MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
120
4 YOSHDAN 12 YOSHGACHA BO’LGAN O’NAQAY VA CHAPAQAY
(O’G’IL VA QIZ) BOLALARNING YUQORI MUCHALARIDAGI
DINAMOMETRIK KO’RSATKICHLARINING QIYOSIY TAHLILI
Rustamova Nigina Baxshilloyevna
Buxoro Davlat Tibbiyot Instituti
Annotasiya:
Tahlil 32-sonli umumta’lim maktabining 7 yoshdan 12 yoshgacha
bo’lgan va 16- son maktabgacha ta’lim muassasasining 4 yoshdan 6 yoshgacha
bo’lgan o’naqay va chapaqay (o’g’il va qiz) bolalarida o‘tkazildi. Tadqiqot
natijalari shuni ko'rsatdiki,
4 yoshdan 12 yoshgacha bo’lgan o’naqay va chapaqay
bolalarda jinsidan qat’iy nazar, dominanat qo’l kuchi ikkinchi qo’lga nisbatan
sezilarli darajada kuchli bo’lib, bu farq yosh kattalashgan sari oshib bordi.
Kalit so'zlar:
mushak kuchi, dinamometriya, jinsiy demorfizm, dominanat
qo’l.
Mavzuning dolzarbligi
Jahon sog’liqni saqlash tashkilotining ma’lumotlariga ko’ra yer yuzidagi
odamlarning 15,0% yoki har tug’iladigan bolalarning yettinchisi chapaqay
hisoblanadi. Ilmiy manbalarda chapaqaylarning aksariyati buyuk iste’dod egalari,
ammo ularning orasida intellektual salohiyati past bo’lganlari ham uchrab turishi
keltirilgan. Hozirgi vaqtda, statistik ma’lumotlarga asosan, chapaqaylik ayollarga
qaraganda erkaklar orasida ko’proq uchraydi. Ba`zi toifadagi «….odamlar orasida esa
o’naqay va chapaqaylarga nisbatan inson qobiliyatlarining ideal va universal timsoli
- bu ambidekster insonlar bo’lib, ular o’ng va chap qo’llari bilan bir vaqtda ikki xil
harakatni bajara olishga qodir ....».
Tadqiqot maqsadi
chapaqay va o’naqay bolalarda qo’l-panjalardagi
dinamometriya ko’rsatkichlarini o’rganish.
Tadqiqot material va metodlari
: tadqiqot
32-sonli umumta’lim maktabining 7
yoshdan 12 yoshgacha bo’lgan va 16- son maktabgacha ta’lim muassasasining 4
yoshdan 6 yoshgacha bo’lgan o’naqay va chapaqay (o’g’il va qiz) bolalarida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
121
o‘tkazildi. Shundan 250 nafari o’naqay bolalar (129 nafari o’g’il bolalar, 121 nafari
qiz bolalar) va 89 nafari chapaqay bolalar (49 nafari o’g’il bolalar, 40 nafari qiz
bolalar) bo’lib hisoblanadi. Bunda mushak kuchi (kg) dinamometr yordamida har bir
qo’lda 3 martadan tekshiriladi.
Tadqiqot natijalari:
4 yoshdan 12 yoshgacha bo’lgan o’naqay o’g’il va qiz
bolalarda dinamometriya ko’rsatkichlaridan olingan natijalarga ko’ra, bolalikning I
davriga kelib, o’ng qo’lidagi mushak kuchining ortishi bo’yicha o’sish
ko’rsatkichining jadalligi 5 yoshda (35,4%) eng yuqori ko’rsatgichga ega bo’ldi. 7
yoshda (6,8%) eng kam ko’rsatkichga, chap qo’lidagi mushak kuchining ortishi
bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 5 yoshda (80,8%) eng yuqori bo’lib, 6
yoshda (6,4%) eng kam ko’rsatkichga ega bo’ldi. Bolalikning II davriga kelib esa,
o’ng qo’lidagi mushak kuchining ortishi bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 10
yoshda (18,9%) eng yuqori bo’lib, 9 yoshda (11,8%) eng kam ko’rsatkichga, chap
qo’lidagi mushak kuchining ortishi bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 9
yoshda (27,4%) eng yuqori bo’lib, 11 yoshda (10,0%) eng kam ko’rsatkichni qayd
etdi. O’naqay o’g’il bolalarda bolalikning I davriga kelib, o’ng qo’lidagi mushak
kuchining ortishi bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 5 yoshda (20,3%) eng
yuqori bo’lib, 6 yoshda (8,5%) eng kam ko’rsatkichga, chap qo’lidagi mushak
kuchining ortishi bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 6 yoshda (35,0%) eng
yuqori bo’lib, 5 yoshda (17,6%) eng kam ko’rsatkichga ega bo’ldi (1-rasm).
1-rasm. 4 yoshdan 12 yoshgacha bo’lgan o’naqay o’g’il va qiz bolalarda
dinamometriya ko’rsatkichlari (kg)
5,9
7,1
7,7
8,5
8,92
10,8
12,6
14,8
18,6
3,4
4
5,4
6,9
7,2
9,6
10,8
12,7
16,3
4,8
6,5
7,3
7,8
8,5
9,5
11,3
13,3
15,08
2,6
4,7
5
5,9
6,2
7,9
10
11
12,4
0
5
10
15
20
4 yosh
5 yosh
6 yosh
7 yosh
8 yosh
9 yosh
10 yosh
11 yosh
12 yosh
o'naqay o'g'il o'ng qo'l
o'naqay o'g'il chap qo'l
o'naqay qiz o'ng qo'l
o'naqay qiz chap qo'l
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
122
Bolalikning II davriga kelib esa, o’ng qo’lidagi mushak kuchining ortishi
bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 12 yoshda (25,7%) eng yuqori bo’lib, 10
yoshda (16,7 %) eng kam ko’rsatkichga, chap qo’lidagi mushak kuchining ortishi
bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 9 yoshda (33,3%) eng yuqori bo’lib, 10
yoshda (12,5%) eng kam ko’rsatkichni namoyon etdi.
