MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
305
MICROSOFT ACCESSDA JADVALLARNI O‘ZARO BOG‘LASH
Xakimov Abdimaxammat Isroilovich
- Farg‘ona shahar 1-sonli
politexnikum.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada hozirgi kunda rivojlangan microsoft accessda
jadvallarni o‘zaro bog‘lash texnologiyalarining ahamiyati haqida so‘z yuritilgan.
Ta’limni yanada samarali qilish usullari, zamonaviy texnologiyalardan dars
davomida qanday foydalanish usullari haqida ma’lumot berib o‘tilgan.
Аннотация:
В этой статье рассказывается о важности технологий
связывания таблиц в современном усовершенствованном Microsoft Access.
Была дана информация о том, как сделать обучение более эффективным, как
использовать современные технологии на уроке.
Annotation:
This article discusses the importance of table linking
technologies in today's enhanced Microsoft Access. Information was given on how to
make teaching more effective and how to use modern technologies in the classroom.
Kalit so‘zlar:
Microsoft access, interaktiv metodlar, innovatsion ta’lim,
innovatsiya, pedagogik texnologiya, axborot texnologiyalari, an’anaviy ta’lim.
Ключевые слова:
Microsoft access,текстовая строка, графический
объект, выделение, поиск по URL-адресу документа сайта, гиперссылка для
электронной почты, окно редактирования гиперссылки, список целевых
источников.
Keywords:
Microsoft access,text string, graphic object, selection, site
document URL search, email hyperlink, hyperlink edit window, target source list.
Kirish
Hozirgi kunda ta‘lim jarayonida Informatsion texnologiyalarning rivojlanishi,
axborot oqimlarining tobora ortib borishi va ma’lumotlarning tez o‘zgarishi
insoniyatni ma’lumotlarni o‘z vaqtida qayta ishlash choralarining yangi usullarini
qidirib topishga undamoqda. Ma’lumotlarni saqlash, uzatish, yig‘ish va uni qayta
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
306
ishlash uchun ma’lumotlar bazasi (MB) ni yaratish, so‘ngra undan keng foydalanish
bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan bo‘lib qolmoqda.
Ma’lumotlar bazasi va uni boshqarish tizimlari
Har qanday axborot tizimining maqsadi real muhit ob’ektlari haqidagi
ma’lumotlarga ishlov berishdan iborat. Keng ma’noda ma’lumotlar bazasi -bu
qandaydir bir predmet sohasidagi real muhitning aniq ob’ektlari haqidagi ma’lumotlar
to‘plamidir. Predmet sohasi deganda avtomatlashtirilgan boshqarishni tashkil qilish
uchun o‘rganilayotgan real muhitning ma’lum bir qismi tushiniladi. Masalan,
korxona, zavod, ilmiy tekshirish instituti, oliy o‘quv yurti va boshqalar.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Ma’lumotlar bazasini yaratishda, foydalanuvchi axborotlarni turli belgilar
bo‘yicha tartiblashga va ixtiyoriy belgilar birikmasi bilan tanlanmani tez olishga
intiladi. Buni faqat ma’lumotlar tuzilmalashtirilgan holda bajarish mumkin.
Tuzilmalashtirish – bu ma’lumotlarni tasvirlash usullari haqidagi kelishuvni
kiritishdir. Agar ma’lumotlarni tasvirlash usuli haqida kelishuv bo‘lmasa, u holda ular
tuzilmalashtirilmagan deyiladi. Masalan, talabalar (sinov daftarchasining nomeri,
familiyasi, ismi, otasining ismi, o‘rtacha baho va stependiya miqdori) haqidagi
axborotdan iborat tuzilmalashtirilmagan ma’lumotlarga quyidagicha yozilgan
axborotni ko‘rsatish mumkin:
Reyting daftarcha nomeri 654311 Familiyasi Avazov Ismi Jamol Otasining
ismi Aliyevich Tugilgan sana 15-yanvar, 1979 yil O‘rtacha baho 4,78 Reyt. daft.
nomeri 545712 F-yasi Ortiqov Ismi Akram Ota. ismi Salimovich Tugilgan sana 3/XI
1978 yil O‘rta baho 4,61 va hokazo.
