MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
308
ERKAKLAR VA AYOLLAR KIYIMLARINI TIKISHDA
TEXNOLOGIK JARAYONLAR
Toshloq tumani 2-son politexnikumi “Maxsus fanlar” kafedrasi o’qtuvchisi
XOSHIMOVA ZULFIYA KAMILOVNA
Annotatsiya: Ushbu maqolada erkaklar va ayollar kiyimlarini tikish
jarayonidagi texnologik bosqichlar batafsil yoritilgan. Kiyim tikishning asosiy
bosqichlari – model tanlash, material tayyorlash, andazalash, kesish, tikish va yakuniy
ishlov berish – erkaklar va ayollar kiyimlari misolida tahlil qilingan. Erkaklar kiyimida
soddalik va funksionallikka urg‘u berilgan bo‘lsa, ayollar kiyimida nafislik va estetik
ko‘rinish asosiy mezon sifatida namoyon bo‘ladi. Maqolada ushbu yo‘nalishlardagi
texnologik farqlar jadval ko‘rinishida taqqoslab ko‘rsatilgan hamda chevarlar uchun
amaliy tavsiyalar berilgan.
Kalit so’zlar: chevarchilik, kiyim tikish texnologiyasi, erkaklar kiyimi, ayollar
kiyimi, andazalash, kesish, dekorativ bezaklar, moda, konstruksiya, tikuv mashinasi.
Kiyim inson ehtiyojining asosiy turlaridan biri hisoblanib, u nafaqat himoya
vositasi, balki estetik, ijtimoiy va madaniy ifoda vositasi hamdir. Erkaklar va ayollar
kiyimlarini ishlab chiqarish texnologiyasi ko‘plab umumiy jihatlarga ega bo‘lishi bilan
birga, ularning shakli, konstruktiv tuzilishi va dizayn talablari bo‘yicha farqlanadi.
Ushbu maqolada erkaklar va ayollar kiyimlarini tikishdagi texnologik jarayonlar
bosqichma-bosqich ko‘rib chiqiladi va ularning o‘ziga xos jihatlari tahlil qilinadi.
Kiyim tikish texnologiyasining umumiy bosqichlari.
1.
Model tanlash va loyihalash . Bu bosqichda kiyimning tashqi ko‘rinishi,
uslubi va shakli aniqlanadi. Dizayner yoki chevar mijoz talabiga ko‘ra model tanlaydi
yoki yangi model ishlab chiqadi. Unga mos rang, shakl, dekorativ elementlar
rejalashtiriladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
309
2.
Material tanlash.
Ushbu bosqichda kiyim modeliga mos mato, astar, ip,
tugma, fermuar kabi yordamchi materiallar tanlanadi. Tanlovda matoning sifati,
elastikligi, gigiyenik xususiyatlari va ishlov berish qulayligi hisobga olinadi.
3.
Andaza (shablon) tayyorlash.
Bu bosqichda kiyim detalining o‘lchamlari
asosida karton yoki qog‘ozda andazalar (shablonlar) tayyorlanadi. Har bir detal alohida
bo‘lib, u matoga ko‘chiriladi. Bu bosqich kiyimning o‘lchami va shakli aniqligini
ta’minlaydi.
4.
Matoni joylashtirish va kesish.
Tayyor andazalar mato ustiga
joylashtiriladi va belgilangan tartibda qirqib olinadi. Matoning tolalari yo‘nalishi,
naqshi va o‘lchov aniqligiga e’tibor qaratiladi. Bu bosqichda xatolikka yo‘l qo‘yilsa,
tayyor kiyimning shakli buziladi.
5.
Tikuv mashinalarida yig‘ish.
Bu asosiy texnologik bosqich bo‘lib, unda
kesilgan detal va qismlar tikuv mashinasida navbati bilan tikiladi. Bu jarayonda chok
turlari (yon chok, yelkama chok, yoqa choklari) bajariladi. Detallar bir butun kiyimga
aylantiriladi.
6.
Boshlang‘ich va yakuniy ishlov berish (presslash, dazmollash).
Tikilgan
kiyimga issiqlik ishlovi beriladi. Har bir bosqichda va tikuv tugagach, choklar
dazmollanadi, bukmalar tekislanadi, kiyimga estetik ko‘rinish beriladi. Bu bosqichda
presslash ishlari maxsus dazmol uskunalarida bajariladi.
7.
