MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
53
TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINING BARQARORLIK
REYTINGI
Yakshiboeva Marhabo Xujyazovna
O`zbekiston Respublikasi Toshkent
Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisii
Hozirgi globallashuv va iqtisodiy o’zgaruvchanlik davrida tadbirkorlik
subyektlarining
barqarorligini
ta’minlash
va
baholash
masalasi
dolzarb
muammolardan biri hisoblanadi. Bozor sharoitida tadbirkorlik subyektlarining uzoq
muddatli muvaffaqiyatini kafolatlash uchun ularning iqtisodiy samaradorligi,
moliyaviy barqarorligi, innovatsion faoliyati va ijtimoiy mas’uliyat darajasini chuqur
tahlil qilish talab etiladi. Barqarorlik reytingini shakllantirish, nafaqat tadbirkorlik
subyektlarining ichki imkoniyatlarini aniqlash, balki ularning bozor sharoitida
raqobatbardoshligini oshirish uchun ham zarurdir. Ushbu maqolada tadbirkorlik
subyektlarining barqarorligini ta’minlashda muhim bo’lgan omillar va usullar tahlil
qilinadi.
Barqarorlik reytingi tadbirkorlik subyektlarining iqtisodiy va moliyaviy
holatini tahlil qilish, ularning ijtimoiy mas’uliyat darajasini baholash hamda
innovatsion yondashuvlar orqali raqobatbardoshligini oshirish uchun muhim vosita
hisoblanadi. Ushbu reyting tadbirkorlik subyektlariga investorlarni jalb qilish, bozor
pozitsiyasini mustahkamlash va uzoq muddatli strategik maqsadlarni amalga oshirish
imkoniyatini beradi.
Iqtisodiy samaradorlik tadbirkorlik subyektining asosiy rivojlanish omillaridan
biri bo’lib, korxonaning foydadorligi, ishlab chiqarish hajmi va mahsulotning
raqobatbardoshligi kabi ko’rsatkichlarni qamrab oladi. Iqtisodiy samaradorlikni
oshirish uchun ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish, mahsulot sifatini
yaxshilash va yangi bozorlarni o’zlashtirish muhimdir.
Moliyaviy barqarorlik korxonaning qarzdorlik darajasi, moliyaviy resurslarni
boshqarish qobiliyati va likvidlik ko’rsatkichlarini baholash orqali aniqlanadi. Ushbu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
54
omil korxonaning moliyaviy xavfsizligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.
Moliyaviy boshqaruvni kuchaytirish orqali korxona uzoq muddatli barqarorlikka
erishishi mumkin.
Innovatsion faoliyat tadbirkorlik subyektining raqobatbardoshligini oshirishda
hal qiluvchi omil hisoblanadi. Innovatsiyalarni joriy etish, yangi texnologiyalarni
qo’llash va ilm-fan yutuqlaridan foydalanish korxonaning barqaror rivojlanishini
ta’minlaydi. Shu sababli, innovatsion loyihalarni moliyalashtirish va rag’batlantirish
tadbirkorlik subyektlari uchun zarurdir.
Ijtimoiy
mas’uliyat
tadbirkorlik
subyektlarining
jamiyat
oldidagi
majburiyatlarini bajarishi va ekologik muvozanatni ta’minlashga qaratilgan
faoliyatini o’z ichiga oladi. Ushbu omil tadbirkorlik subyektining jamoatchilikda
ijobiy imidjini shakllantirishga yordam beradi va uzoq muddatli muvaffaqiyatga
erishish imkoniyatini oshiradi.
Tadbirkorlik subyektlarining uzoq muddatli barqarorligini ta’minlash uchun
strategik rejalashtirish muhimdir. Resurslarni samarali boshqarish, risklarni tahlil
qilish va uzoq muddatli maqsadlarni belgilash strategik yondashuvning asosiy
qismlaridir.
Davlat tomonidan tadbirkorlik subyektlarini qo’llab-quvvatlash barqarorlikni
oshirishda muhim rol o’ynaydi. Qonunchilikni takomillashtirish, moliyaviy yordam
va infratuzilma rivoji korxonalar uchun barqaror sharoit yaratadi.
Tadbirkorlik subyektlarining barqarorligini ta’minlash uchun aniq va samarali
strategiyalar ishlab chiqilishi lozim. Quyida barqarorlikni oshirishga xizmat qiluvchi
asosiy strategik yo’nalishlar keltirilgan:
Moliyaviy barqarorlikka erishish uchun korxonalar moliyaviy boshqaruvni
kuchaytirishi kerak. Xarajatlarni optimallashtirish, moliyaviy tahlil tizimlarini joriy
etish va likvidlikni oshirish ushbu jarayonning muhim qismlaridir. Korxonalar uchun
quyidagi choralar tavsiya etiladi:
Moliyaviy rejalar tuzish:
Uzoq muddatli moliyaviy maqsadlarni
belgilash va ularga erishish strategiyasini ishlab chiqish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
55
Risklarni boshqarish tizimlarini yo’lga qo’yish:
Moliyaviy
tahdidlarni oldindan aniqlash va ularga qarshi choralar ko’rish.
Moliyalashtirish manbalarini diversifikatsiya qilish:
Kredit va
investitsiya imkoniyatlarini kengaytirish orqali moliyaviy mustahkamlikni oshirish.