Tuzilmalashtirilmagan holda saqlanayotgan ma’lumotlardan zarur bo‘lganini
qidirib topish ancha murakkab, uni tartiblashni esa dyarli bajarib bo‘lmaydi. Agar
talabalar haqidagi ma’lumotlarni oddiy jadval ko‘rinishidagi tuzilmaga soladigan
bo‘lsak, uni quyidagicha tasvirlash mumkin bo‘ladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
307
Ma’lumotlar bazasi
– EHM xotirasiga yozilgan ma’lum bir strukturaga ega,
o‘zaro bog‘langan va tartiblangan ma’lumotlar majmuasi bo‘lib, u biror bir
ob’ektning xususiyatini, holatini yoki ob’ektlar o‘rtasidagi munosabatni ma’lum
ma’noda ifodalaydi. Ma’lumotlar bazasi tushunchasi maydon, yozuv, fayl (jadval)
kabi elementlar bilan chambarchas bog‘liq.
Maydon
-bu ma’lumotlarni mantiqiy tashkil etishning elementar birligi
bo‘lib, u axborotning eng kichik va bo‘linmas birligi bo‘lgan rekvizitga mos keladi.
Maydonni tasvirlash uchun quyidagi tavsiflardan foydalaniladi:
Maydon nomi.
MB jadvali ustunlariga beriladigan nomlarni bildiradi.
Masalan, MBning ishchilar jadvali uchun maydon nomlari quyidagilar bo‘lishi
mumkin: familiyasi, ismi, tug‘ilgan sana, lavozimi, ish staji, mutaxassisligi.
Maydon turi (tipi).
MB jadvali ustunlariga kiritiladigan ma’lumotlar turlarini
bildiradi. Masalan, raqam “N” (chislovoy), simvol (simvolnыy), sana/vaqt
(data/vremya), mantiqiy (logicheskiy). Maydon o‘lchami (uzunligi). MB jadvali
ustunlariga kiritiladigan ma’lumotlarning maksimal uzunligi. Masalan, eng ko‘p
belgilar sig‘imi.
Aniqlik,
(son turidagi ma’lumotlar uchun) haqiqiy son o‘nlik kasr qismining
maksimal uzunligi.
Yozuv
–bu mantiqiy bog‘langan maydonlar to‘plami bo‘lib, MB jadvali
qatoridir.
Fayl
(jadval) - bu bir xil tuzilmaga ega yozuv nusxalari to‘plami. Kalit. Kalit
yozuv nusxasini bir qiymatli aniqlash uchun xizmat qiladi. Kalit bir yoki bir necha
maydonni o‘z tarkibiga olishi mumkin. Agar kalit faqat bir maydondan iborat bo‘lsa,
oddiy deb, aks holda, u tarkibiy kalit deb ataladi. Jadvalda STUDENT faylining
mantiqiy strukturasi keltirilgan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
308
Ma’lumotlar bazasidan
foydalanish
uchun
foydalanuvchi
ishini
yengillashtirish maqsadida ma’lumotlar bazasini boshqarish trizimlari yaratilgan. Bu
tizimlar ma’lumotlar bazasini amaliy dasturlardan ajratilgan holda qaraydi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) - bu dasturiy va apparat
vositalarining murakkab majmuasi bo‘lib, ular yordamida foydalanuvchi ma’lumotlar
bazasini yaratish va shu bazadagi ma’lumotlar ustida ish yuritish mumkin. Juda ko‘p
turdagi MBBT mavjud. Ular o‘z maxsus dasturlash tillariga ham ega bo‘lib, bu
tillarga SUBD buyruqli dasturlash tillari deyiladi. MBBTga Oracle, Clipper, Paradox,
Vizual FoxPro, Access va boshqalarni misol keltirish mumkin.
