MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
306
O‘SMIRLAR BILAN O‘TKAZILADIGAN YENGIL ATLETIKA
MASHG‘ULOTLARNING XUSUSIYATLARI.
Особенности занятий легкой атлетикой с подростками.
Features of athletics training with teenagers.
To‘lqinjonov Muxammadmirzo Umidjon o‘g‘li.
Farg‘ona davlat universiteti Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari
nazariyasi va metodikasi yo‘nalishi magistranti
Тулкинжонов Мухаммадмирзо Умиджон угли.
Ферганский государственный университет, магистрант кафедры
теории и методики физического воспитания и спортивной тренировки.
Tulkinjonov Mukhammadmirzo Umidjon o‘g‘li.
Fergana State University, Master's student, Department of Theory and
Methodology of Physical Education and Sports Training
Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqolada o‘smirlar yoshidagi bolalar bilan
yengil atletika mashg‘ulotlari o‘tkazishning xususiyatlari tahlil qilinadi. Yengil
atletika sportining barcha turlariga o‘smirlar uchun moslashgan o‘quv rejimlari va
mashg‘ulotlar dasturlari ko‘rib chiqiladi. O‘smirlar yoshidagi sportchilarga mos
jismoniy va ruhiy tayyorgarlik jarayonlari, treninglar davomida o‘smirlarning
psixologik va fiziologik xususiyatlarini hisobga olish muhimligi yoritiladi. Ushbu
maqola o‘smirlar bilan shug‘ullanuvchi murabbiylar, sport psixologlari va
pedagoglarga o‘smirlar bilan samarali mashg‘ulotlar olib borishda yordam berishi
kutiladi.
Kalit so‘zlar: O‘smirlar, yengil atletika, sport mashg‘ulotlar, trening
jarayoni, jismoniy tayyorgarlik, psixologik rivojlanish, fiziologik xususiyatlar,
mashg‘ulot metodikasi, sport psixologiyasi, o‘sish va rivojlanish, jismoniy yuklama,
Intizom va motivatsiya, sportchilarning psixologik holati, o‘smirlar sporti, trening
rejalashtirish,
musoboqalarga
tayyorgarlik,
mashg‘ulot
intensivligi,
yosh
sportchilar, sport pedagogikasi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
307
Annotation: This scientific article analyzes the characteristics of conducting
track and field training sessions with adolescents. It discusses the training regimes
and programs tailored to adolescents in various disciplines of track and field. The
article highlights the importance of considering the physical and psychological
characteristics of adolescents during training sessions, as well as the need for
appropriate physical and mental preparation for young athletes. This article is
expected to assist coaches, sports psychologists, and educators in conducting
effective training sessions with adolescents.
Key words: Adolescents, athletics, sports training, training process, physical
training, psychological development, physiological characteristics, training
methodology, sports psychology, growth and development, physical load, Discipline
and motivation. psychological state of athletes, youth sports, training planning,
preparation for competitions, training intensity, young athletes, sports pedagogy.
Kirish:
Yengil atletika - eng qadimiy va rivojlangan sport turlaridan biri bo‘lib, unda
turli yugurish, sakrash, surish kabi ko‘nikmalarni o‘zlashtirishga alohida e’tibor
qaratiladi. Ushbu sport turi o‘smirlar yoshidagi bolalar uchun jismoniy va ruhiy
rivojlanishning muhim omilidir. O‘smirlar bilan mashg‘ulotlar olib borishda ularning
fiziologik va psixologik xususiyatlarini hisobga olish kerak. Shu nuqtai nazardan,
yengil atletika mashg‘ulotlari nafaqat jismoniy tayyorgarlikni oshirish, balki
sportchining xarakterini shakllantirish, stressni yengish, intizomni rivojlantirish kabi
maqsadlarni ham o‘z ichiga oladi. O‘smirlar yoshida tananing o‘sish va rivojlanish
jarayoni faol kechishi sababli, sport faoliyati orqali bu jarayonni qo‘llab-quvvatlash
va to‘g‘ri yo‘naltirish muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada o‘smirlar bilan
o‘tkaziladigan yengil atletika mashg‘ulotlarining o‘ziga xos xususiyatlari, trening
jarayonining samaradorligini oshirish va o‘smirlarning jismoniy hamda ruhiy
rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar ko‘rib chiqiladi.
