MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
214
XVII- XIX ASARLARDA AQSH
Termiz davlat pedagogika instituti
Pedagogika va ijtimoiy fanlar fakulteti
Tarix ta'lim yo'nalishi
3- kurs 303- guruh talabasi
Bo'rixonova Mahfuza
tel: +998940112590
Tarix ta'lim yo'nalishi
3- kurs 303- guruh talabasi
Bobogulova Sarvinoz
tel:+998990032103
Anotatsiya: AQSHning XVII asrdan XIX asrgacha bo'lgan davrdagi tarixi boy
va murakkab voqealar zanjiri bilan bog'liq bo'lib, mamlakatning bugungi kunda
shakllangan siyosiy va ijtimoiy tuzilmasining asosi o'sha davrda qo'yilgan. Quyidagi
maqolada ushbu davrni bosqichma-bosqich ko'rib chiqamiz.
Kalit so'zlar: Massachusets, indeyeslar, eksimoslar, shtat.
Anotation: the history of the United States from the 17th to the 19th centuries
is associated with a rich and complex chain of events, and the basis of the political
and social structure of the country, formed today, was laid at that time. In the article
below, we will look at this period step by step.
Keywords: Massachusetts, indeyes, eximos, state.
Аннотация: история США с семнадцатого по девятнадцатый век
связана с богатой и сложной цепочкой событий, и именно в этот период была
заложена основа политической и социальной структуры страны, которая
сформировалась сегодня. Рассмотрим этот период поэтапно в статье ниже.
Ключевые слова: Массачусетс, индейцы, эксимосы, штат.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
215
Kirish
Olimlarning fikricha, amerika qit’asiga dastlabki odamlar Shimoliy Osiyodan
hozirgi Bering bo‘g‘ozi orqali buyuk muzlik davrida, bundan 40 ming yil avval o‘ta
boshlagan va bu jarayon uzoq davom etgan. Natijada bu yerlarga yevropaliklar
kelguniga qadar ham ko‘psonli qabila va elatlar shakllangan.
1
Ular indeyeslar va
eksimoslar edi. Amerika aholisi o'rtasida bir necha tavofutlar ro'y bergan.
XVII asrlarda Amerika iqtisodiy va siyosiy jihatdan rivojlana boshladi. 1600-
yillarda Britaniya, Fransiya, Ispaniya va Gollandiya Shimoliy Amerikaga o'z
koloniyalarini asoslash bilan shug'ullanib kelgan edi. Shu davrda AQSh hududida
birinchi Britaniya koloniyalari tashkil etildi.1607-yilda inglizlar birinchi barqaror
koloniyasini Virjiniya shtatining Jamestovn shahrida barpo etishdi. Bu davrdagi
koloniyalar iqtisodiy jihatdan rivojlangan va asosan qishloq xo'jaligi bilan
shug'ullangan.
Ingliz
koloniyalarining
asosiy
iqtisodiy
faoliyati
tamaki,
shakarqamish, paxta va boshqa qishloq xo'jaligi mahsulotlarini etishtirish va eksport
qilishdan iborat edi. Diniy va siyosiy sabablar: Britaniyadagi din va siyosiy zulmdan
qochgan ko'plab insonlar Shimoliy Amerikaga ko'chib o'tishdi. Ayniqsa,
Massachusetsda ingliz puritanlari o'z diniy e'tiqodlarini amalga oshirish uchun yangi
jamiyat tashkil etishdi. Ushbu mustamlakalar Britaniya hukumati bilan qisman
mustaqillikda bo'lgan bo'lsa-da, o'z hududlarida o'zlariga tegishli qonun-qoidalarni
yaratish imkoniyatiga ega edilar. Iqtisodiy rivojlanish va qullik: 1619-yildan boshlab
qullik Shimoliy Amerikadagi koloniyalarda keng qo'llanila boshladi. Janubiy
koloniyalar, xususan, tamaki va paxta dalalarida ishlash uchun afrikalik qullardan
foydalangan. Bu esa kelajakda mamlakat ichida ijtimoiy va iqtisodiy ziddiyatlarning
kuchayishiga sabab bo'ldi. Kolonistlar yer resurslariga ega bo'lish, iqtisodiy va diniy
erkinlik izlash maqsadida Amerikaga ko'chib keldilar. 1620-yilda Plymut koloniyasi
asos solingan va bu yerda o'rnatilgan ijtimoiy, siyosiy tizimlar keyinchalik Amerika
mustaqilligi uchun poydevor yaratdi.
1
T.O'. Salimov; F.E.Sultonov - Jahon tarixi;Toshkent- 2017; 142- bet
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
216
XVIII asr AQSh uchun mustaqillik va milliy uyg'onish davri hisoblanadi.
