MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–4_ Январь –2025
178
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA OLIY TA'LIM
MUASSASALARINING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Bekdurdiyeva Munisa Xayrulla qizi
Toshkent Davlat iqtisodiyot Universiteti Axborot tizimlari va
Texnologiyalari yo`nalishi talabasi
Annotatsiya:
Raqamli
iqtisodiyot
butun
dunyodagi
oliy
ta'lim
muassasalarining (OTM) tuzilmasi va jarayonlarini o'zgartirmoqda. Ushbu maqola
raqamli iqtisodiyot sharoitida OTMlarni rivojlantirish istiqbollarini tahlil qilib,
asosiy tendentsiyalar, muammolar va imkoniyatlarni o'rganadi. Raqamli
texnologiyalar yordamida o'qitish, tadqiqot va boshqaruv samaradorligini oshirish
yo'llari yoritilgan. OTMlarni innovatsiyalar va moslashuvchanlikni rivojlantirish
bo'yicha tavsiyalar keltirilgan.
Kalit so'zlar: Raqamli iqtisodiyot, oliy ta'lim muassasalari, elektron ta'lim,
raqamli transformatsiya, innovatsiya, moslashuvchan ta'lim, texnologiyalarni
integratsiya qilish.
Raqamli iqtisodiyotning paydo bo'lishi turli sohalarni, jumladan, ta'limni ham
tubdan o'zgartirdi. Oliy ta'lim muassasalari (OTM) texnologik taraqqiyot va mehnat
bozorining o'zgarayotgan talablariga moslashish uchun bosim ostida. Ushbu maqola
raqamli iqtisodiyotdagi OTMlarning o'rni va ularning rivojlanish istiqbollarini
o'rganadi. Raqamli texnologiyalarni o'quv dasturlariga, tadqiqot va boshqaruv
jarayonlariga integratsiya qilishning ahamiyati ta'kidlangan.
Ushbu tadqiqot aralash uslubiy yondashuvni qo'llaydi, sifat va miqdoriy
tadqiqot usullarini birlashtiradi:
Sifat Tahlili: Mavjud adabiyotlarni ko'rib chiqish, raqamli rivojlangan
OTMlarning holatlarini o'rganish va akademik liderlar bilan suhbatlar.
Miqdoriy Tahlil: Talabalar va o'qituvchilarning raqamli texnologiyalar
bo'yicha fikrlarini va ularning ta'lim sifati bo'yicha ta'sirini o'lchash uchun
so'rovnomalar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–4_ Январь –2025
179
Taqqoslash Tahlili: An'anaviy va raqamli integratsiyalangan OTMlarning
natijalari o'rtasidagi samaradorlikni baholash.
Raqamli iqtisodiyot sharoitida oliy ta'lim muassasalarining rivojlanish
istiqbollari
Ta'limga raqamli texnologiyalarni joriy etish
- Elektron ta'lim platformalari: Raqamli iqtisodiyot zamonaviy e-ta'lim
platformalaridan foydalanishni rag‘batlantiradi, bu esa onlayn, aralash va gibrid ta'lim
modellari orqali moslashuvchan o‘qitishni ta'minlaydi.
- Sun’iy intellekt va mashinaviy o‘qitish: Ushbu texnologiyalar o‘quv
materiallarini har bir talabaga moslashtirish orqali ta'lim jarayonini samarali qiladi.
- Blokcheyn texnologiyasi: Diplomlar va talabalarning akademik yozuvlarini
xavfsiz tarzda boshqarish imkonini beradi.
Raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish
- Yangi o‘quv dasturlari: Oliy ta'lim muassasalari raqamli savodxonlik,
ma’lumotlar tahlili, dasturlash va boshqa texnologiyaga oid ko‘nikmalarga ko‘proq
e’tibor beradi.
- Tarmoq fanlari: Iqtisodiyot yoki sotsiologiya kabi an’anaviy yo‘nalishlarni
sun’iy intellekt va ma’lumotlar fanlari bilan uyg‘unlashtirish kelajak kasblariga
tayyorlaydi.
Globallashuv va hamkorlik
- Virtual mobillik: Raqamli vositalar talabalar va o‘qituvchilarga dunyoning
istalgan joyida dasturlarda ishtirok etish imkonini beradi.
- Hamkorlikdagi tadqiqotlar: Raqamli platformalar yordamida butun dunyo
bo‘ylab oliy ta’lim muassasalari o‘zaro hamkorlik qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ta'lim va o‘qitish jarayonini takomillashtirish
- Immersiv texnologiyalar: Virtual reallik (VR) va kengaytirilgan reallik (AR)
orqali tibbiyot, muhandislik va arxitektura kabi sohalarda amaliy ko‘nikmalarni
oshirish mumkin.
- Gamifikatsiya: O‘quv jarayonida o‘yin elementlaridan foydalanish talabalar
qiziqishini oshiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–4_ Январь –2025
180
Ma'lumotlarga asoslangan boshqaruv
- O‘quv tahlillari: Ta’lim muassasalari ma’lumotlarni tahlil qilish orqali
talabalar natijalarini kuzatish, prognoz qilish va o‘qitish strategiyalarini yaxshilashi
mumkin.
- Operatsion samaradorlik: Sun’iy intellekt yordamida qabul jarayonlari, dars
jadvali tuzish va resurslarni taqsimlash optimallashtiriladi.
Umr bo‘yi o‘qish ekotizimlari
- Mikro-sertifikatlar: Raqamli iqtisodiyotda malaka diplomdan ko‘ra
muhimroq bo‘lib, modul asosidagi o‘quv kurslari rivojlanadi.
- Doimiy malaka oshirish: Ishlayotgan mutaxassislar uchun yangi
texnologiyalarni o‘zlashtirish bo‘yicha dasturlar taklif qilinadi.
