MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
351
3 DS MAX DASTURIDA KONSTRUKTORLIK ISHLARINI
AVTOMATLASHTIRISH
Samatov Abdulhaq Abdulhayevich
- Farg‘ona shahar 1-sonli politexnikum.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktab va kasb-hunar maktabio‘quvchilari
uchun 3 ds max dasturida konstruktorlik ishlarini avtomatlashtirish haqida to‘liq
ma’lumot beribo‘tilgan. Shuningdek, maqolada mazkur dastur haqida uning
ishlatilishi muallif tomonidan ma’lumotlar orqali tushuntirilgan va yoritib berilgan.
Аннотация:
В данной статье представлена полная информация об
автоматизации строительных работ в программе 3ds max для школьников и
учащихся ПТУ. Также в статье об этой программе автором объясняется и
освещается ее использование.
Annotation:
This article provides complete information about the automation
of construction work in the 3ds max program for schoolchildren and vocational
school students. Also in the article about this program, the author explains and
highlights its use.
Kalit so‘zlar:
3D Studio DOS, 3D Studio MAX, modellashtirish, Particle
Systems.
Ключевые слова:
3D Studio DOS, 3D Studio MAX, моделирование,
Системы частиц.
Keywords:
3D Studio DOS, 3D Studio MAX, modeling, Particle systems.
Kirish
Toʻplamning ilk versiyasi 3D Studio DOS nomi ostida 1990-yilda ishlab
chiqarilgan. Toʻplam ishlab chiqarilishi ustida dasturchi Gari Yost asos solgan Yost
Group mustaqil studiyasi shugʻullanardi. Autodesk boshida faqat toʻplam ishlab
chiqarish bilan shugʻullanardi. Maʼnbalarda keltirilishicha Gari Yost oʻsha davrdagi
Autodesk yangi loyihalari boʻyicha direktori Erik Lyons bilan muzaokaralardan soʻng
oʻz ish joyini tark etgan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
352
Birinchi toʻrt reliz 3D Studio DOS nomiga ega edi (1990-1994-yillar). Keyin
toʻplam Windows NT uchun qayta yozildi va 3D Studio MAX deb qayta nomlandi
(1996-1999).
Versiya
raqamlash
qaytadan
boshlandi.
2000-2004-yillarda
toʻplam Discreet 3dsmax markasi ostida ishlab chiqarilgan, 2005-yildan
esa — Autodesk 3ds MAX markasi ostida. Joriy versiyasi Autodesk 3ds MAX
2018 nomiga ega.
ADABIYOTLAR TAHLILI
3ds Max turli koʻrinishdagi va murakkablikdagi kompyuter uch oʻlchamli
modellarni, atrof-muhitdagi real yoki fantastik obyektlarni yaratish uchun barcha
zaruriy vositalariga ega. Ishni bajarishda dastur turli xil usul va uslublarni qoʻllaydi,
jumladan:
poligonal modellashtirish, tarkibiga Editable mesh (yuzani tahrirlash)
va Editable poly (poligon tahrirlaydi) kiradi. Bu eng keng tarqalgan modellashtirish
usuli boʻlib, murakkab modellar va oʻyinlar uchun maʼlum modellar yaratish uchun
ishlatiladi.
Turli jinsli ratsional B-splaynlar (NURBS) asosida modellashtirish
(shuni ta'kidlash lozimki, NURBS modellashtirish 3ds Max dasturida shu darajada
oddiyki, undan hozirda hech kim foydalanmaydi);
Bezye yuzalar (Editable patch) asosida modellashtirish — aylanuvchi
jismlarni modellashtirishga qulay;
oʻrnatilgan standart kutubxona va modifikatorlarni qoʻllash orqali
modellashtirish;
splaynlar (Spline) asosida NURBSning ibtidoiy muqobili Surface
modifikatorini qoʻllash orqali modellashtirish;
splaynlar asosida Extrude, Lathe, Bevel, Profile modifikatorlarini
qoʻllash orqali modellashtirish yoki Loft obyektlari splaynlari asosida yaratish. Bu
metod binolarni modellashtirishda ishlatiladi.
Modellashtirish metodlari oʻzaro bogʻliq holda ishlatilishi mumkin. Standart
"Choynak" (Teapot) obyekti uch oʻlchamli grafikaning oʻziga xos ramziga aylangan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
353
Particle Systems (zarrachalar tizimi) — bu kichik oʻlchamli obyektlarning
uygʻunligidir. Zarrachalar tizimining qoʻl kelishi mumkin boʻlgan holatlarga yomgʻir,
qor, tutun, olov, yulduzli osmon, favvora tomchilari, chaqinlar va boshqa vaziyatlarni
modellashtirishni misol qilishimiz mumkin. 8 versiyadan boshlab turli vaziyatlarga
qoʻl keladigan 7 ta asosiy zarralar manbasi mavjud:
PF Source (Particile Flow manbai) — zarralar oqimi. Bu zarrachalar
oqimi favvora otilishidan raketaning tutunli otilishigacha boʻlgan barcha holatlarni
oʻxshatib tasvirlashi mumkin;
Spray (Purkash) — suv purkashi effektining oddiyroq koʻrinishini
yaratadi;
Super spray (kuchli purkash) — Spray funksiyasiga qaraganda
mukamalroq parametrlarga ega;
Snow (Qor) — yogʻayotgan qorning oddiy effektini yaratadi. Koʻplab
parametrlarga ega ;
Blizzard (Dovul) — Snow zarrachalarining mukammalashtirilgan
koʻrinishi. Zarrachalarga turli obyektlar shaklini berish mumkin;
Parray yoki Particle Array (Qattiq zarrachalar) — istalgan turdagi
zarralarni modellashtirishi mumkin, hattoki portlashni ham;
PCloud yoki Particle Cloud (zarrachalar buluti) — uch oʻlchamli
yulduzli maydonlarni, qushlar toʻdasini va baliqlar uyurini tasvirlashga qulay.
