MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
21
MUSTAQILLIK YILLARIDA ABDUXOLIQ G’IJDUVONIY
ILMIY-MA’RIFIY FAOLIYATINI O’RGANILISHI
Sayfidinova Zarina Nabijon qizi
O’zbekiston Xalqaro Islom Akademiyasi
2-kurs magistranti
sayfidinovazarina042@gmail.com
Anotatsiya: Ushbu maqolada buyuk vatandoshimiz, tasavvuf ilmining yirik
namoyandasi Abduxoliq G‘ijduvoniy ilmiy merosini yanada chuqurroq o’rganish,
Abduxoliq G‘ijduvoniyning ilmiy qarashlarini zamonaviy jamiyat talablari nuqtayi
nazaridan tahlil qilish, uning pedagogik faoliyatini chuqur o‘rganish va ilmiy
merosini keng targ‘ib qilishga doir samarali tavsiyalar ishlab chiqishdan
iborat.Maqolada Abduxoliq G‘ijduvoniyning ilmiy-ma’rifiy faoliyatini mustaqillik
davridagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar bilan uyg‘unlikda o‘rganishga uriniladi.
Kalit so’zlar: Tasavvuf, tariqat, xojagon, mutasavvif, falsafa, etika, ijtimoiy
masalalar, bag’rikenglik.
Anotation:
In this article, a deeper study of the scientific heritage of our great
compatriot, a great representative of Sufism, Abdukholiq Gijduvani, an analysis of
the scientific views of Abdukholiq Gijduvani from the point of view of the
requirements of modern society, an in-depth study of his pedagogical activities and a
wide promotion of his scientific heritage is to develop effective recommendations.
trying to learn in harmony.
Key words:
Sufism, religion, Khojagon, mystic, philosophy, ethics, social
issues, tolerance.
O‘zbekiston mustaqilligi davrida milliy ma’naviyatni yuksaltirishda buyuk
allomalarning ijodiga qayta qarash zaruriyati tobora ortib bormoqda. Bu borada
Abduxoliq G‘ijduvoniy kabi mashhur mutafakkir va olimlarning ilmiy merosini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
22
chuqur o‘rganish va uni zamonaviy jamiyat talablari nuqtayi nazaridan tahlil qilish
ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi.Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti sifatida mamlakatning boy madaniy merosini asrash va rivojlantirishga
katta e’tibor qaratadi. Bu borada u O‘zbekistonning buyuk allomalaridan biri bo‘lgan
Abduxoliq G‘ijduvoniy haqida bir necha bor muhim fikrlar bildirgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev 2019 yilda Buxoro viloyati G‘ijduvon tumaniga
tashrifi chog‘ida Abduxoliq G‘ijduvoniy maqbarasini ziyorat qilgan va bu yerni
ma’rifat markaziga aylantirish zarurligini ta’kidlagan. Uning fikricha, bu yerda
yoshlarni milliy qadriyatlarimizga, ajdodlarimizning boy merosiga hurmat ruhida
tarbiyalash muhim ahamiyatga ega. Yoshlarni milliy qadriyatlarga hurmat ruhida
tarbiyalash: Prezidentning fikricha, Abduxoliq G‘ijduvoniy kabi buyuk allomalarning
hayoti va ijodini o‘rganish orqali yoshlarda milliy ong va ma’naviy qadriyatlarga
hurmat ruhini shakllantirish mumkin.Prezident Shavkat Mirziyoyevning bu
tashabbuslari O‘zbekistonning madaniy merosini asrash va rivojlantirish, yoshlarni
vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, turizmni rivojlantirish kabi muhim ahamiyatga ega.
Bu tashabbuslar natijasida Abduxoliq G‘ijduvoniy va boshqa buyuk allomalarning
ijodi keng jamoatchilikga tanish bo‘lib bormoqda. Shavkat Mirziyoyev bu
maskanlarni obod qilish bilan birga «Yetti pir» haqida kitob yaratish, ularning ilmiy
merosini targ‘ib etish zarurligini ta’kidladi.
1
Abduxoliq G'ijduvoniyning ilmiy va diniy merosi haqida ko‘plab tadqiqotlar
mavjud bo‘lib, ular uning tasavvuf ta'limoti, asarlari va jamiyatga ta'siri haqida turli
jihatlarni o‘rganadi. Ularning umumiy sharhi, G'ijduvoniyning tasavvufga qo‘shgan
hissasini, uning axloqiy, diniy va ma'naviy g‘oyalarini to‘liq tushunishga yordam
beradi. Bu adabiyotlar G'ijduvoniyning hayoti va ijodi haqida chuqur ilmiy tahlil
qilish uchun muhim manbalar hisoblanadi.
