MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
308
CHET TILINI O‘QITISH METODIKASI VA ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYALARNING AHAMIYATI
Choriyeva Shodiyona Bayramali qizi
Oʻzbekiston Davlat jahon tillari universitetining xorijiy til va adabiyoti
fakulteti 2-bosqich talabasi
ANOTATSIYA Siz ushbu maqolani oʻqish davomida hozirgi kunda chet tilini
oʻqitishning ahamiyati, oʻqitish usullari, zamonaviy texnologiyalarning chet tilini
oʻrgatishdagi oʻrni va oʻrgatish jarayonidagi asosiy muammolar hamda ularga
yechimlar haqida toʻliq maʼlumotga ega boʻlasiz. Ushbu mavzuda turli mulohazali
gʻoyalarni bilib olasiz.
Kalit soʻzlar lingvistik, kommunikativ kompetensiya, grammatika,
lugʻaviy,Integrativ
yondashuv,
globalizatsiya,
Intelektual
rivojlanish,
Kommunikatsiya. Audiolingval usul,
Chet tilini o‘qitish bugungi globalizatsiya davrida juda muhim o‘rin tutadi.
Tilni o‘rganish nafaqat lingvistik qobiliyatlarni rivojlantiradi, balki boshqa
madaniyatlarni tushunishga ham imkon yaratadi. Ushbu maqola chet tilini
o‘qitishning asosiy metodik yondashuvlari, ularning ahamiyati va zamonaviy
texnologiyalarning qo‘llanilishi haqida batafsil ma’lumot beradi. Chet tilini
o‘qitishning asosiy maqsadi o‘quvchilarga og‘zaki va yozma shaklda muloqot qilish
ko‘nikmalarini shakllantirishdir. Bunda lisoniy kompetensiya (grammatik va lug‘aviy
bilimlar) va kommunikativ kompetensiyani rivojlantirish muhimdir.Kommunikatsiya
qobiliyatini rivojlantirish: Chet tilini o‘rganish, talabaga yangi tilda o‘z fikrini ifoda
etish, boshqa madaniyatlar bilan muloqot qilish imkonini beradi. Bu, ayniqsa, xalqaro
aloqalar va ishbilarmonlik uchun muhim. Chet tilini oʻqitishda asosiy maqsad albatta
yangi tilni boshqa oʻrganuvchilarga yetkazib bera olish. Quyidagilar oʻrgatishning
asosiy maqsadlar hisoblanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
309
1. Kommunikatsiya qobiliyatini rivojlantirish: Chet tilini o‘rganish, talabaga
yangi tilda o‘z fikrini ifoda etish, boshqa madaniyatlar bilan muloqot qilish imkonini
beradi. Bu, ayniqsa, xalqaro aloqalar va ishbilarmonlik uchun muhim.
2. Madaniyatni tushunish: Chet tilini o‘rganish orqali nafaqat tilni, balki o‘sha
tilga xos madaniyatni ham o‘rganish mumkin. Bu esa boshqalar bilan yanada
chuqurroq muloqot qilishni ta’minlaydi.
3. Intelektual rivojlanish: Chet tili o‘rganish miya faoliyatini faollashtiradi,
xotira va diqqatni yaxshilaydi. Bu, o‘z navbatida, umumiy bilim va intellektual
rivojlanish uchun foydali bo‘ladi.
4. Kasbiy imkoniyatlarni kengaytirish: Chet tilini bilish ko‘plab kasblarda
yuqori baholanishi mumkin. Bu talabaga global ish bozorida raqobatbardosh bo‘lish
imkonini beradi.
5. O‘quvchilarni global dunyoga tayyorlash: Chet tilini o‘rgatish
o‘quvchilarni global dunyo bilan bog‘lashga, yangi imkoniyatlarni kashf etishga
yordam beradi.
6. O‘z-o‘zini anglash va rivojlanish: Chet tilini o‘rganish orqali shaxs o‘zini
yanada yaxshi tushunadi, boshqa nuqtai nazarlarni qadrlaydi va o‘zini yangi
sharoitlarga moslashtiradi.