1775–1783-yillardagi Amerika Mustaqillik Urushi: Britaniya koloniyalarining
mustaqillik uchun kurashgan davri hisoblanadi. 1776-yil 4-iyulda Mustaqillik
Deklaratsiyasi e'lon qilinib, AQShning Britaniyadan mustaqil davlat sifatida ajralishi
rasmiylashtirildi. 1787-yilda AQSh Konstitutsiyasi qabul qilindi.
2
Bu hujjat
AQShning huquqiy va siyosiy Mustamlakachilik davri (XVII asrning boshidan XVIII
asrga qadar) AQSH hududidagi dastlabki yevropalik mustamlakachilar asosan
Britaniya, Fransiya, Gollandiya va Ispaniyadan kelgan.
Asosiy qism.
Mustaqillik uchun kurash va Amerika inqilobi (XVIII asr o'rtalari) XVIII
asrning o'rtalariga kelib, Shimoliy Amerikadagi ingliz koloniyalari Britaniya
hukumati bilan iqtisodiy va siyosiy ziddiyatlarga duch keldi. Britaniya hukumati o'z
koloniyalaridan ko'proq foyda olish maqsadida yangi soliqlar joriy qildi. Ayniqsa,
"Qog'oz solig'i" (Stamp Act) va "Choy solig'i" kabi qonunlar koloniyalardagi
norozilik harakatlarini kuchaytirdi.1770-yillar va Bostondagi voqealar: 1773-yilda
Bostonda ingliz choy solig'iga qarshi norozilik namoyishi yuz berdi. "Bostondagi
choy yuvoshligi" (Boston Tea Party) nomli voqea natijasida ingliz choyi Boston
bandargohida dengizga tashlandi. Bu harakat koloniyalar orasida birlikni kuchaytirdi
va mustaqillik uchun kurashga sabab bo'ldi.
3
Mustaqillik Deklaratsiyasi va urush:
1776-yil 4-iyulda kontinental kongress Mustaqillik Deklaratsiyasini qabul qildi, bu
hujjat orqali Qo'shma Shtatlar Britaniya imperiyasidan rasman ajralib chiqdi.
Deklaratsiya inson huquqlari, erkinlik va tenglik g'oyalariga asoslangan edi.
Mustaqillik uchun urush 1783-yilda AQSHning rasmiy mustaqilligi bilan tugadi.
AQSH Konstitutsiyasining yaratilishi va federal tuzilmaning shakllanishi (XVIII asr
oxiri) 1787-yilda Filadelfiya shahrida Konstitutsiyaviy konvent chaqirilib, yangi
davlat tuzilishini yaratish uchun AQSH Konstitutsiyasi ishlab chiqildi. Konstitutsiya
hukumatning uch shoxobchasini: ijroiya, qonunchilik va sud tizimlarini tashkil etdi
2
Sh.Ergashev; Jahon tarixi 1- qism; TOSHKENT "O'ZBEKISTON" 2013; 313- bet
3
Bailyn, Bernard - The Ideological Origins of the American Revolution. Harvard University Press, 1967.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
217
va davlatning federal tizim asosida boshqarilishini belgiladi.
4
Konstitutsiyaviy
muhokamalar: Konstitutsiyani ishlab chiqish jarayonida davlatlar orasidagi vakolatlar
bo'yicha muammolar ko'tarildi. Shuningdek, qullik masalasi, shtatlar orasidagi
iqtisodiy farqlar va boshqa ijtimoiy masalalar muhokama qilindi. Natijada "Bo'lim va
tekshiruv" (checks and balances) tizimi yaratilib, federal hukumat va shtatlar
o'rtasidagi vakolatlar muvozanatga keltirildi. Konstitutsiyaning kuchga kirishi: 1789-
yilda Konstitutsiya rasmiy ravishda kuchga kirdi va Jorj Vashington birinchi
prezident sifatida saylandi. Shu tariqa AQSHda federal tizimning asosi qo'yildi va
demokratik boshqaruv usuli mustahkamlandi. XIX asr: kengayish, rivojlanish va
ijtimoiy o'zgarishlar XIX asr AQSH tarixida juda muhim davr hisoblanadi. Shu
davrda mamlakat hududiy jihatdan kengaydi va iqtisodiy rivojlanish kuchayib bordi.