Innovatsion faoliyat tadbirkorlik subyektlarining raqobatbardoshligini
oshirishda hal qiluvchi rol o’ynaydi. Innovatsiyalarni joriy etish va yangi mahsulotlar
yaratish bozorning yangi segmentlarini egallash imkoniyatini beradi. Bu borada
quyidagilar muhim:
Innovatsion texnologiyalarni joriy etish:
Ilg’or texnologiyalar
yordamida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish.
Ilmiy-tadqiqot ishlariga investitsiya kiritish:
Innovatsion loyihalarni
moliyalashtirish uchun davlat va xususiy sektor sarmoyalarini jalb qilish.
Startaplarni qo’llab-quvvatlash:
Yangi tadbirkorlarni rag’batlantirish
va ularga texnologik imkoniyatlar yaratish.
Ijtimoiy mas’uliyat jamiyat bilan ijobiy aloqalarni rivojlantirish va
barqarorlikka erishishda muhim ahamiyatga ega. Ijtimoiy mas’uliyat doirasida
quyidagi choralarga e’tibor qaratilishi lozim:
Ekologik standartlarga rioya qilish:
Atrof-muhitni muhofaza qilishga
qaratilgan dasturlarni amalga oshirish.
Mahalliy hamjamiyatlarni qo’llab-quvvatlash:
Ijtimoiy va madaniy
loyihalarda ishtirok etish orqali jamiyat oldida o’z mas’uliyatini namoyish etish.
Xodimlarning sharoitlarini yaxshilash:
Ish sharoitlarini yaxshilash va
mehnat haqini adolatli taqsimlash.
Strategik rejalashtirish va risklarni boshqarish tadbirkorlik subyektlarining
barqarorligini oshirishda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Strategik yondashuvning
asosiy qismi sifatida quyidagilarni belgilash mumkin:
Tahliliy yondashuv:
Korxonaning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash
orqali strategiyalarni moslashtirish.
Resurslarni oqilona taqsimlash:
Moliyaviy, insoniy va texnologik
resurslarni samarali boshqarish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
56
Bozor tendensiyalarini o’rganish:
Yangi bozor imkoniyatlarini tahlil
qilish va ularga moslashish.
Davlatning barqarorlikni ta’minlashdagi roli juda muhim. Tadbirkorlik
subyektlarini qo’llab-quvvatlash uchun quyidagi choralar ko’rilishi lozim:
Soliq imtiyozlari joriy qilish:
Yangi tashkil etilgan va innovatsion
faoliyat bilan shug’ullanadigan tadbirkorlik subyektlariga soliq yengilliklarini taqdim
etish.
Infratuzilmani rivojlantirish:
Zamonaviy infratuzilma yaratish orqali
tadbirkorlik sharoitlarini yaxshilash.
Imtiyozli kreditlar taqdim etish:
Innovatsion va ijtimoiy loyihalarni
qo’llab-quvvatlash uchun arzon kreditlarni taqdim etish.
Barqarorlikni ta’minlash tadbirkorlik subyektlarining iqtisodiy samaradorligini
oshirish, moliyaviy boshqaruvni kuchaytirish, innovatsion yondashuvlarni joriy etish
va ijtimoiy mas’uliyatni kengaytirishni talab qiladi. Davlatning qo’llab-quvvatlovi va
strategik rejalashtirish ushbu jarayonning muvaffaqiyatli amalga oshirilishida hal
qiluvchi omillardir. Shu tariqa, tadbirkorlik subyektlari uzoq muddatli rivojlanishga
erishishi va barqarorlikni ta’minlashi mumkin.
Shuningdek, davlat tomonidan tadbirkorlik subyektlarini qo’llab-quvvatlash,
jumladan, soliq imtiyozlari, infratuzilmani rivojlantirish va moliyaviy yordam
ko’rsatish barqarorlikni ta’minlashda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.
Mazkur maqolada keltirilgan tavsiyalar tadbirkorlik subyektlarining
barqarorligini oshirish va ularning uzoq muddatli muvaffaqiyatini kafolatlashga
qaratilgan amaliy qo’llanma sifatida xizmat qilishi mumkin. Barqarorlikka erishish
esa korxonaning ichki imkoniyatlarini rivojlantirish va tashqi muhitga
moslashuvchanligini oshirish orqali amalga oshiriladi.
MANBALAR RO’YXATI
1.
KARIMOV, I. A. (2016).
O’ZBEKISTON IQTISODIY ISLOHOTLARI
STRATEGIYASI.
TOSHKENT: O’ZBEKISTON.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
57
2.
G’ULOMOV, S. S., & KARIMOV, U. (2020).
TADBIRKORLIK ASOSLARI.
TOSHKENT: SHARQ.
3.
ABDUKARIMOV,
I.
T.
(2018).
BIZNES
BOSHQARUVI
VA
TADBIRKORLIK FAOLIYATI.
TOSHKENT: UNIVERSITET.
4.
QAYUMOV, N. (2015).
TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHNING
INNOVATSION YO’NALISHLARI.
TOSHKENT: FAN VA TEXNOLOGIYA.
5.
NIYOZMETOV,
O.
(2020).
TADBIRKORLIK
SUBYEKTLARINI
MOLIYAVIY BOSHQARISH.
TOSHKENT: IQTISODIYOT.
6.
YO’LDOSHEV, B. (2023).
O’ZBEKISTONDA KICHIK BIZNES VA
XUSUSIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISH.
TOSHKENT: O’ZBEKISTON.
