SKANERLARNI VAZIFASI, TIPLARI, ISHLASH PRINTSIPI, TEXNIK XARAKTERISTIKALARI

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-18

Часть–6_ Январь –2025

324

SKANERLARNI VAZIFASI, TIPLARI, ISHLASH PRINTSIPI,

TEXNIK XARAKTERISTIKALARI

Farmonov Vohidjon Abdorazzoqovich

-

Farg‘ona shahar 1-sonli politexnikum

Annotatsiya:

Ushbu maqolada maktab va kasb-hunar maktabi o‘quvchilari

uchun skanerlarni vazifasi, tiplari, ishlash printsipi, texnik xarakteristikalari haqida

to‘liq ma’lumot berib o‘tilgan. Shuningdek, maqolada mazkur dastur haqida uning

ishlatilishi muallif tomonidan misollar orqali tushuntirilgan va yoritib berilgan.

Аннотация:

В данной статье представлена полная информация о

назначении, типах, принципе работы и технических характеристиках

сканеров для школьников и учащихся ПТУ. Также в статье об этой программе

автор объясняет и освещает ее использование на примерах.

Annotation:

This article provides complete information about the purpose,

types, operating principle and technical characteristics of scanners for

schoolchildren and vocational school students. Also in the article about this program,

the author explains and highlights its use with examples.

Kalit so‘zlar:

skanerlarni vazifasi, ishlash printsipi, SAPR tizimi, ergonomik

kiyim, loyihalash, uch o‘lchovli skanerlash, "ASSOL" SAPR, "Grace" SAPR.

Ключевые слова:

функции сканеров, принцип работы, САПР,

эргономичная одежда, дизайн, трехмерное сканирование, САПР «АССОЛЬ»,

САПР «Грация».

Keywords:

functions of scanners, principle of operation, CAD, ergonomic

clothing, design, three-dimensional scanning, CAD "ASSOL", CAD "Grace".

Kirish

Skaner

(

inglizcha

:

scanner

;

scan

— „koʻrib chiqmoq“, „qarab chiqmoq“)

tekis yuzali obyektni (masalan,

qogʻoz

) raqamli formatga (mashina oʻqiydigan

shaklga) oʻtkazuvchi moslamadir. Skanerlar odatda ikki turga boʻlinadi: stol

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-18

Часть–6_ Январь –2025

325

skanerlari (

inglizcha

:

desktop scanners

) va qoʻl skanerlari (

inglizcha

:

hand-held

scanners

).

3D skanerlash texnologiyasining paydo bo‘lishi ko‘plab sohalar uchun yangi

imkoniyatlar ochib berdi. Tibbiyot, fitnes, bichish-tikish, 3D bosma, ko‘ngilochar

sohalarda tobora ommalashib borayotgan skanerlarning turlaridan biri tanani

raqamlashtirish uchun 3D skaner hisoblanadi.

Skanerning bu turi insonni uch o‘lchamda tez va aniq suratga olish,

shuningdek, an’anaviy qo‘lda o‘lchashlarga qaraganda shakli, nisbatlari va

o‘lchamlari bo‘yicha ma’lumotlarni tezroq va osonroq olish uchun mo‘ljallangan. 3D

tanani skanerlash texnologiyalari kiyim-kechaklarni ommaviy ishlab chiqarishga

mщljallangan bo‘lib, bugungi kunda ular turli sohalarda keng qo‘llaniladi: sportdan

tibbiyotga qadar, chunki ular inson tanasining xususiyatlari haqida miqdoriy va sifatli

ma’lumot olishning tez va aniq usulidir.

