MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
256
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA JISMONIY
TARBIYA BERISH USULLARI
Amirova Iroda
Annotatsiya: Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida jismoniy tarbiya bolalar
rivojlanishining ajralmas qismi hisoblanadi. Ushbu maqolada maktabgacha
yoshdagi bolalarga jismoniy tarbiya berish usullari va metodikalariga e’tibor
qaratilgan. Jismoniy tarbiya faoliyati bolaning motor ko’nikmalarini rivojlantirish,
mushak tizimini mustahkamlash, koordinatsiya va balansni yaxshilash, shuningdek,
salomatlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Bolalar uchun qiziqarli va o’rgatish
jarayonini samarali qilish uchun turli xil o’yinlar, mashqlar va faoliyatlar orqali
jismoniy tarbiya o’tkazish muhimdir. Ushbu usullar yordamida bolalarda ijtimoiy
ko’nikmalar, jamoaviy ishlash va o’zini o’zi nazorat qilish qobiliyatlari ham
rivojlanadi. Maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida jismoniy tarbiya
berishning asosiy prinsiplariga, usullarga va pedagogik yondashuvlarga ham
alohida e’tibor berilgan.
Kalit so’zlar: Maktabgacha ta’lim, Jismoniy tarbiya, Jismoniy rivojlanish,
O’yin metodlari, Mashq usullari, Motor ko’nikmalar, Koordinatsiya va balans,
Salomatlik, Pedagogik metodika, Ijtimoiy rivojlanish, Bolalar sog’lig’i.
МЕТОДЫ ФИЗИЧЕСКОГО ВОСПИТАНИЯ В ДОШКОЛЬНЫХ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ
Аннотация: Физическое воспитание в дошкольных образовательных
учреждениях является неотъемлемой частью развития детей. В данной
статье основное внимание уделяется методам и методам физического
воспитания
детей
дошкольного
возраста. Занятия физкультурой
способствуют развитию моторики ребенка, укреплению мышечного
аппарата, улучшению координации и равновесия, а также укреплению
здоровья. Физическое воспитание посредством различных игр, упражнений и
занятий важно для того, чтобы сделать процесс обучения интересным и
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
257
эффективным для детей. С помощью этих методов дети также развивают
социальные навыки, умение работать в команде и самоконтроль. Также в
статье уделено особое внимание основным принципам, методам и
педагогическим
подходам
физического
воспитания
в
дошкольных
образовательных учреждениях.
Ключевые слова: Дошкольное образование, Физическое воспитание,
Физическое развитие, Игровые методы, Методы упражнений, Двигательные
навыки, Координация и баланс, Здоровье, Педагогическая методика,
Социальное развитие, Здоровье детей.
METHODS OF PROVIDING PHYSICAL EDUCATION IN PRE-
SCHOOL EDUCATIONAL ORGANIZATIONS
Abstract: Physical education in preschool educational institutions is an
integral part of children’s development. This article focuses on methods and methods
of physical education for preschool children. Physical education activities help to
develop the child’s motor skills, strengthen the muscular system, improve
coordination and balance, as well as ensure health. It is important to provide physical
education through various games, exercises and activities to make the learning
process interesting and effective for children. With these methods, children also
develop social skills, teamwork and self-control. The article also pays special
attention to the main principles, methods and pedagogical approaches of physical
education in preschool educational institutions.
Keywords: Pre-school education, Physical education, Physical development,
Game methods, Exercise methods, Motor skills, Coordination and balance, Health,
Pedagogical methodology, Social development, Children’s health.
Kirish
Maktabgacha ta’lim tizimi bolalarning jismoniy, aqliy va ijtimoiy
rivojlanishida muhim rol o’ynaydi. Ushbu davrda jismoniy tarbiya, bolalar
organizmining sog’lom rivojlanishiga, motor ko’nikmalarining yaxshilanishiga,
shuningdek, ijtimoiy va emosional rivojlanishiga katta ta’sir ko’rsatadi. Jismoniy
tarbiya mashg’ulotlari nafaqat mushaklar va suyak tizimini mustahkamlash, balki
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
258
bolalarning psixologik va kognitiv rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir ko’rsatadi. Shu
sababli, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida jismoniy tarbiya berish usullarini samarali
tashkil etish muhim ahamiyatga ega.
Jismoniy Tarbiya Berishning Maqsadi va Vazifalari
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida jismoniy tarbiya berishning asosiy
maqsadi bolalar organizmining sog’lom rivojlanishiga, jismoniy tayyorgarlikning
yuqori darajasiga erishishdir. Ushbu jarayonda quyidagi vazifalar amalga oshiriladi:
1.
Motor ko’nikmalarini rivojlantirish: Bolalarda motor ko’nikmalarini
rivojlantirish, ularni turli jismoniy harakatlar orqali amalga oshirish.
2.
Salomatlikni ta’minlash: Bolalar sog’lig’ini mustahkamlash va ularni
kasalliklardan saqlash.
3.
Sog’lom turmush tarzini shakllantirish: Bolalarda sog’lom turmush
tarzini shakllantirish, to’g’ri ovqatlanish, harakat va dam olishni tashkil etish.