O'zbekistonning mustaqillikka erishishi, ta'lim va ilm-fan sohasida yangi
bosqichni boshlab berdi. Bu davrda milliy qadriyatlarni tiklash, ilm-fan va
madaniyatni rivojlantirishga katta e'tibor qaratildi. Shu nuqtai nazardan, Abduxoliq
G’ijduvoniyning ilmiy-ma’rifiy faoliyatini o’rganish o’zining alohida ahamiyatiga
1
Shavkat MIrziyoyev 2019-yil Buxoro viloyati G’ijduvon tumaniga tashrif chog’ida so’zlagan nutqidan .gazeta.uz .
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
23
ega. G’ijduvoniy, o’z zamonining yirik olimi va mutafakkiri sifatida, mustaqillik
davrida o’zining ilmiy va madaniy merosini tiklash, uni yosh avlodlarga yetkazishda
katta rol o’ynadi.
Abduxoliq G’ijduvoniy o’rta asrlar o’zbek olimlaridan biri bo’lib, uning ilmiy
merosi nafaqat o’zbek, balki butun turk dunyosiga ham katta ta’sir ko’rsatgan. U
ko’plab ilmiy yo’nalishlarda, xususan, tasavvuf, falsafa, va madaniyat sohalarida
muhim ishlar qilgan.
Xoja Abdulxoliq Buxorodan Gʻijduvon shahrida tavallud
topgan. Otasi Imom Abduljamil Malatya shahridan (hozirgi Turkiya) kelgan[.Onasi
olijanob oiladan chiqqan. Abdulxoliq Gʻijduvoniy Imom Molik avlodidan boʻlgan .
Gʻijduvoniy diniy ilmni Buxoroda olgan. Gʻijduvoniyning kelishi bilan Muhammad
Bahouddin Naqshbandgacha tariqat „Tariq hojagon“ (Xodjeganiya) deb atala
boshlandi. Abdulxoliq Gʻijduvoniyning ustozi Yusuf Hamadoniy boʻlib, u ham
Ahmad Yassaviyning shayxi edi. Manbalarda yozilishicha, u baland boʻyli, oq tanli,
chehrasi chiroyli, qora qoshli edi. Uning boshi katta edi. Koʻkrak va yelkalari keng,
oʻzi esa katta tanali boʻlgan.
XV asrning mo‘tabar adibi va mutafakkiri Abdurahmon Jomiy tasavvufning
yirik namoyandalari haqida qomusiy ma’lumotlarni qoldirgan. Bu ulug‘ zotning
hozircha 2 ta asarida: "Nafaxotul uns" va "Bahoriston"da Abduxoliq G‘ijduvoniy
haqida yozib qoldirgan ma’lumotlar bor. "Nafaxotul uns" (Quvonchli tuhfalar")
Abdurahmon Jomiyning tasavvuf ahli tarjimayi holi va ijodini o‘z ichiga olgan
tazkirasi 1475-1476 yillarda yozilgan. Asarda turli davrlarda yashagan tasavvuf
tariqatining 600 dan ziyod vakili haqida ma’lumot beriladi. Asarning 242-243
betlarida Hazrat Xo‘ja Abduxoliq G‘ijduvoniyga oid tavsif bayon etilgan. Alisher
Navoiy bu asarlardan ilhomlanib, "Nasoyimul muhabbat" nomli asar yaratgan.
Alisher Navoiyning "Nasoyimul muhabbat min shamoyimul futuvvat" tarixiy-falsafiy
asarida ulug‘ zot haqida ma’lumot berib, Xoja Abduxoliq G‘ijduvoniy haqida
tavsiflar ifodalangan.
2
O'zbekiston mustaqillikka erishganidan so'ng, G’ijduvoniy merosini o’rganish
va undan foydalangan holda, zamonaviy ilm-fan va madaniyatni rivojlantirishga katta
2
Toshkent islom institute Hadis va Islom tarixi fanlari kafedrasi o‘qituvchisi Po‘latxon Kattayev muslim.uz
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
24
ahamiyat berildi. 1990-yillardan boshlab, G’ijduvoniy asarlari va uning ilmiy
faoliyati qayta tiklandi. Ilmiy-tadqiqot markazlari, universitetlar va ilmiy jurnallar
uning ishlari va hayoti haqida keng qamrovli tadqiqotlar olib bordilar.
G’ijduvoniy nafaqat diniy mutafakkir, balki ilmiy va madaniy taraqqiyotda
ham muhim rol o'ynagan. Uning asarlari orqali turli sohalarda, jumladan, etikada,
ijtimoiy masalalarda o’z zamonida ilgari surilgan fikrlar bugungi kunda ham
dolzarbdir. Ayniqsa, uning tasavvuf falsafasi va axloqiy qarashlari jamiyatda tinchlik,
barqarorlik va ma’naviy o’sishni targ'ib etgan. Mustaqillik davrida, G'ijduvoniyning
asarlari va ilmiy merosi to'liq o’rganilib, uning ishlarini keng ommaga tanitishga
qaratilgan turli tadbirlar tashkil etildi. Bu jarayon nafaqat uning ilmiy merosini
saqlash, balki yoshlarni ilm-fan va ma'naviyatga qiziqtirishda muhim vositaga
aylandi.
