MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
190
MOLIYAVIY CHEKLOVLAR SHAROITIDA AKSIYADOR
TIJORAT BANKLARINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Samatova Xayola Baxtiyarovna
Toshkent viloyati Xalk banki
Bekobod BXM Menedjeri
Aannotatsiya:
Moliyaviy cheklangan sharoitda aksiyadorlik tijorat
banklarini boshqarish murakkab va koʻp jihatli masala hisoblanadi. Olimlarning
tadqiqotlari shuni koʻrsatadiki, banklarning muvaffaqiyati xavfni boshqarish,
likvidlikni boshqarish, kapitalni boshqarish va korporativ boshqaruv tizimini
takomillashtirishga bogʻliq.
Kalit so’zlar:
moliyaviy nazorat, moliyaviy cheklovlar, tijorat banklari,
xarajatlarni optimallashtirish, xavfni diversifikasiya qilish.
Аннотация:
управление акционерными коммерческими банками в
условиях финансовых ограничений-сложный и многогранный вопрос.
Исследования ученых показывают, что успех банков зависит от управления
рисками,
управления
ликвидностью,
управления
капиталом
и
совершенствования системы корпоративного управления.
Ключевые слова:
финансовый контроль, финансовые ограничения,
коммерческие банки, оптимизация затрат, диверсификация рисков.
Aannotation:
management of Joint-Stock Commercial Banks in financially
limited conditions is a complex and multifaceted issue. Research by scientists shows
that the success of banks depends on the improvement of risk management, liquidity
management, Capital Management and corporate management.
Keywords:
financial control, financial constraints, commercial banks, cost
optimization, risk diversification.
Kirish
Oʻzbekistondagi aksiyadorlik tijorat banklari oʻz faoliyatini yanada samarali
tashkil etish va mijozlarga sifatli xizmat koʻrsatish uchun doimiy ravishda yangi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
191
yoʻllarni izlab topishga intilishadi. Ammo, moliyaviy cheklovlar bu jarayonni
sekinlashtirishi mumkin. Maqsadimiz – bunday cheklovlar sharoitida bank faoliyatini
yaxshilash boʻyicha ayrim takliflarni berish.
Moliyaviy cheklovlarning ta'siri
Moliyaviy cheklovlar bankning quyidagi faoliyatlariga ta'sir etishi
mumkin:
Kredit resurslarining cheklanganligi:
Bu esa oʻz navbatida mijozlarga
beriladigan kreditlar hajmini cheklaydi va bankning daromadliligiga salbiy ta'sir
koʻrsatadi.
Investisiya
loyihalarini
moliyalashtirish
imkoniyatlarining
cheklanganligi:
Bankning oʻz faoliyatini modernizasiya qilish va yangi
texnologiyalarni joriy etish imkoniyatlari cheklanadi.
Bankning likvidliligini ta'minlashda qiyinchiliklar:
Nolikvid aktivlarning
koʻpligi tufayli bankning toʻlovga qobiliyatliligiga tahdid solinadi.
Bank xizmatlari sifatini pasaytirish:
Cheklangan resurslar tufayli bank
mijozlarga zamonaviy va sifatli xizmatlar koʻrsatish imkoniyatidan mahrum boʻladi.
Boshqarishni takomillashtirish yoʻllari
Moliyaviy cheklovlar sharoitida bank faoliyatini yaxshilash uchun quyidagi
choralarni koʻrish mumkin:
Xarajatlarni optimallashtirish:
Bankning barcha xarajatlarini tahlil qilib,
ortiqcha xarajatlarni kamaytirish. Buning uchun zamonaviy boshqaruv tizimlari va
dasturlardan foydalanish mumkin.
Daromadlilikni oshirish:
Yangi moliyaviy mahsulot va xizmatlarni ishlab
chiqish, mijozlar bazasini kengaytirish, kredit portfelini diversifikasiya qilish orqali
daromadni oshirish mumkin.
Risklarni boshqarish tizimini takomillashtirish:
Bank faoliyatidagi barcha
turdagi risklarni aniqlab, ularni boshqarish boʻyicha samarali choralarni ishlab
chiqish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
192
Innovasion texnologiyalarni joriy etish:
Bank faoliyatiga zamonaviy
texnologiyalarni joriy etish orqali xarajatlarni kamaytirish, daromadni oshirish va
mijozlarga sifatli xizmat koʻrsatish imkonini beradi.
Kvalifikasiyali kadrlarni jalb qilish va ularning malakasini oshirish:
Zamonaviy bozor sharoitida bankning muvaffaqiyati kadrlarning professionalligiga
bogʻliq.
Davlatning qoʻllab-quvvatlashi:
Davlat tomonidan bank sektorini qoʻllab-
quvvatlash choralarini koʻrish, masalan, kafolatlar berish, subsidiyalar ajratish va
boshqalar.
Xulosa
Moliyaviy cheklovlar sharoitida aksiyadorlik tijorat banklarini boshqarishni
takomillashtirish uchun tizimli yondashuv zarur. Buning uchun bank rahbariyati,
xodimlari va aksiyadorlarining birlashib ishlashi muhim. Yuqorida keltirilgan
tavsiyalar bankning moliyaviy barqarorligini ta'minlash va mijozlarga sifatli xizmat
koʻrsatishga imkon beradi.