ADABIYOTLAR TAHLILI

Turli 3D skanerlari raqamlashtirish jarayonida qanday ishlashini va ular

bajaradigan vazifalarni ko‘rib chiqaylik. Bularning barchasini hisobga olgan holda,

zamonaviy 3d skanerlari uch toifaga bo‘linadi:

A 3D skanerlash kabinalar va uy tanasi raqamlashtirish skanerlar

B Tanani raqamlashtirish uchun portativ 3D skanerlari

C Tana ko‘rish uchun mobil ilovalar

3D tana ko‘rish kabinalar odatda skanerlar bilan jihozlangan statsionar

kabinet yoki kiosklar bor, sensor yoki raqamli yagona-optikasi refleks kameralar

(yoki bir vaqtning o‘zida uskunalar barcha uch turlari). Ular tana bo‘ylab

o‘rnaganiladi, bu tanani turli burchaklardan skanerlash imkonini beradi. Bir kishi

(yoki bir necha kishi) kabinet markazida ma’lum bir holatda turadi, mutaxassis esa

kerakli treningni o‘tkazadi va tizimni o‘rnatishni boshlaydi.

Kabinaga qanday uskunalar va dasturiy ta’minot o‘rnatilganiga qarab, butun

jarayon bir necha soniya o‘tishi mumkin, bu skanerlangan odamga doimiy pozitsiyani

osongina saqlab turish va miltillash imkonini beradi. Bu sessiya natijasi 3D bosib

chiqarish salonida mavjud qumtosh yoki boshqa materiallar chop etilishi mumkin,

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-18

Часть–6_ Январь –2025

326

to‘liq rangli 3D model hisoblanadi. 3D tanani skanerlash uchun tizimlar 3D nometall

karkasni o‘z ichiga oladi, 3D xonalar va uy ko‘rish to‘plamlar, bunday qurilmalar

odatda bir necha 3D raqamlashtirish texnologiyalaridan foydalanadi, ular maxsus

platformada turgan odam atrofida aylanadigan oynaga yoki tripodga joylashtirilishi

mumkin (u bir vaqtning o‘zida shkala bo‘lib xizmat qiladi). Ba’zi hollarda

platformaning o‘zi aylanadi, odamni 360 darajaga aylantiradi, statsionar skaner esa

tananing 3D tasvirlarini oladi.

Bunday skanerlarning natijasi nafaqat insonning modeli (odatda to‘qimasiz)

emas, balki bu 3D skanerining chiqarilishi mumkin bo‘lgan o‘lchov va boshqa

parametrlarning butun to‘plami. Odatda, bunday tizimlar sport va fitnes sohasida

mashg‘ulotlar vaqtida inson organizmidagi o‘zgarishlarni kuzatish, shuningdek,

dasturlarning samaradorligini baholash uchun qo‘llaniladi. Bundan tashqari, ular

kiyim ishlab chiqaruvchilari tomonidan shaxsiy va moslashtirilgan modellarni

yaratishga imkon beruvchi alohida o‘lchamlarni olish uchun ishlatiladi.

Tanani raqamlashtirish uchun portativ 3D skanerlari 3D tana raqamlashtirish

skanerlar ancha vaqt davomida bozorda bo‘lgan, faqat butun tanani raqamlashtirish

mumkin bo‘lgan 3D kabinet bulardan farq qilib, individual tana qismlari batafsil 3D

tasvirlarni olish uchun foydalanish mumkin. Bunday qurilmalar juda ko‘p qirrali va

portativ bo‘lib, tortishish uchun ular bilan ob’ekt atrofida yurish kifoya. Natijalar

skanerlash kabinasida 3D tortishishdan so‘ng ancha aniq bo‘ladi.

TAHLIL VA NATIJALAR

Tanani raqamlashtirish uchun portativ 3D skanerlar . Skanerlashdan so‘ng,

natijada 3D model bilan yoki to‘qimalarining holda odatda 3D ma’lumotlarni yanada

qayta ishlash uchun maxsus dasturiy ta’minot eksport qilinadi: bu mos o‘lchamli

protez, ortopedik qurilmalar, yoki moslashtirilgan aksessuarlar (masalan, zargarlik

yoki ko‘zoynak) yaratish mumkin.