TAHLIL VA NATIJALAR
3ds Max Havok kompaniyasi tomonidan yaratilgan fizik hisoblash
mexanizmi Reactorni qoʻllagan. Reactor qattiq jismlar, yumshoq jismlar, matolar va
boshqalarni fizik nuqtayi nazardan modellashtirish imkonini berardi. 2012 (14)
versiyasidan boshlab Reactor toʻplamdan olib tashlandi. Uning oʻrniga MassFX
moduli keldi. Modellashtirilayotgan narsa ishining soʻnggi bosqichi bu
vizualizatsiyadir. Bu bosqichdan soʻng obyektning barcha xossalari koʻrina boshlaydi
va ish davomida oʻrnatilgan atrof-muhit effektlari namoyon boʻladi. Ungacha esa
barchasi juda oddi koʻrinishda koʻrsatiladi (misol uchun, murakkab geometrik
shakllar va turli xil effektlar koʻrinmaydi). Yakuniy tasvirni chiqarish uchun
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
354
vizualizatsiyaning tegishli muduli tanlanadi (VM) va u matematik algoritmlar
yordamida tasvirni jonlantiradi. Tasvirning tashqi koʻrinishini hisoblash ishning
qiyinligiga qarab soniyadan tortib bir necha oygacha choʻzilishi mumkin. VMlarning
koʻpchiligi dasturga qoʻshimcha oʻrnatiladigan alohida dasturlar hisoblanadi.
Scanline: 3ds Max standart vizualizatori. Ba'zi ilg‘or xususiyatlarga ega
bo'lgan Global Illumination, Ray Tracing, Radiosity kabi kengaytmalar yillaro‘tib
Scanlinega. Ko'pchilik funksiyalar unga boshqa vizualizatorlardano‘tgan (mas,
RadioRay).
Mental ray:Mental Images kompaniyasi tomonidan yaratilgan va 3ds
Maxning so'nggi versiyalariga o‘rnatilgan. Bu juda ham kuchli vizualizator
hisoblanadi.
V-Ray:Yuqori sifatli fotorealistik vizualizator. Dasturga plagin sifatida
qo'shilgan. Chaos Group kompaniyasining mahsuloti, rus segmentida mashhur. Tez-
tez mutaxassislar tomonidan boshqa VM o‘rniga ishlatiladi. Dasturning eski
versiyalari bilan muvofiqlashgan. Unga "kunduzgi yorug‘lik tizimi" o‘rnatilgan.
Yana ko'plab funksiyalarga ega.
RenderMan: Shu nomdagi vizualizatsiya tizimiga ulanishda qo‘l keladi.
3ds Max turli vazifalarni bajaruvchi plaginlarga ega. Har bir plagin maʼlum
ishni bajaradi. Ular yordamida olov, suv, tutun va boshqalarni haqiqiy effektilarini
yaratish mumkin. Plaginlar tashqi oʻrnatiladigan modul hisoblanib, 3ds Max
dasturidan alohida sotiladi yoki ularni inernetdan bepulga yuklab olish mumkin.
Plaginlar maxsus kompaniyalar yordamida yoki qiziquvchi-dasturchilar tomonidan
yaratiladi. 3ds Max dasturining qoʻshimcha modullari nihoyatda koʻp boʻlib, hatto
dastur standart vositalaridan oʻn barobar oshib ketadi. Plaginlar koʻplab masalarni
yechishda yordam beradi, masalan, vizualizatsiya hisob-kitobini tezlashtiradi,
obyektlarni modellashtirishni tezlashtiradi. Particle Flow, Cloth FX, Reactor kabi
qoʻshimcha modullar shu darajada mashhur boʻlib ketdiki, ularni 3ds Max dasturiga
moslashtirishga qaror qilindi, endi ular dasturning bir qismi hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Schatz, Daniel; Bashroush, Rabih; Wall, Julie (2017).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
355
2.
Farkhodovich, T. D. kizi, DMS., & kizi, AUY.(2022). Critical Thinking in
Assessing Students.
Spanish Journal of Innovation and Integrity
,
6
, 267-271.
3.
Qizi, D. M. S., & Qizi, R. G. X. (2022). METHODS OF STUDYING
ADDITION
AND
SUBTRACTION
OF
TWO-DIGIT
NUMBERS
IN
ELEMENTARY SCHOOL.
Gospodarka i Innowacje.
,
22
, 61-67.
4.
Dehqonova, Mahliyo Shuhrat Qizi, & Axmedova, Umida Yodgorjon Qizi
(2023). BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINFo‘QITUVCHILARINI MATEMATIK
SAVODXONLIGINI OSHIRISH JARAYONIDA ULARNING TAFAKKURI,
QOBILIYATI VA INTELLEKTUAL RIVOJLANISH.. Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences, 3 (4-2), 251-256.