Olimlar moliyaviy cheklangan sharoitda banklarni boshqarish masalasiga turli
jihatdan yondashadilar. Ularning asosiy qarashlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Xavfni boshqarish: Olimlarning aksariyati xavfni boshqarishni banklar
faoliyatidagi eng muhim jihatlardan biri deb hisoblaydilar. Buning uchun ular
quyidagi choralarni taklif qiladilar:
Xavfni aniqlash va baholash: Bank faoliyatidagi barcha turdagi xavflarni
aniqlash va ularning ehtimolli oqibatlarini baholash.
Xavfni diversifikasiya qilish: Turli xil aktivlarga investisiya qilish orqali
xavfni taqsimlash.
Xavfni kamaytirish: Xavfni kamaytirish uchun turli xil moliyaviy
instrumentlardan foydalanish.
Likvidlikni boshqarish: Likvidlik banklarning toʻlov qobiliyatini ta'minlovchi
muhim omil hisoblanadi. Olimlar likvidlikni boshqarish uchun quyidagi choralarni
taklif qiladilar:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
193
Likvidlik buferini yaratish: Koʻzda tutilmagan holatlarda toʻlov qobiliyatini
ta'minlash uchun likvidlik buferini yaratish.
Aktivlar va passivlarning muvozanatini ta'minlash: Aktivlar va passivlarning
muddati va valyutasi boʻyicha muvozanatini ta'minlash.
Likvidlikni monitoring qilish: Likvidlik darajasini doimiy ravishda
monitoring qilish va zarur boʻlganda tuzatish choralarini koʻrish.
Kapitalni boshqarish: Kapital banklarning moliyaviy barqarorligini
ta'minlovchi muhim manba hisoblanadi. Olimlar kapitalni boshqarish uchun quyidagi
choralarni taklif qiladilar:
Kapitalning yetarliligini ta'minlash: Bankning aktivlarini qoplash uchun etarli
miqdorda kapitalni saqlash.
Kapitalning sifatini oshirish: Yuqori sifatli kapital manbalarini jalb qilish.
Kapitalning samaradorligini oshirish: Kapitalni samarali boshqarish orqali
uning rentabelligini oshirish.
Korporativ boshqaruv: Korporativ boshqaruv tizimi banklarning shaffofligi,
hisobdorligi va samaradorligini ta'minlaydi. Olimlar korporativ boshqaruvni
takomillashtirish uchun quyidagi choralarni taklif qiladilar:
Mustaqil direktorlar kengashini shakllantirish: Bank faoliyatini nazorat
qiluvchi mustaqil direktorlar kengashini shakllantirish.
Korporativ boshqaruv kodeksini joriy etish: Korporativ boshqaruvning eng
yaxshi amaliyotlarini belgilovchi kodeksni joriy etish.
Shaffoflikni ta'minlash: Bank faoliyati toʻgʻrisidagi ma'lumotlarni oshkor
qilish.
ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasi
Moliya vazirligi huzuridagi Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi faoliyatini tashkil
etish chora-tadbirlari to‘g‘risida” qarori, 05.08.2022 yildagi 431-son.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining “Tijorat banklarida korporativ
boshqaruv to‘g‘risidagi nizomga o‘zgartirishlar kiritish haqida”gi qarori, 26.02.2019,
№943-5.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
194
3.
Karaliyev T.M, Sayfiddinov I.M, Tijorat banklari faoliyatini tartibga solish va
nazorati. Darslik. Toshkent: “Iqtisod-Moliya”. 2019.
4.
Abdullayeva Sh.Z, Bank ishi. Toshkent: “Iqtisod-Moliya”. 2010.
5.
Шохин С.О., Воронина Л. Н. Бюджетно-финансовый контроль и аудит.
Теория и практика применения в России: научно-методическое пособие. М.:
Финансы и статистика, 2017.
6.
Воронин Ю. М. Государственный финансовый контроль. М.:
Финансовый контроль, 2005. 3. Рябухин С. Н. Аудит эффективности
использования государственных ресурсов: монография. М.: Наука, 2018.
7.
Нурматов,
О.
Т.
(2017).
ПРОЦЕСС
МОДЕРНИЗАЦИИ
В
УЗБЕКИСТАНА: ВЧЕРА И СЕГОДНЯ. Theoretical & Applied Science, (4), 206-
210.
8.
Tohirovich, Q. N. (2021). International financial accounting standards in
Uzbekistan. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal,
11(4), 328-333.
9.
Savinova, G. A. (2020). Economic analysis and management of small
businesses. ISJ Theoretical & Applied Science, 06 (86), 227-230.
Internet saytlari
10. www.ahbor-reyting.uz – (“Ahbor-Reyting” reyting agentligi sayti)
11. www.cbu.uz (O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy vev sayti).
12. www.lex.uz (O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy
bazasi rasmiy vev sayti).
