MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
177
BILINGVAL MAKTABLARDA INGLIZ TILINI O’QITISHNING
SAMARADORLIK KO’RSATKICHLARI
Turg'unboyeva Maxliyo Ikrom qizi
Jizzax davlat pedagogika universiteti 1-bosqich xorijiy til va adabiyoti
yoʻnalishi magistri
Annotatsiya:
Mazkur maqolada bilingval maktablarda ingliz tilini o‘qitish
jarayonining samaradorligini baholovchi mezonlar, amaliy yondashuvlar va
pedagogik strategiyalar yoritilgan. O‘zbekistondagi bilingval muhitda zamonaviy
metodlardan, jumladan, CLIL va kommunikativ yondashuv asosida darslarni tashkil
etish natijasida o‘quvchilarning til ko‘nikmalari, ijtimoiy moslashuvi va akademik
muvaffaqiyati qanday o‘zgarayotganiga e’tibor qaratiladi. Maqola asosida ta’lim
samaradorligini oshirishga doir tavsiyalar ham ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
bilingval ta’lim, ingliz tili, samaradorlik, CLIL, kommunikativ
yondashuv, metodika, ko‘rsatkich.
Kirish
Bugungi globallashuv davrida xorijiy tillarni, xususan ingliz tilini samarali
o‘rgatish har qachongidan ham dolzarbdir. Bilingval ta’lim tizimi o‘quvchilarning
ikki yoki undan ortiq tillarda bilim olishiga imkon yaratadi. O‘zbekiston sharoitida
bilingval maktablarning paydo bo‘lishi ingliz tilini chuqur o‘zlashtirishga bo‘lgan
ehtiyoj ortganidan dalolat beradi. Bu ta’lim tizimi, ayniqsa, global iqtisodiyot va
madaniyat bilan integratsiyani kuchaytirish maqsadida zarur bo‘lib, o‘quvchilarga
ikki tilda samarali muloqot qilish imkonini yaratadi.
Bilingval ta’lim metodlari har bir tilni o‘zaro bir-birini to‘ldiruvchi vosita
sifatida ko‘rib chiqishni talab qiladi. Shu bilan birga, ingliz tilining o‘qitilishida
an’anaviy metodlardan ko‘ra, zamonaviy, integratsiyalashgan va interfaol
yondashuvlar zaruriyatga aylangan. Mavjud tadqiqotlar ingliz tilini bilingval
maktablarda o‘rgatishda samaradorlikni oshirish uchun yangi metodlar va
strategiyalarni joriy etishning ahamiyatini ta’kidlaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
178
Bundan tashqari, bilingval ta’lim tizimining samaradorligini baholashda
o‘qituvchining metodik tayyorgarligi, o‘quvchilarni baholash tizimi va o‘quv
materiallarining sifatiga katta e’tibor qaratish lozim. O‘zbekiston sharoitida bu
omillarni hisobga olgan holda, bilingval maktablarda ingliz tilini o‘qitish
samaradorligini oshirish uchun yangi pedagogik yondashuvlar va metodikalarning
joriy etilishi zarur.
Asosiy qism
Tadqiqotda bir nechta bilingval maktablarda kuzatuv, test natijalari va
so‘rovnomalar orqali ma’lumotlar to‘plandi. Tadqiqotda ishtirok etgan
o‘quvchilarning ingliz tilidagi bilim darajasi, o‘quvchilarning motivatsiyasi va
o‘qituvchilarning metodik tayyorgarligi sinovdan o‘tkazildi. Tahlillar shuni
ko‘rsatdiki, CLIL (Content and Language Integrated Learning) metodikasi orqali fan
va til birgalikda o‘rgatilgan guruhlarda til ko‘nikmalari tezroq shakllanadi. Bu
metodika o‘quvchilarga nafaqat tilni o‘rganish, balki o‘rganilayotgan fanni ingliz
tilida tushunish imkonini beradi. Natijada, ingliz tili bilan birga ilmiy tushunchalar,
atamalar va masalalarni tushunish o‘quvchilarni nafaqat til, balki fan bo‘yicha ham
mukammallashtiradi.