Ma’lumotlarning modeli - bu ma’lumotlar o‘zaro bog‘langan tuzilishlari va
ular ustida bajariladigan operatsiyalar to‘plamidir.
Ma’lumotlar modeli kuyidagi tarkibiy kismlarni o‘z ichiga oladi:
1.Ma’lumotlar tuzilmasi.
2.Ma’lumotlar tuzilishida bajarilish mumkin bo‘lgan operatsiyalar.
3.Yaxlitlikni nazorat qilish uchun cheklashlar.
MBni tuzishda ma’lumotlar modeli bir yoki bir necha turidagi obektlarni o‘z
ichiga olish va ular o‘rtasida aloqalar o‘rnatish imkonini yaratadi.
Mashina muhitidagi ma’lumotlarning murakkabroq modellari (fayl modeliga
nisbatan) tarmoqli va iyerarxik modellar bo‘lib hisoblanadi. Bu modellar ularning
o‘zlariga xos turdagi ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimida ishlatiladi.
MBBTda ma’lumotlarni mantiqiy tashkil etish usuli ma’lumotlarning
tarmoqli yoki iyerarxik modeliga mos holda ko‘rsatiladi. Bunday model o‘zaro
bog‘lik ob’ektlarning majmui bo‘lib ikki ob’ektning aloqasini va ularning bir-biriga
qaramligini aks ettiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
309
Iyerarxik model. Ikki xildagi ob’ektlar o‘rtasidagi aloqalar, ularning nusxalari
o‘rtasidagi qat’iy iyerarxik munosabatlar bilan aniqlanib, ular asosiy va tobe yozuvlar
to‘plamidan iboratdir. Daraxt turiga misol:
Bunda yozuv turlari orasida bog‘lanish mavjud. Bunday sxemadagi
ma’lumotlar bazasi quyidagi ko‘rinishda tasvirlanadi (daraxtning bitta nusxasi):
Tarmoqli model. Turli predmet sohalari uchun ma’lumotlarning tarmoqli
modeli iyerarxik modeliga nisbatan mashinaning ish muhitida axborot tuzilmalarini
aks ettiruvchi umumiy vosita hisoblanadi. Ko‘plab predmet sohalarining malumotlari
o‘rtasidagi aloqalar tarmoqli ko‘rinishga ega bo‘ladi. Tarmoqi modellar,
ma’lumotlarning iyerarxik aloqasini ham aks ettirishga imkon beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Oliy ta’limda faol va interaktiv ta’lim texnologiyalari (darslarni o‘tkazish
shakllari): darslik / komp. T.G.Muxin.-Nijniy Novgorod: NNGASU, 2013.-97 p.
2.
Farkhodovich, T. D. kizi, DMS., & kizi, AUY.(2022). Critical Thinking in
Assessing Students.
Spanish Journal of Innovation and Integrity
,
6
, 267-271.
3.
Qizi, D. M. S., & Qizi, R. G. X. (2022). METHODS OF STUDYING
ADDITION
AND
SUBTRACTION
OF
TWO-DIGIT
NUMBERS
IN
ELEMENTARY SCHOOL.
Gospodarka i Innowacje.
,
22
, 61-67.
4.
Dehqonova, Mahliyo Shuhrat Qizi, & Axmedova, Umida Yodgorjon Qizi
(2023). BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINI MATEMATIK
SAVODXONLIGINI OSHIRISH JARAYONIDA ULARNING TAFAKKURI,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
310
QOBILIYATI VA INTELLEKTUAL RIVOJLANISH.. Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences, 3 (4-2), 251-256.
5.
Dehqonova, M. S. Q. (2023). BO'LAJAK BOSHLANG'ICH SINF
O'QITUVCHILARINI
METODIK
TAYYORGARLIGINI
TAKOMILLASHTIRISH
TEXNOLOGIYASINI
ISHLAB
CHIQISH
VA
AMALGA OSHIRISH XUSUSIYATLARI.
Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
,
3
(4-2), 244-250.