Tanani raqamlashtirish uchun 3D skanerlar turli sohalarda ishlatilishi

mumkin: figuralarni 3D skanerlashdan tortib, to tananing parametrlari to‘g‘risidagi

ma’lumotlarni yig‘ishgacha. Bularning barchasi tibbiyot, ovqatlanish va yengil sanoat

kabi sohalarda texnologik taraqqiyot uchun yangi imkoniyatlar ochadi. 3D

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-18

Часть–6_ Январь –2025

327

skanerlarning eng mashhur ilovalar va sanoat ba’zi bir ko‘rib chiqaylik. 20-asr

boshlariga qadar kiyim-kechak asosan professional tikuvchi tomonidan qabul

qilingan insonning shaxsiy o‘lchovlariga ko‘ra buyurtma qilingan. Keyinchalik keng

foydalanadigan tayyor kiyimning universal razmerdagi ko‘rinishlari bor edi. Bir xil

shakl va o‘lchamlarga ega bo‘lgan ikki kishini topish qiyin, ammo har birimizni

standart o‘lcham oralig‘iga moslash yanada qiyin. Va bizning kiyinish xonalarimizda

ommaviy bozor kiyimlari ko‘p bo‘lsa-da, 3D inson skanerlash texnologiyalari asta-

sekin haqiqatni o‘zgartirmoqda.

Foydalanuvchilar uchun uchta skanerlash rejimi mavjud. Uskuna katta

ob'ektlar, murakkab geometrik konfiguratsiyaga ega ob’ektlar bilan ishlash uchun

ideal va o‘lchami 1 sm dan 3 m gacha bo‘lgan ob’ektlarning eng kichik detallarini

ham noyob aniqlik bilan uzatishga qodir. Professional 3D ning aksariyat modellari

bilan ishlash uchun javob beradi.

Bunday ilovalarda smartfon kameralari yoki yaqinda smartfon va

planshetlarning so‘nggi modellarida o‘rnatilgan 3D datchiklar hamda sun’iy intellekt

algoritmlari qo‘llaniladi, ular birgalikda tana o‘lchamiga oid ma’lumotlarni bir necha

fotosuratlardan olish imkonini beradi. Odatda, ular tanani raqamlashtirish uchun

yuqori texnologiyali skanerlarga ega bo‘lmagan mijozlar uchun mo‘ljallangan. Ushbu

ilovalar siz juda foydalanuvchi mos kiyim tanlash osonlashtiradi asosiy parametrlari,

ta’lim va o‘zgarishlar natijalarini baholash imkonini beradi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:

1.

Farkhodovich, T. D. kizi, DMS., & kizi, AUY.(2022). Critical Thinking in

Assessing Students.

Spanish Journal of Innovation and Integrity

,

6

, 267-271.

2.

Qizi, D. M. S., & Qizi, R. G. X. (2022). METHODS OF STUDYING

ADDITION

AND

SUBTRACTION

OF

TWO-DIGIT

NUMBERS

IN

ELEMENTARY SCHOOL.

Gospodarka i Innowacje.

,

22

, 61-67.

3.

Dehqonova, Mahliyo Shuhrat Qizi, & Axmedova, Umida Yodgorjon Qizi

(2023). BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINI MATEMATIK

SAVODXONLIGINI OSHIRISH JARAYONIDA ULARNING TAFAKKURI,

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-18

Часть–6_ Январь –2025

328

QOBILIYATI VA INTELLEKTUAL RIVOJLANISH.. Oriental renaissance:

Innovative, educational, natural and social sciences, 3 (4-2), 251-256.

4.

Dehqonova, M. S. Q. (2023). BO‘LAJAK BOSHLANG'ICH SINF

O‘QITUVCHILARINI

METODIK

TAYYORGARLIGINI

TAKOMILLASHTIRISH

TEXNOLOGIYASINI

ISHLAB

CHIQISH

VA

AMALGA OSHIRISH XUSUSIYATLARI.

Oriental renaissance: Innovative,

educational, natural and social sciences

,

3

(4-2), 244-250.