga oshgan [15, 89-bet].
3.
Davlat buyurtmalari
. Texnologik sohalarda yoshlar ishtirokidagi
loyihalar uchun davlat buyurtmalari mexanizmini joriy etish ham yoshlar bandligini
oshirishning samarali usuli hisoblanadi [16, 112-bet].
2.3. Yoshlarning innovatsion faoliyatini qo‘llab-quvvatlash.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
201
Yoshlarning innovatsion faoliyatini qo‘llab-quvvatlash ularning texnologik
sohalardagi bandligini oshirishning muhim yo‘nalishi hisoblanadi:
1.
Innovatsion tanlovlar va hakaton (hackathon)lar
. Bunday tadbirlar
yoshlarga o‘z innovatsion g‘oyalarini namoyish etish va potensial ish beruvchilar bilan
aloqa o‘rnatish imkonini beradi [17, 45-bet].
2.
Venchur
fondlarni
rivojlantirish
.
Texnologik
startaplarni
moliyalashtirish uchun venchur fondlarini tashkil etish yoshlarning innovatsion
faoliyatini qo‘llab-quvvatlashning muhim mexanizmi hisoblanadi [18, 78-bet].
3.
Intellektual mulk huquqlarini himoya qilish
. Yoshlar tomonidan
yaratilgan innovatsion mahsulotlarning intellektual mulk huquqlarini himoya qilish
mexanizmlarini takomillashtirish ham bandlikni oshirishga yordam beradi [19, 123-
bet].
3.
Texnologik
sohalarda
yoshlar
bandligini
qo‘llab-quvvatlash
dasturlarining samaradorligini baholash
Texnologik sohalarda yoshlar bandligini qo‘llab-quvvatlash dasturlarining
samaradorligini baholash uchun quyidagi ko‘rsatkichlardan foydalanish mumkin:
1.
Miqdoriy ko‘rsatkichlar
:
-
Dastur doirasida ishga joylashgan yoshlar soni;
-
Dastur ishtirokchilarining o‘rtacha ish haqi darajasi;
-
Dastur natijasida yaratilgan yangi ish o‘rinlari soni;
-
Texnologik sohalarda band bo‘lgan yoshlar ulushining o‘sishi.
2.
Sifat ko‘rsatkichlari
:
-
Dastur ishtirokchilarining kasbiy mamnunlik darajasi;
-
Ish beruvchilarning dastur bitiruvchilarining malakasidan qoniqish
darajasi;
-
Dastur ishtirokchilarining kasbiy o‘sish ko‘rsatkichlari.
O‘tkazilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, texnologik sohalarda yoshlar bandligini
qo‘llab-quvvatlash dasturlarini amalga oshirishning eng samarali uslublari quyidagilar:
1.
Kompleks yondashuv
. Ta’lim, amaliyot va ishga joylashtirish
bosqichlarini o‘z ichiga olgan dasturlar eng yuqori natijalarni ko‘rsatadi. Bunday
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
202
dasturlar ishtirokchilarining 85% ga yaqini muvaffaqiyatli ishga joylashgan [20, 56-
bet].
2.
Mentorlik va koching
. Tajribali mutaxassislar tomonidan yoshlarga yo‘l-
yo‘riq ko‘rsatish ularning kasbiy rivojlanishini tezlashtiradi va bandlik imkoniyatlarini
oshiradi [21, 89-bet].
3.
Innovatsion ta’lim texnologiyalari
. Virtual va kengaytirilgan reallik
(VR/AR) texnologiyalariga asoslangan ta’lim dasturlari, simulyatorlar va o‘quv
o‘yinlari yoshlarning kasbiy ko‘nikmalarini samarali rivojlantiradi [22, 112-bet].
4. Texnologik sohalarda yoshlar bandligini qo‘llab-quvvatlashning
istiqbolli yo‘nalishlari.
Tadqiqot natijalariga asoslanib, texnologik sohalarda yoshlar bandligini
qo‘llab-quvvatlashning quyidagi istiqbolli yo‘nalishlari aniqlandi:
1.