Abduxoliq Gijduvoniyning hayotini o'rganishda bir nechta olimlar faoliyat
yuritgan. Ulardan ba'zilari quyidagilar:
Muhammad Ismoilov – O'zbek adabiyoti va tarixiga oid muhim ishlar yozgan
olim, Gijduvoniyning hayoti va ijodiga bag'ishlangan bir qancha tadqiqotlar
o'tkazgan.
Sadriddin Ayni – O'zbek milliy adabiyoti va Gijduvoniyning tarixiy shaxsiyati
bilan bog'liq asarlar yozgan.
Rashid Suyunov – Abduxoliq Gijduvoniyning hayoti va uning ilmiy merosi
haqida tadqiqotlar olib borgan.
Gijduvoniyning hayoti va ijodi haqida o'z vaqtida ham ko'plab musulmon
olimlari, shu jumladan, Jaloliddin Rumiy va Alisher Navoiy kabi shaxslar ham o'z
asarlarida izohlar berishgan. Abduxoliq Gijduvoniyning ilmiy merosi va uning
tasavvufdagi roli haqida ilmiy tadqiqotlar hozirgi kunda ham davom etmoqda.
Mustaqillik yillarida Abduxoliq Gijduvoniyning hayoti va ijodini o'rganishga
ko'plab o'zbek olimlari alohida e'tibor qaratgan. Ular orasida quyidagi olimlar
Gijduvoniyning merosini o'rganish va tadqiq qilishda muhim ishlarni amalga
oshirgan:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
25
1. Shavkat Hoshimov – Gijduvoniyning hayoti, tasavvufiy qarashlari va ilmiy
merosini o'rganishda katta hissa qo'shgan olimlardan biri. U Gijduvoniyning
shaxsiyati va tasavvufga qo'shgan hissasini keng yoritgan.
2. Aziz Obidov – Gijduvoniyning adabiy merosi va uning o'ziga xos pedagogik
qarashlari bo'yicha ilmiy ishlar olib borgan. Aziz Obidov, shuningdek, uning
asarlarining tarjimalari va tahlilini ham amalga oshirgan.
3. Shamsiddin Kaziyev – Gijduvoniyning hayoti va tasavvufiy faoliyatini
o'rganishda katta ahamiyatga ega bo'lgan olimlardan biridir. Uning asarlarida
Gijduvoniyning diniy va tasavvufiy yo'nalishlari chuqur tahlil qilingan.
4. Mahmud Hudoyberganov – Gijduvoniyning hayoti va tasavvufdagi o'rni
haqida keng ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Uning asarlari Gijduvoniyning tarixiy,
falsafiy va diniy jihatlarini yoritadi.
Mustaqillik davrida o'zbek olimlari Gijduvoniyning ilmiy, adabiy va tasavvufiy
merosini yanada chuqurroq o'rganishga intilib, uning dunyoqarashi va asarlarining
bugungi kundagi ahamiyatini ko'rsatishga muvaffaq bo'lishgan. Bu tadqiqotlar
Gijduvoniyning merosini yanada kengroq targ'ib qilish va yosh avlodga yetkazishda
muhim rol o'ynagan.
Shu tariqa, mustaqillik yillarida Abduxoliq G’ijduvoniyning ilmiy-ma’rifiy
faoliyatini o’rganish va undan samarali foydalanish, nafaqat uning o’ziga, balki butun
xalqning madaniy va ilmiy rivojlanishiga hissa qo’shadi. Uning merosi hozirgi kunda
O’zbekistonda va dunyo bo’ylab ilm-fan va madaniyat sohasidagi tadqiqotlar uchun
katta ahamiyatga ega. Shuning uchun, G’ijduvoniyning asarlarini chuqur o’rganish,
yangi avlodni ma'naviy va ilmiy jihatdan yetuk bo’lishga tayyorlashda o'zining
alohida o’rni bor.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR :
1.
SHAVKAT MIRZIYOYEV 2019-YIL BUXORO VILOYATI G’IJDUVON
TUMANIGA TASHRIF CHOG’IDA SO’ZLAGAN NUTQIDAN .GAZETA.UZ .
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
26
2.
TOSHKENT ISLOM INSTITUTE HADIS VA ISLOM TARIXI FANLARI
KAFEDRASI O‘QITUVCHISI PO‘LATXON KATTAYEV MUSLIM.UZ
3.
MUHAMMAD B. ABDULLOH XONIY, ADAB RISALESI, 46-BET;
4.
NAFAHATUL-UNS, (TARJIMASI LAMIYA CHELEBIY), 411—413-
BETLAR;
5.
OʻZME. BIRINCHI JILD. TOSHKENT, 2000-YIL