Grammatika va tarjima usuli
Ushbu usulda asosiy e’tibor grammatik qoidalar va so‘z boyligini o‘rganishga
qaratiladi. Tarjima orqali tilni tushunish va qo‘llash o‘rgatiladi.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri usul (Direct Method)O‘qitish jarayonida ona tilidan
foydalanilmaydi, balki bevosita ma’nolarni o‘rgatish maqsad qilinadi. Darslar asosan
suhbatlar va ko‘rgazmali vositalarga tayanadi.
Kommunikativ usulZamonaviy metodlar ichida eng samarali usullardan biri
hisoblanadi. Ushbu usulning maqsadi o‘quvchilarning chet tilida erkin muloqot qila
olish qobiliyatini rivojlantirishdir.
Audiolingval usul Bu usul tilni talaffuz va eshitish orqali o‘rganishga
asoslangan bo‘lib, audio yozuvlardan keng foydalaniladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
310
Integrativ yondashuv Zamonaviy o‘qitish jarayonida bir necha usul va
texnologiyalarni birlashtirish orqali tilni o‘rgatish usuli.
1. Motivatsiya yetishmasligi: O‘quvchilarning chet tili o‘rganishga bo‘lgan
qiziqish va motivatsiyasi past bo‘lishi mumkin. Agar ular tildan foydalanishning
amaliy foydasini ko‘rmasa, bu o‘rganishni qiyinlashtiradi.
2. Tilni amaliyotda qo‘llash imkoniyatlarining cheklanganligi: Chet tili
o‘qitilsa ham, o‘quvchilarning kundalik hayotida o‘rgangan tilni qo‘llash
imkoniyatlari cheklangan bo‘lishi mumkin. Bu tilni tez o‘zlashtirishga to‘sqinlik
qiladi.
3. Tilning murakkabligi: Ba’zi chet tillari grammatikasi yoki fonetikasi
o‘quvchilarga qiyinchilik tug‘dirishi mumkin. Ayniqsa, o‘zbek tiliga nisbatan farq
qiladigan tillar, o‘rganishga ko‘proq vaqt va kuch talab qiladi.
4. Resurslar va materiallar yetishmasligi: O‘qituvchilar uchun sifatli o‘quv
materiallari yoki zamonaviy texnologiyalarning etishmasligi, o‘qitish jarayonini
qiyinlashtiradi. Shu bilan birga, kam ta’minlangan joylarda chet tili o‘qituvchilari
ham tanqis bo‘lishi mumkin.
5. Maqsadlar va uslublarning noaniqligi: Har bir o‘quvchi uchun individual
yondashuv kerak bo‘ladi. Agar o‘qituvchi barcha o‘quvchilarni bir xil uslubda
o‘qitsa, ba'zilarining o‘rganish jarayoni sustlashishi mumkin.
6. Xatolarni tuzatishga qarshi qarashlar: Ba'zi o‘quvchilar xatolarni qo‘rqib,
tilni to‘g‘ri ishlatishga harakat qilishadi, bu esa ularning rivojlanishini to‘xtatishi
mumkin. O‘qituvchining xatolarni to‘g‘ri tuzatish va ularni rivojlantirishga
yo‘naltirishi zarur.
7. Tez o‘zgaruvchan talablarga moslashish: Til o‘qitish metodlari va uslublari
tez o‘zgarib turadi. O‘qituvchilar yangi texnologiyalar va o‘quv metodlarini doimiy
ravishda o‘rganishlari zarur, bu esa vaqt va resurslarni talab qiladi.
Chet tilini o‘qitishdagi muammolarni hal qilish uchun quyidagi yechimlarni
ko‘rib chiqish mumkin:
1. Motivatsiyani oshirish: O‘quvchilarga tilning amaliy foydalarini ko‘rsatish:
Yangi tilda muloqot qilish, sayohat qilish, xalqaro ish imkoniyatlariga ega bo‘lish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
311
kabi imtiyozlarni ta’minlash.O‘quvchilarning qiziqishlarini hisobga olib, o‘qitishni
qiziqarli va interaktiv qilish. Masalan, o‘yinlar, film va musiqalarni tilni o‘rganish
jarayoniga qo‘shish.