Moliyaviy modellar va moliyalashtirish imkoniyatlari
- Tejamkor modellar: Onlayn ta’lim infratuzilma xarajatlarini kamaytirib,
ta’limni keng ommaga arzonlashtiradi.
- Yangi daromad manbalari: Texnologik kompaniyalar bilan ilmiy-tadqiqot
ishlari bo‘yicha hamkorlik qilish yoki raqamli vositalarni tijoratlashtirish orqali
daromad olish.
Inklyuzivlik va kirish imkoniyatlari
- Uzoqdagi o‘quvchilarni qamrab olish: Raqamli vositalar sifatli ta’limni
chekka hududlarga yetkazadi.
- Yordamchi texnologiyalar: Nogironligi bo‘lgan talabalar uchun
moslashtirilgan o‘quv jarayonini ta'minlaydi.
Raqamli iqtisodiyot sharoitida yuzaga keladigan muammolar
- Raqamli tengsizlik: Talabalar uchun internet va texnologiyalardan teng
foydalanish imkoniyatini ta’minlash.
- Kiberxavfsizlik: Talabalar va muassasalar ma’lumotlarini himoya qilish.
- O‘zgarishlarga qarshilik: Yangi raqamli modellarni qabul qilishdagi
qiyinchiliklar.
Raqamli iqtisodiyot oliy ta'lim muassasalarini zamonaviy, texnologik va
innovatsion markazlarga aylantirish uchun ulkan imkoniyatlarni taqdim etadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–4_ Январь –2025
181
Innovatsiyalarni joriy etish, hamkorlikni rivojlantirish va muammolarni hal qilish
orqali oliy ta'lim muassasalari tez o‘zgarayotgan dunyoda talabalarning
raqobatbardoshligini ta’minlay oladi.
Natijalar raqamli iqtisodiyotning OTMlar uchun transformatsion salohiyatini
ta'kidlaydi. Biroq, samarali amalga oshirish uchun teng kirishni ta'minlash,
xodimlarni tayyorlash va ma'lumotlarni himoya qilish muammolarini hal qilish zarur.
Siyosatchilar va muassasa rahbarlari raqamli qabul qilishni qo'llab-quvvatlash uchun
moslashtirilgan siyosat va dasturlarni yaratishlari kerak. Bundan tashqari, raqamli
ta'limga o'tish tanqidiy fikrlash va shaxslararo ko'nikmalarni rivojlantirishni
cheklamasligi kerak.
Xulosa
Strategik Rejalashtirish: OTMlar o'z maqsadlari va bozor talablariga mos
keladigan raqamli transformatsiya strategiyalarini ishlab chiqishlari kerak.
Infratuzilmaga Investitsiya: Hukumat va xususiy sektor OTMlarni qo'llab-quvvatlash
uchun raqamli infratuzilmaga sarmoya kiritishi kerak. Salohiyatni Oshirish:
Professor-o'qituvchilar va xodimlar raqamli vositalarni o'z faoliyatlariga samarali
integratsiya qilish uchun doimiy o'qitilishi kerak. Talaba Markazli Yondashuvlar:
Raqamli yechimlar talabalarning o'qish tajribasi va natijalarini yaxshilashga
qaratilgan bo'lishi kerak.Hamkorlik: OTMlar texnologiya kompaniyalari va boshqa
ta'lim muassasalari bilan resurs va tajribalarni almashish uchun hamkorlik qilishi
kerak.
Xulosa qilib aytganda, raqamli iqtisodiyot OTMlar uchun innovatsiyalar va
o'z qamrovini kengaytirish uchun misli ko'rilmagan imkoniyatlar yaratmoqda. Ushbu
o'zgarishlarni qabul qilish orqali OTMlar global ta'lim maydonida yetakchi o'rinni
egallab, talabalarga tez o'zgaruvchan dunyoga tayyorgarlik ko'rishlari uchun
IMKONIYAT YARATISHLARI MUMKIN.
ADABIYOTLAR.
1.
Об утверждении концепции развития системы высшего
образования Республики Узбекистан до 2030 года : указ Президента
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–4_ Январь –2025
182
Республики Узбекистан от 08.10.2019 г. URL: www.lex.uz/ru/docs/4545887 (дата
обращения: 25.12.2021).
2.
Baxtiyorov I. O’. (2022). Mamlakatimiz rivojlanishida raqamli
texnologiyalarni tutgan ahamiyati. Ta’lim fidoyilari, 21 (6), 119-126.
3.
Пашкова А.Ф., Абдурасулова Н. А. (2022). Цифровизация
образования: проблемы и перспективы. Вестник Мининского университета, 8-
31, 75.
4.
Умарова М. Х. (2020). К вопросу о цифровизации образования в
Республике Узбекистан. Наука и образование сегодня, (12 (59)), 42-43.
5.
Baxtiyor o'g'li, R. I. (2023). UMUMTA'LIM MAKTABLARIDA
GEOGRAFIYANI O'QITISHNING ZAMONAVIY TA'LIM VOSITALARIDAN
FOYDALANISH.
6.
Yuldoshev R.R. (2022). Digitalization of higher education: prospects
and risks. Law and Practice, (1), 94-102.
7.
Павлов К. В., Асадуллина Н. Р. Патоинституциональная концепция
развития российской экономики // Опыт и перспективы управления
деятельностью хозяйствующих субъектов и публичных образований :
материалы Наци ональной науч.-практ. конф. с межд. участием. 15 сентября
2021 г. / ФГБОУ ВО «Ижевская ГСХА»; под науч. ред. К. В. Павлова, Д. В.
Кондратьева. Ижевск: Шелест, 2021. 311 с.