Asosiy qism:
O‘smirlar jismoniy rivojlanishining xususiyatlari:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
308
O‘smirlar yoshi tananing o‘sishi va rivojlanishi eng faollashadigan davr
bo‘lib, bu davrda organizmda jiddiy fiziologik o‘zgarishlar ro‘y beradi. O‘smirlar
o‘zlarining muskullari va suyak tizimlarini mustahkamlash jarayonida bo‘lganligi
sababli, mashg‘ulotlar jarayonida jismoniy yuki mos ravishda taqsimlanishi kerak.
Yengil atletika mashg‘ulotlarida yengil va o‘rtacha yuklamalar, ayniqsa yosh
sportchilarning to‘g‘ri shakllangan texnikasi uchun muhimdir.
Psixologik va emotsional omillar:
O‘smirlar yoshidagi sportchilar, ko‘pincha, o‘z-o‘zini anglash, jamoa bilan
ishlash va raqobatbardoshlik kabi psixologik bosqichlarni boshdan kechirishadi.
O‘smirlarning psixologik rivojlanishini hisobga olish, ularning o‘zini anglashiga
yordam berish, motivatsiya va intizomni oshirishda katta ahamiyatga ega.
Mashg‘ulotlar
davomida
murabbiylar
sportchilarning
ijobiy
hissiyotlarini
rag‘batlantirishi, motivatsiyalarini kuchaytirishi kerak.
Trening rejimi va metodikasi:
O‘smirlar bilan mashg‘ulotlarda tanlovning o‘ziga xos xususiyatlari mavjud.
Yuqori intensivlikdagi mashg‘ulotlar o‘smirlar uchun zararli bo‘lishi mumkin,
shuning uchun trening jarayonini muvozanatli va jismoniy tayyorgarlikka mos
ravishda tashkil etish muhimdir. Mashg‘ulotlarning davomiyligi va intensivligini
oshirishda sportchilarning individual xususiyatlari inobatga olinishi kerak.
Sport o‘yinlarining rivojlanishiga ta’siri:
Yengil atletika mashg‘ulotlari o‘smirlarning sport faoliyatiga nisbatan
munosabatini shakllantiradi. Ularning o‘z-o‘zini qadrlashiga, musobaqalarga bo‘lgan
tayyorgarligiga ijobiy ta’sir qiladi. Trening jarayonida sportchilarning musobaqalarga
bo‘lgan tayyorgarligini oshirish hamda texnik va taktika ko‘nikmalarini yaxshilashga
alohida e’tibor berilishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1.
Abdullayev, A. (2019). O‘smirlar sporti: nazariyasi va metodikasi. Toshkent:
O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti.
2.
Rasulov, S. (2021). Yengil atletika: sportchi tarbiyasi va mashg‘ulotlari.
Toshkent: Sport nashri.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
309
3.
Frolov, V. (2018). Yengil atletika metodikasi. Moskva: Fizkultura i sport.
4.
Shirshov, P. (2020). O‘smirlar va yosh sportchilarni tayyorlashda innovatsion
usullar. Samara: Samara nashriyoti.
5.
Smith, R. (2015). Youth sports training and development. New York: Sports
Publications.
6.
Bergman, S. (2016). Physical training for adolescents: Principles and methods.
London: Routledge.
7.
Toshpulatov, I. (2020). O‘smirlar uchun sport mashg‘ulotlari: ilmiy-pedagogik
nuqtai nazar. Tashkent: Ilm Ziyo.