2. Amaliyot imkoniyatlarini yaratish:Onlayn tarmoqlarda tilni amaliyotda
qo‘llash imkoniyatlarini yaratish. O‘quvchilarni chet elliklar bilan muloqot qilishga
undash,
tilni
kunlik
hayotda
ishlatish
uchun
internet
resurslaridan
foydalanish.O‘quvchilarga, hatto o‘qish jarayonida, kichik suhbatlar yoki darslar
orqali o‘zaro muloqot qilish imkoniyatlarini yaratish.
3. Murakkablikni yengillashtirish:Murakkab grammatikani bosqichma-
bosqich o‘rgatish va sodda, tushunarli misollar bilan izohlash.O‘quvchilarga
o‘rganganlarini tez-tez qayta ko‘rib chiqish va mustahkamlash imkoniyatlarini
yaratish.
4. Resurslar va materiallarni yaxshilash:Zamonaviy va interaktiv o‘quv
materiallaridan foydalanish. Audio, video va internet resurslarini o‘quvchilarning
ehtiyojiga qarab moslashtirish.Darsliklar va materiallarni yangilash, yangi
texnologiyalarni integratsiya qilish.
5. Individal yondashuv:Har bir o‘quvchining o‘rganish tezligini va uslubini
hisobga olib, individual dars rejalari tuzish.O‘quvchilarga o‘z o‘rganish usullarini
aniqlash va o‘qituvchi yordamida o‘ziga mos yondashuvlarni tanlash.
6. Xatolarni to‘g‘ri tuzatish:Xatolarni sabr bilan va pozitiv yondashuv bilan
tuzatish. O‘quvchilarga xatolarni o‘rganishning tabiiy jarayoni sifatida
ko‘rsatish.Xatolarni tuzatishda qiziqarli va konstruktiv usullarni qo‘llash, masalan,
guruh ishlari orqali o‘rganish.
7. Yangiliklarga moslashish:O‘qituvchilarni muntazam ravishda malaka
oshirish kurslari va seminarlar orqali yangiliklar va metodikalarga moslashishga
o‘rgatish.Yangi texnologiyalarni darsda qo‘llashni o‘rgatish va o‘quvchilarga
interaktiv vositalardan foydalanish imkoniyatini yaratish.
Bugungi kunda chet tilini o‘qitishda onlayn platformalar, mobil ilovalar va
interaktiv texnologiyalardan foydalanish muhim rol o‘ynamoqda. Masalan, Duolingo,
Quizlet va LingQ kabi dasturlar til o‘rganishni qiziqarli va samarali qiladi.O‘qituvchi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–3_ Январь –2025
312
o‘quvchilarga tilni o‘rganishga motivatsiya beruvchi va yo‘naltiruvchi bo‘lishi kerak.
O‘quvchilar esa faol ishtirok etib, amaliy mashqlar orqali bilimlarini
mustahkamlashlari lozim.Chet tilini o‘qitish metodikasi doimiy rivojlanishda bo‘lib,
turli usul va vositalarni birlashtirishni talab qiladi. Zamonaviy texnologiyalar
yordamida o‘qitish jarayonini qiziqarli va samarali qilish mumkin. Har bir
o‘quvchining ehtiyojiga mos yondashuv tanlash muhim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Brown, H. Douglas. Teaching by Principles: An Interactive Approach to
Language Pedagogy. Pearson Education, 2014.
2. Richards, Jack C., and Rodgers, Theodore S. Approaches and Methods in
Language Teaching. Cambridge University Press, 2001.
3. Harmer, Jeremy. The Practice of English Language Teaching. Pearson
Longman, 2007.
4. Larsen-Freeman, Diane. Techniques and Principles in Language Teaching.
Oxford University Press, 2011.
5. Ur, Penny. A Course in Language Teaching: Practice and Theory.
Cambridge University Press, 1996