4.
Emosional va psixologik rivojlanish: Jismoniy tarbiya orqali bolalarning
o’ziga bo’lgan ishonchni oshirish, ijtimoiy ko’nikmalarni rivojlantirish.
5.
Jamoaviy
faoliyatni
rivojlantirish:
Bolalarda
jamoaviy
ish
ko’nikmalarini rivojlantirish, boshqalar bilan hamkorlik qilishni o’rgatish.
Jismoniy Tarbiya Usullari
Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarga jismoniy tarbiya berish
jarayonida turli xil usullar qo’llaniladi. Ushbu usullar bolalarning yoshiga, jismoniy
imkoniyatlariga va pedagogik vazifalarga qarab tanlanadi. Quyida maktabgacha
ta’lim tashkilotlarida keng qo’llaniladigan ba’zi jismoniy tarbiya usullari keltirilgan.
1.
O’yin metodlari
Bolalar uchun o’yin – bu eng samarali va qiziqarli jismoniy tarbiya usulidir.
O’yinlar yordamida bolalar jismoniy faoliyatni o’rganadilar, ijtimoiy ko’nikmalarni
rivojlantiradilar va o’zlarini ifoda etishda erkinlikni his qiladilar. O’yinlar bolalar
uchun faqat vaqt o’tkazish vositasi emas, balki ularning harakatchanligini,
koordinatsiyasini, kuchini va chidamliligini oshirishga yordam beradi.
Misollar:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
259
Ko’prik o’yini: Bolalar o’zlarini ko’prik kabi tutib, bir-birlarining ustidan
o’tishadi. Bu o’yin bolaning muvozanatini va jismoniy tayyorgarligini oshiradi.
Shaldirash o’yini: Bolalar bir-biriga shaldirab, yuqoriga ko’tarilib, pastga
tushishadi. Bu o’yin ularga muvozanatni va kuchni rivojlantirishga yordam beradi.
2.
Mashq qilish usullari
Bolalar uchun jismoniy mashqlar bajarish jarayoni jismoniy tarbiyaning
ajralmas qismidir. Bu usul bolalarga organizmning turli qismlarini rivojlantirish,
mushaklarni mustahkamlash va chidamlilikni oshirish imkonini beradi. Mashqlar
bolalarga tayyorgarlik, shuningdek, o’zining imkoniyatlarini anglashga yordam
beradi.
Misollar:
Oyoqni ko’tarish va tushirish: Bu mashq bolaning oyoq mushaklarini
rivojlantirish va mushaklarning ko’ndalang kuchini oshirishga yordam beradi.
Baland sakrash: Bola qadam tashlab, to’siqdan yuqoriga sakrash orqali
o’zining motor ko’nikmalarini rivojlantiradi.
3.
Raqs va harakatli o’yinlar
Raqs va harakatli o’yinlar bolalarning jismoniy rivojlanishiga katta ta’sir
ko’rsatadi. Raqslar yordamida bolalar nafaqat jismoniy faoliyat bilan
shug’ullanishadi, balki ritmni his qilish va koordinatsiyani yaxshilashadi. Harakatli
o’yinlar esa bolalarni faollikka undaydi va ijtimoiy rivojlanishga yordam beradi.
Misollar:
Ritmga mos harakatlar: Bolalar musiqa ritmiga mos ravishda turli harakatlarni
bajaradilar. Bu ularning harakatlarni o’zaro moslashtirish qobiliyatini oshiradi.
“Buzilgan tel” o’yini: Bolalar musiqani tinglash va musiqaga mos harakat qilish
orqali o’zlarini erkin his qilishadi va qiziqarli mashqlarni bajaradilar.
4.
Tabiat bilan aloqada bo’lish
Bolalar uchun jismoniy tarbiya mashg’ulotlarini tabiiy sharoitda o’tkazish
ham juda muhim. Tabiatdagi faoliyatlar bolalar organizmining sog’lom
rivojlanishiga, salomatlikni mustahkamlashga, hamda aqliy va emosional sog’liqni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
260
yaxshilashga yordam beradi. Tabiatda sayr qilish, yugurish, qo’shma faoliyatlar
bajarish bolalarda mustahkam sog’liqni ta’minlaydi.
Misollar:
Sayr qilish: Bolalar ochiq havoda sayr qilish orqali havo olish, jismoniy
faoliyat bilan shug’ullanish va tabiatni his qilish imkoniyatiga ega bo’ladilar.
Kichik sport musobaqalari: Tabiatda bolalar kichik sport musobaqalarida
qatnashishlari mumkin, bu esa ularning motor ko’nikmalarini rivojlantiradi.
Jismoniy Tarbiya Mashg’ulotlarining Foydalari
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida jismoniy tarbiya mashg’ulotlarining
bolalar uchun juda ko’p foydalari mavjud. Ular quyidagilardan iborat:
Fizik rivojlanish: Jismoniy mashqlar va o’yinlar bolalarda mushak va suyak
tizimining rivojlanishiga, tananing muvozanatni saqlash qobiliyatini oshirishga
yordam beradi.