Shuningdek, o‘qituvchilarning til bilish darajasi va metodik tayyorgarligi ham
samaradorlikka ta’sir qiladi. O‘qituvchilarning til bilimiga ega bo‘lishi va zamonaviy
pedagogik metodlarni qo‘llashlari, o‘quvchilarning ingliz tiliga bo‘lgan qiziqishini
oshiradi. Bilingval maktablarda o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi interfaol muloqot
va faol ishtirokchilik, tilni samarali o‘rgatishning asosiy omillaridan biridir.
O‘qituvchilarning metodik tayyorgarlik darajasi ham o‘quvchilarning ingliz tilidagi
muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir qiladi. Shuning uchun, o‘qituvchilarni
o‘quvchilarning ehtiyojlariga moslashtirilgan, interfaol va innovatsion usullar bilan
o‘qitish, tilni o‘rgatish jarayonining samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga
ega.
Bundan tashqari, o‘quvchilarning til o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyasi ham
samaradorlikni belgilovchi asosiy faktor sifatida ta’sir ko‘rsatadi. Motivatsiyani
oshirish uchun, o‘qituvchilar o‘quvchilarning qiziqishlari va ehtiyojlariga mos
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
179
materiallar va faoliyatlarni taqdim etishlari kerak. Shu bilan birga, bilingval ta’lim
tizimida o‘quvchilarni real hayotdagi vaziyatlarda ingliz tilida muloqot qilishga
rag‘batlantirish, til ko‘nikmalarining yaxshilanishiga xizmat qiladi.
Xulosa
Tadqiqot natijalari bilingval maktablarda ingliz tilini o‘qitishda quyidagi omillar
muhim ekanini ko‘rsatdi:
1. Zamonaviy metodlardan foydalanish: O‘quvchilarning ingliz tilidagi
ko‘nikmalarini samarali rivojlantirish uchun innovatsion va integratsiyalashgan
yondashuvlar zarur. CLIL (Content and Language Integrated Learning) va
kommunikativ yondashuvlar yordamida til va fan birgalikda o‘rganilsa, o‘quvchilar
nafaqat tilni, balki o‘rganilayotgan fanlarni ham ingliz tilida tushunadilar.
2. O‘qituvchilarning malakasi: O‘qituvchilarning til bilimiga ega bo‘lishi va
zamonaviy pedagogik metodlarni qo‘llashlari o‘quvchilarning til o‘rganishga bo‘lgan
qiziqishini oshiradi. Shu bilan birga, o‘qituvchining metodik tayyorgarligi va fan
bo‘yicha bilimi ham o‘quvchilarning ingliz tilidagi muvaffaqiyatiga ta’sir qiladi.
3. O‘quvchilarning motivatsiyasi: O‘quvchilarning til o‘rganishga bo‘lgan
motivatsiyasi, ularning muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Motivatsiyani
oshirish uchun o‘qituvchilar o‘quvchilarning qiziqishlariga moslashtirilgan dars
materiallari va faoliyatlar taqdim etishlari kerak.
4. Baholash mezonlarining aniqligi: Ingliz tilini o‘qitishda baholash
mezonlarining aniq va shaffof bo‘lishi muhimdir. Baholash tizimi o‘quvchilarni
ularning bilim darajasiga ko‘ra adolatli baholash va rivojlantirishga yordam beradi.
Kelgusida bu ko‘rsatkichlar asosida yanada samarali dars tizimini yaratish
mumkin. O‘quvchilarning til ko‘nikmalarini rivojlantirishda yuqoridagi omillarni
hisobga olish, bilingval maktablarda ingliz tilini o‘qitish samaradorligini sezilarli
darajada oshiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Garcia, O. (2009). Bilingual Education in the 21st Century: A Global Perspective.
Wiley-Blackwell.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
180
2. Baker, C. (2011). Foundations of Bilingual Education and Bilingualism.
Multilingual Matters.
3. Cummins, J. (2000). Language, Power and Pedagogy. Multilingual Matters.
4. Hornberger, N. H. (2003). Continua of Biliteracy.
5. Nazarova, G. (2021). Ikki tillilik sharoitida ingliz tilini o‘qitishning metodik
asoslari. TDPU ilmiy jurnali.