4 yoshdan 12 yoshgacha bo’lgan chapaqay o’g’il va qiz bolalarda
dinamometriya ko’rsatkichlaridan olingan natijalarga ko’ra, bolalikning I davriga
kelib, o’ng qo’lidagi mushak kuchining ortishi bo’yicha o’sish ko’rsatkichining
jadalligi 7 yoshda (18,5%) eng yuqori bo’lib, 6 yoshda (12,5%) eng kam
ko’rsatkichga, chap qo’lidagi mushak kuchining ortishi bo’yicha o’sish
ko’rsatkichining jadalligi 6 yoshda (11,1%) eng yuqori bo’lib, 7 yoshda (4,3%) eng
kam ko’rsatkichga ega bo’lgan. Bolalikning II davriga kelib esa, o’ng qo’lidagi
mushak kuchining ortishi bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 9 yoshda (29,7%)
eng yuqori bo’lib, 11 yoshda (3,9 %) eng kam ko’rsatkichga, chap qo’lidagi mushak
kuchining ortishi bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 9 yoshda (21,6%) eng
yuqori bo’lib, 11 yoshda (3,9%) eng kam ko’rsatkichga ega bo’lgan.
Bolalikning I davriga kelib, o’ng qo’lidagi mushak kuchining ortishi bo’yicha
o’sish ko’rsatkichining jadalligi 7 yoshda (32,0%) eng yuqori bo’lib, 6 yoshda (4,2%)
eng kam ko’rsatkichga, chap qo’lidagi mushak kuchining ortishi bo’yicha o’sish
ko’rsatkichining jadalligi 5 yoshda (25,5%) eng yuqori bo’lib, 6 yoshda (3,1%) eng
kam ko’rsatkichga ega bo’ldi. Bolalikning II davriga kelib esa, o’ng qo’lidagi mushak
kuchining ortishi bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 9 yoshda (26,1%) eng
yuqori bo’lib, 11 yoshda (5,6 %) eng kam ko’rsatkichga, chap qo’lidagi mushak
kuchining ortishi bo’yicha o’sish ko’rsatkichining jadalligi 9 yoshda (26,9%) eng
yuqori bo’lib, 11 yoshda (9,0%) eng kam ko’rsatkichni qayd etdi (2-rasm).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
123
2-rasm. 4 yoshdan 12 yoshgacha bo’lgan chapaqay o’g’il va qiz bolalarda
dinamometriya ko’rsatkichlarining solishtirma tahlili (kg)
Xulosa:
4 yoshdan 12 yoshgacha bo’lgan o’naqay va chapaqay bolalarda
jinsidan qat’iy nazar, dominanat qo’l kuchi ikkinchi qo’lga nisbatan sezilarli darajada
kuchli bo’lib, bu farq yosh kattalashgan sari oshib bordi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.Рустамова Н.Б., Тешаев Ш.Ж. Морфометрический анализ физических
параметров детей правшей и левшей I-II периода детства // Biologiya va Tibbiyot
muammolari.- № 4.2 (115) 2019.- С. 241-244.
2. Rustamova N.B., Teshayev Sh.J. Bolalikning I-II davridagi chapaqay va o’naqay
bolalarning jismoniy ko’rsatkichlarining morfologik tahlili // Tibbiyotda yangi kun.-
2/1(30/1) 2020.- С. 51-53.
3. Rustamova N.B., Khasanova D.A. Comparative Characteristic of Morphometric
Parameters in Right-Handed and Left-Handed of the II Period of Childhood //
American Journal of Medicine and Medical Sciences.- 2023, 13(5): Р. 656-658.
4. Rustamova N.B. Bolalikning II davridagi chapaqay va o’naqay bolalarning
dinamometriya ko’rsatkichlari // Tibbiyotda yangi kun.- 2 (64) 2024.- С. 410-414.
4,12
4,8
5,4
6,4
7,4
9,6
10,2
10,6
13,3
5,9
6,3
7
7,3
8,8
10,7
12,7
13,2
15,9
4,1
4,8
5
6,6
6,9
8,7
10,7
11,3
1…
5,1
6,4
6,6
7,4
7,8
9,9
12,2
13,3
14,7
0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
4 yosh
5 yosh
6 yosh
7 yosh
8 yosh
9 yosh
10 yosh
11 yosh
12 yosh
chapaqay o'g'il o'ng qo'l
chapaqay o'g'il chap qo'l
chapaqay qiz o'ng qo'l
chapaqay qiz chap qo'l
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
124
5. Rustamova N.B. Bolalikning II davridagi chapaqay va o’naqay bolalarning
morfometrik ko’rsatkichlarining qiyosiy xususiyatlari // Toshkent Tibbiyot
Akademiyasi axborotnomasi.-№8, 2024.- C.137-140.
6. Rustamova N.B. Dynamometry Indicators of Children in the Second Period of
Childhood // American Journal of Medicine and Medical Sciences.- 2024, 14(3): P.
646-648.
7.
Рустамова
Н.Б. Динамометрические показатели детей 2-го периода детства //
O’zbekiston Harbiy Tibbiyoti.-№3, 2024.- C. 230-232.