Ijtimoiy rivojlanish: Jismoniy tarbiya mashg’ulotlari bolalarda
jamoaviy ish ko’nikmalarini rivojlantiradi, boshqalar bilan hamkorlik
qilishni o’rgatadi va ular o’rtasida do’stona munosabatlar o’rnatiladi.
Psixologik rivojlanish: Jismoniy faoliyat bolalarda o’ziga bo’lgan ishonchni
oshiradi, ularning ruhiy holatini yaxshilaydi va stressni kamaytiradi.
Sog’liqni mustahkamlash: Maktabgacha yoshdagi bolalarda muntazam
jismoniy faoliyat ularning umumiy sog’lig’ini mustahkamlaydi va immun
tizimining samarali ishlashini ta’minlaydi.
Xulosa
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida jismoniy tarbiya berish, bolalar
rivojlanishining muhim jihatlarini tashkil etadi. Jismoniy tarbiya usullari nafaqat
bolalarning sog’lom rivojlanishini ta’minlash, balki ularning ijtimoiy va emosional
rivojlanishini ham qo’llabquvvatlaydi. Mashq qilish, o’yinlar va tabiiy sharoitlarda
faoliyat bolalarning jismoniy, aqliy va ruhiy salomatligini yaxshilashga yordam
beradi. Shuningdek, jismoniy tarbiya bolalarda jamoaviylik, ijobiy munosabatlar va
o’zini o’zi hurmat qilish hissini rivojlantiradi. Shu sababli, maktabgacha ta’lim
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
261
tashkilotlarida jismoniy tarbiya jarayonini to’g’ri tashkil etish va samarali usullarni
qo’llash juda muhimdir.
ADABIYOTLAR
1, Каюмова, Н. М. (2022, November). Функциональные обязанности директора
дошкольной образовательной организации. In INTERNATIONAL SCIENTIFIC
AND PRACTICAL CONFERENCE” THE TIME OF SCIENTIFIC PROGRESS”
(Vol. 1, No. 3, pp. 102-107).
2, Kayumova, N. M., & Ro‘ziyeva, M. M. Oilada bolalarni xalq merosi vositasida
ma’naviy-ahloqiy tarbiyalashda xalq pedagogikasining o ‘rni. Uchinchi renessans
davrida Maktabgacha ta’lim va tarbiyaning roli” mavzusidagi talabalarning Ilmiy-
amaliy anjumani materiallari, 102-104.
3, Каюмова, Н. М., & Базарбаева, З. О. (2023, October). РЕЧЬ ДЕТЕЙ КАК
ПСИХОЛОГО-ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ ПРОБЛЕМА. In INTERNATIONAL
SCIENTIFIC CONFERENCE” INNOVATIVE TRENDS IN SCIENCE, PRACTICE
AND EDUCATION” (Vol.
2, No. 8, pp. 68-73).
4, Kayumova, N. M. (2023). EDUCATING CHILDREN IN THE SPIRIT OF
NATIONAL VALUES IN PRESCHOOL EDUCATIONAL ORGANIZATIONS
AND IN THE FAMILY. Modern
Scientific Research International Scientific Journal, 1(6), 33-38.
5, Kayumova, N. M., & Turg‘unova, M. R. (2023, January). “ILK QADAM”
DAVLAT O ‘QUV DASTURI ASOSIDA MAKTABGACHA TA’LIM
TASHKILOTLARIDA TA’LIM JARAYONLARINI TASHKIL ETISH. In
INTERNATIONAL CONFERENCES (Vol. 1, No. 2, pp. 609-612).
6, Kayumova, N. M., & Turg‘unova, M. R. (2023, January). MAKTABGACHA
TA’LIMNI SIFAT JIHATDAN TAKOMILLASHTIRISHDA TARBIYACHINING
PEDAGOGIK MAHORATI. In INTERNATIONAL CONFERENCES (Vol. 1, No.
2, pp. 605-608).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
262
7, Kayumova, N. M., & Murodxo‘jaeva, Z. M. (2023, January). TARBIYACHINING
FAOLIYALARNI TASHKIL ETILISH JARAYONIDAGI IJODKORLIGI. In
INTERNATIONAL CONFERENCES (Vol. 1, No. 2, pp. 601-604).
8, Каюмова, Н. М., & Якубова, З. З. (2021). ДОШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
КАК
СПОСОБ ФОРМИРОВАНИЯ ОБРАЗОВАННОЙ И ВОСПИТАННОЙ
ЛИЧНОСТИ.
In Современная наука. XXI век: научный, культурный, ИТ контекст (pp. 92-95).
9, Kayumova, N. M. (2019). PECULIARITIES OF TEACHING ENGLISH IN
ESP CLASSES. MODERN SCIENTIFIC RESEARCH, 128.
10, Каюмова, Н. М., & Пирмухамедова, М. Э. (2019). Руководитель дошкольной
образовательной организации и его функциональные обязанности. Актуальные
проблемы современного образования: опыт и инновации, 42.