Sifat nazorati va tayyor mahsulotni qadoqlash. Yakuniy bosqichda tayyor
kiyim detallari tekshiriladi – choklar sifati, simmetriya, tugmalar, fermuar ishlashi
nazorat qilinadi. Sifati tasdiqlangach, kiyim toza holda buklanib yoki osilgan holda
qadoqlanadi.
Erkaklar kiyimlarini tikish texnologiyasi.
Erkaklar kiyimida asosiy urg‘u
funksionallik, qulaylik va soddalikda bo‘ladi. Erkaklar kostyumi, shim, ko‘ylak kabi
mahsulotlarni tikishda quyidagi xususiyatlarga e’tibor beriladi.
Konstruktiv tuzilish: tekis chiziqlar, standart shakllar, kam bezaklar.
Matolar: zich va bardoshli materiallar (paxta, gabardin, flanel, shim
matolari).
Kesish jarayoni: geometrik aniqlik, simmetriklik talab qilinadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
310
Yig‘ish: tikuv mashinalarida zax, yon choklar, yoqa, manjetlar aniq
bajariladi.
Qadoqlash: katlanadigan yoki osilgan holatda, rasmiy uslubda.
Ayollar kiyimlarini tikish texnologiyasi.
Ayollar kiyimida estetiklik, nafislik
va ko‘p uslubiy elementlar muhim hisoblanadi. Ko‘ylak, yubka, bluzka kabi
mahsulotlarda quyidagi jihatlar muhimdir.
Konstruksiya: qiyshiq chiziqlar, asimmetrik elementlar, kengaytirilgan
yoki toraytirilgan shakllar.
Matolar
:
yupqa, chiroyli tusli matolar (atlas, ipak).
Dekorativ elementlar: kashta, aplikatsiya, biser, dantelli bezaklar.
Yig‘ish
:
delikat tikuv uslublari, nozik choklar va tikuv mashinalarida tez-
tez bezak rejimlari ishlatiladi.
Uslubiy yechimlar
:
fasonga mos model konstruksiyasi, ayollarga xos
nafislik.
Erkaklar va ayollar kiyimlarini tikishdagi farqlar.
Texnologik bosqich
Erkaklar kiyimi
Ayollar kiyimi
Konstruksiya
Oddiy, rasmiy shakllar
Murakkab, turli shaklli
kesmalar
Material tanlovi
Zich va bardoshli
Yumshoq, bezakli, nozik
materiallar
Bezaklar
Minimal
(tugma,
cho‘ntak)
Ko‘p (kashta, bezak,
dantellar)
Andozalash
Standartlashtirilgan
Moslashtirilgan,
murakkab
Tikuv usullari
Oddiy choklar
Nozik, bezakli choklar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_ Май –2025
311
Xulosa.
Erkaklar va ayollar kiyimlarini tikish texnologiyasi o‘zining umumiy
bosqichlariga ega bo‘lsa-da, ularning har biri o‘ziga xos konstruktiv va estetika
talablariga asoslanadi. Erkaklar kiyimi ko‘proq funksional va rasmiy bo‘lsa, ayollar
kiyimi nafislik, moda va did uyg‘unligini o‘zida mujassam etadi. Chevarlar ushbu
texnologik farqlarni chuqur anglab, har bir mijozning talabi asosida sifatli mahsulot
yaratishga harakat qilishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’XATI
1.
1. Xasanbayeva G.K. “Kostyum dizayni”. Study guide. – T.: Iqtisodiyot –
Moliya, 2013.
2.
“Keng assortimentdagi kiyimlarni loyihalash va modellash” M.Z.Murtazoyev,
J.Hamidov, G.M.Axmedova, M.E.Eshonqulova. Textbook. T. 2012.
3.
M.K.Rasulova, B.G.Isroilova, M.A.Asadullayeva . Kiyim ishlab chiqarish
texnologiyasi, O‗quv qo‗llanma .T. TTYSI, 2014.-366 b.
4.
M.К.Rasulova. Umarova M.Y, Bahriddinova D.A. «Tikuv buyumlari
tеxnologiyasi»
fanidan
laboratoriya
ishlarini
bajarish
uchun
metodik
qo‗llanma.Toshkеnt , 2017y
5.
“Entering the fashion industry”
https://www.amazon.com/Path-Become-
book/dp/B09QFYLNB2/ref=sr_1_3?crid=3P74LXDBM9DKT&keywords=Entering+
the+fashion+industry&qid=1658555103&sprefix=entering+the+fashion+industry%2