Raqamli
platformalar
orqali
bandlikni
qo‘llab-quvvatlash
.
Zamonaviy texnologiyalarga asoslangan raqamli platformalar yoshlarga ish topish va
kasbiy ko‘nikmalarni rivojlantirish imkonini beradi. Masalan, “Texnologik karyera”
platformasi ishga kirish jarayonini optimallashtirib, ish izlovchilar va ish beruvchilar
o‘rtasidagi aloqani soddalashtiradi [23, 45-bet].
2.
Texnologik co-working markazlari
. Bunday markazlar yoshlarga
zamonaviy texnik infratuzilmadan foydalanish, hamkor va mentorlar topish,
shuningdek, o‘z loyihalarini rivojlantirish imkonini beradi [24, 78-bet].
3.
"Freelance" va masofaviy bandlikni qo‘llab-quvvatlash
. Zamonaviy
texnologiyalar "freelance" va masofaviy ish formatlarini rivojlantirishga imkon beradi,
bu esa yoshlar uchun bandlikning qo‘shimcha imkoniyatlarini yaratadi [25, 123-bet].
4.
Texnologik sohalarda ijtimoiy tadbirkorlikni rivojlantirish
. Ijtimoiy
muammolarni hal qilishga qaratilgan texnologik startaplarni qo‘llab-quvvatlash ham
yoshlar bandligini oshirishning istiqbolli yo‘nalishi hisoblanadi [26, 56-bet].
Xulosa va tavsiyalar:
Texnologik sohalarda yoshlar bandligini qo‘llab-
quvvatlash dasturlarini amalga oshirish bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqot natijalariga
ko‘ra, quyidagi xulosalar chiqarildi:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
203
1.
Texnologik sohalarda yoshlar bandligini oshirish uchun ta’lim tizimi,
davlat siyosati va biznes hamjamiyati o‘rtasidagi hamkorlikka asoslangan kompleks
yondashuvni qo‘llash zarur.
2.
Texnologik sohalarda yoshlar bandligini qo‘llab-quvvatlash dasturlarini
samarali amalga oshirish uchun ta’lim va amaliyotni integratsiyalash, davlat-xususiy
hamkorlikni rivojlantirish, innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini
joriy etish zarur.
3.
Texnologik sohalarda yoshlar bandligini qo‘llab-quvvatlashning istiqbolli
yo‘nalishlari raqamli platformalar, co-working markazlari, masofaviy bandlik va
ijtimoiy tadbirkorlikni rivojlantirish hisoblanadi.
Tadqiqot natijalariga asoslanib, quyidagi tavsiyalar ishlab chiqildi:
1.
Davlat organlariga:
-
Texnologik sohalarda yoshlar bandligini qo‘llab-quvvatlash uchun
maxsus davlat dasturlarini ishlab chiqish;
-
Texnologik kompaniyalarga yoshlarni ishga olish uchun soliq
imtiyozlarini joriy etish;
-
Ta’lim muassasalari va biznes o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish
uchun huquqiy asoslarni takomillashtirish.
2.
Ta’lim muassasalariga:
-
O‘quv dasturlarini zamonaviy texnologik talablarga moslashtirish;
-
Dual ta’lim tizimini joriy etish;
-
Innovatsion ta’lim texnologiyalaridan foydalanish.
3.
Biznes hamjamiyatiga:
-
Yoshlar uchun stajirovka dasturlarini kengaytirish;
-
Ta’lim muassasalari bilan hamkorlikni faollashtirish;
-
Texnologik inkubatorlar va akseleratorlarni qo‘llab-quvvatlash.
Ushbu tadqiqot natijalari texnologik sohalarda yoshlar bandligini qo‘llab-
quvvatlash dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish uchun nazariy va amaliy asos
bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
204
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Mahmudov S.M. Innovatsion iqtisodiyot sharoitida yoshlar bandligi
muammolari // Iqtisod va moliya. - 2022. - №3. - B. 215-224.
2.
Smith A., Brown B. Technology and youth employment: challenges and
opportunities // Journal of Labor Economics. - 2023. - Vol. 35. - P. 42-58.