Hududiy kengayish: 1803-yilda AQSH Fransiyadan Luizianani sotib oldi va o'z
hududini ikki barobarga kengaytirdi. Keyinchalik Meksika bilan urush natijasida
Kaliforniya va Texas kabi yangi hududlar qo'shildi. Bu davrda "Manifest Destiny"
(Taqdiri taqdirlangan) g'oyasi ommalashdi, ya'ni AQSH o'z hududlarini Atlantika
okeanidan Tinch okeanigacha kengaytirishi kerak, degan qarash mavjud
edi.Industrial inqilob va iqtisodiy rivojlanish: XIX asr davomida AQSHda
sanoatlashish jarayoni avj oldi. Telegraf va temir yo'llar rivojlandi, fabrikalar ko'paydi
va iqtisodiy faoliyat yuksaldi. Ayniqsa shimoliy hududlarda sanoat rivojlandi va bu
esa janubiy qishloq xo'jaligi hududlari bilan iqtisodiy farqlarni kuchaytirdi.Fuqarolar
urushi va qullikning bekor qilinishi: 1861-yilda AQSHda janubiy va shimoliy shtatlar
orasida qullik masalasiga oid ziddiyatlar tufayli Fuqarolar urushi boshlandi. Urush
1865-yilda janubiy shtatlarning mag'lubiyati bilan tugadi va bu AQSHning birligi
uchun muhim burilish bo'ldi. Fuqarolar urushi natijasida qullik rasman bekor qilindi
va yangi qonunlar qabul qilinib, fuqarolik huquqlari ta'minlandi. XVII- XIX asrlarda
Amerika Qo'shma Shtatlarining iqtisodiy, siyosiy va tashqi siyosatda, rivojlanishga
qadam qo'ygan davri hisoblanadi.
4
Sh.Ergashev; Jahon tarixi 1- qism; TOSHKENT "O'ZBEKISTON" 2013; 313- bet
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
218
Xulosa
XVII asrdan XIX asrgacha bo'lgan davrda AQSH juda ko'p o'zgarishlarga duch
kelgan, iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy jihatdan rivojlangan. Bu davrda asosiy siyosiy
tamoyillar va qonunchilik asoslari shakllandi, kengayish jarayonlari yuz berdi va
mamlakat o'z mustahkam poydevorini yaratishga muvaffaq bo'ldi.AQSh hududi ham
kengaydi va tashqi siyosatda faol ishtirok etgan. AQSH o'sha vaqtlarda dunyodagi
eng rivojlangan davlatlar qatorida turar edi. AQSHda " Mustaqillik deklaratsiyasini"
qabul qilinishi, amerika xalqini yana bir orzu- istaklari amalga oshishi edi. Hozirgi
kunda AQSH dunyoning eng rivojlangan davlatidir.The countries are walking
shoulder to shoulder on the path of development as good neighbors and mutually
beneficial partners.
In particular, in the last five years, the volume of mutual trade has more than
doubled, and lby the end of this year it will reach five billion dollars.
5
Hozirgi kunga
qiyoslaydigan bo'lsak AQSH iqtisodiy ham siyosiy jihatdan jahon hamjamiyatida
e'tirof etilayotgan davlatdir!
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. O'. SALIMOV; F.E.SULTONOV - JAHON TARIXI;TOSHKENT- 2017; 142-
BET
2. SH.ERGASHEV; JAHON TARIXI 1- QISM; TOSHKENT "O'ZBEKISTON"
2013; 313- BET
3. BAILYN, BERNARD - THE IDEOLOGICAL ORIGINS OF THE AMERICAN
REVOLUTION. HARVARD UNIVERSITY PRESS, 1967.
4. WOOD, GORDON S. - THE AMERICAN REVOLUTION: A HISTORY.
MODERN LIBRARY, 2003.
5. MCPHERSON, JAMES M. - BATTLE CRY OF FREEDOM: THE CIVIL WAR
ERA. OXFORD UNIVERSITY PRESS, 1988.
5
THE CULTURAL AND EDUCATIONAL RELATIONS OF THE STATES OF UZBEKISTAN AND KAZAKHSTAN IN THE EARLY
YEARS OF INDEPENDENCE; Urolova Malika Tulkin kizi Teacher, Termez State Pedagogical Institute.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10578107
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
219
6. FONER, ERIC - THE STORY OF AMERICAN FREEDOM. W.W. NORTON &
COMPANY, 1998.
7. ZINN, HOWARD - A PEOPLE'S HISTORY OF THE UNITED STATES.
HARPER & ROW, 1980.
8. ELLIS, JOSEPH J. - FOUNDING BROTHERS: THE REVOLUTIONARY
GENERATION. KNOPF, 2000.
9. BRANDS, H.W. - AMERICAN COLOSSUS: THE TRIUMPH OF
CAPITALISM, 1865-1900. DOUBLEDAY, 2010.
10. THE CULTURAL AND EDUCATIONAL RELATIONS OF THE STATES OF
UZBEKISTAN AND KAZAKHSTAN IN THE EARLY YEARS OF
INDEPENDENCE; UROLOVA MALIKA TULKIN KIZI TEACHER, TERMEZ
STATE
PEDAGOGICAL
INSTITUTE.
HTTPS://DOI.ORG/10.5281/ZENODO.10578107.