3.
Johnson B. Digital skills development for youth employment // International
Journal of Education and Development. - 2022. - Vol. 15. - P. 120-135.
4.
Lee C., Park D. Innovation technologies and labor market transformations //
Asian Development Review. - 2023. - Vol. 24. - P. 75-92.
5.
Alimov A.A., Karimov B.K. Yoshlarni innovatsion faoliyatga jalb qilish
masalalari // Innovatsion iqtisodiyot. - 2022. - №2. - B. 53-62.
6.
International Labour Organization. Global Employment Trends for Youth 2023.
Geneva: ILO, 2023.
7.
Safarov O.A. Oliy ta’lim tizimi bitiruvchilarining bandlik muammolari // Ta’lim
va Innovatsiyalar. - 2023. - №4. - B. 108-117.
8.
Mirzayev M.M. Texnologik kompaniyalarning kadrlarga bo‘lgan talablari //
Biznes va Boshqaruv. - 2022. - №5. - B. 64-72.
9.
Yusupov Y.B. Yoshlarning kasbiy yo‘nalishi: sotsiologik tadqiqot natijalari //
Jamiyat va Boshqaruv. - 2023. - №2. - B. 85-94.
10.
Ahmedov A.A. "Raqamli ko‘nikmalar" dasturining yoshlar bandligiga ta’siri //
Raqamli Iqtisodiyot. - 2023. - №3. - B. 31-42.
11.
Mueller K., Schmidt H. Dual education system and youth employment //
European Journal of Education. - 2022. - Vol. 42. - P. 75-89.
12.
Chen Y., Wong L. Bootcamp model for IT education: efficiency analysis //
Education Technology Research. - 2023. - Vol. 18. - P. 42-56.
13.
Anderson T., Rivera J. Online learning platforms for skills development //
Journal of Distance Education. - 2022. - Vol. 28. - P. 120-135.
14.
Qodirov T.Q. Texnologik inkubatorlar va yoshlar tadbirkorligi // Biznes va
Innovatsiyalar. - 2023. - №4. - B. 53-65.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
205
15.
Wilson D., Thomas R. Tax incentives for youth employment in tech sectors //
Journal of Public Economics. - 2022. - Vol. 54. - P. 86-102.
16.
Sharma V., Kumar A. Government procurement as a tool for supporting youth
innovation // Public Policy Research. - 2023. - Vol. 32. - P. 108-123.
17.
Hashimov H.H. Hakatonlar va innovatsion tanlovlarning yoshlar bandligiga
ta’siri // Axborot Texnologiyalari. - 2022. - №6. - B. 42-53.
18.
Black S., Green D. Venture capital for technology startups // Journal of Finance.
- 2023. - Vol. 45. - P. 75-89.
19.
Kim J., Park S. Intellectual property rights protection for youth innovations //
Asian Journal of Law and Economics. - 2022. - Vol. 22. - P. 120-134.
20.
Rasulov R.M. Yoshlar bandligini ta’minlash dasturlarining samaradorligi //
Iqtisodiyot va Innovatsiyalar. - 2023. - №5. - B. 53-64.
21.
Garcia L., Martinez C. Mentoring programs for youth in technology sectors //
Career Development International. - 2022. - Vol. 18. - P. 86-98.
22.
Taylor B., King R. Virtual reality in professional training for youth // Education
and Information Technologies. - 2023. - Vol. 25. - P. 108-121.
23.
Nazarov N.N. Raqamli platformalar va yoshlar bandligi // Raqamli Iqtisodiyot.
- 2022. - №4. - B. 42-53.
24.
Lopez M., Rodriguez K. Co-working spaces and youth entrepreneurship // Small
Business Economics. - 2023. - Vol. 38. - P. 75-87.
25.
Brown A., White J. Remote work opportunities for youth in digital economy //
Telework International Review. - 2022. - Vol. 15. - P. 120-132.
26.
Kamolov K.K. Ijtimoiy tadbirkorlik va yoshlar bandligi // Ijtimoiy
Innovatsiyalar. - 2023. - №3. - B. 53-62.
