MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
141
OMMAVIY SPORT TADBIRLARI O'TKAZISH MASALALARI
Egamberdiyeva Gulmira O’ktambekovna
(O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti,
gulmiraegamberdiyeva82@gmail.com
Annotatsiya: Hech narsa mamlakatni sportchalik jahonga tez tanitolmaydi.
Shu bois, har qanday davlat yoshlarni sportga jalb qilishga alohida e’tibor qaratadi,
nufuzli musobaqalarda g‘olib chiqishi uchun zarur sharoitlar yaratib beradi. Eng
muhimi, shu yo‘l bilan avlodlarni sog‘lom tarbiyalashga erishadi.
Mamlakatimizda
aholini, shuningdek, uning avlodlarini, jismoniy tarbiya va ommaviy sportni targ'ib
qilish yo'llariga alohida e'tibor qaratilmoqda.
Ushbu maqola maqolalar sharhi, adabiyot tahlili, uslubi, natijalar va
muhokama, xulosa qismdan iborat.
Kalit so'zlar:
2022-2026 yillarga mo'ljallangan Yangi O'zbekistonning
taraqqiyot strategiyasi, O'zbekistonda sportni ommalashtirish strategiyasi, kompleks
strategiyaning asosiy elementlari.
Аннотация: Ничто не может так быстро сделать страну известной
в спортивном мире. Поэтому любое государство уделяет особое внимание
вовлечению молодежи в спорт, создает необходимые условия для победы в
престижных соревнованиях. Самое главное, таким образом достигается
здоровое воспитание потомства. В нашей стране уделяется особое внимание
путям продвижения населения, а также его потомков, физической культуры
и массового спорта.
Эта статья состоит из обзора статей, анализа литературы, стиля,
результатов и обсуждения, заключительной части.
Ключевые слова: Стратегия развития нового Узбекистана на 2022-
2026 годы, стратегия популяризации спорта в Узбекистане, основные
элементы комплексной стратегии.
KIRISH:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
142
Ma’lumki,bugun mamlakatimizda yoshlar o'rtasida ommaviy sport
musobaqalarini tizimli tashkil etish orqali sog'lom turmush tarzini keng targ'ib qilish,
ularni ommaviy sportga jalb etishni yangi bosqichga olib chiqish hamda 2022-2026
yillarga mo'ljallangan Yangi O'zbekistonning taraqqiyot strategiyasi 67-maqsadida
belgilangan
vazifalarning
ijrosini
ta'minlash
bugungi
kunning
dolzarb
muammolaridan hisoblanadi.
Sport jamiyat hayotida muhim rol o'ynaydi, millat salomatligini
mustahkamlashga, yoshlarni tarbiyalashga, xalqaro maydonda muvaffaqiyatlarga
erishishga va mamlakat obro'sini oshirishga yordam beradi. Sport an'analariga boy
O'zbekistonda jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga davlat darajasida ustuvor
ahamiyat berilmoqda. Biroq amalga oshirilayotgan sa'y-harakatlarga qaramay,
aholining muntazam sport bilan shug'ullanish darajasi yetarli emas. Statistik
ma'lumotlarga ko'ra, O'zbekiston fuqarolarining atigi 20 foizi muntazam ravishda
jismoniy faoliyat bilan shug'ullanadi.
ADABIYOTLARNI TAHLILI VA USLUBI:
Aholining keng qatlamlari orasida sportga bo'lgan qiziqishni oshirish va
sog'lom turmush tarzini shakllantirish kompleks yondashuvni va sportni
ommalashtirishning samarali strategiyasini ishlab chiqishni talab qiladi. Ushbu
tadqiqot mavjud usul va dasturlarni tahlil qilish, ularning kuchli va zaif tomonlarini
aniqlash, shuningdek, O'zbekistonda sportni ommalashtirish strategiyasini
takomillashtirish
bo'yicha
takliflarni
shakllantirishga
qaratilgan.
Jumladan:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
143
— mahallalarda yoshlarning ommaviy sport bilan shug'ullanishlari uchun
moddiy-texnik bazani mustahkamlash va sport inshootlarini zamonaviy sport
jihozlari bilan ta'minlash, shuningdek, imkoniyati cheklangan yoshlar uchun tegishli
sport infratuzilmasini yaratish;
— aholining keng qatlamlari, ayniqsa, yoshlar o'rtasida sog'lom turmush
tarzini shakllantirish, ular o'rtasida ommaviy sport musobaqalarini tashkil etish orqali
yoshlarning ommaviy sportdagi ulushini oshirish;
— ommaviy sport bilan muntazam shug'ullanuvchi oilalarga mahallalar va
istirohat bog'larida sharoit yaratish va oilaviy sportni rag'batlantirish mexanizmlarini
joriy etish;
— ommaviy sport tadbirlari davomida o'quvchilari g'olib va sovrindor bo'lgan
umumiy o'rta ta'lim maktablarining jismoniy tarbiya fani o'qituvchilari va sport-ta'lim
muassasalarining trenerlari mehnatini munosib rag'batlantirish va ularning faoliyat
olib borishi uchun sharoit yaratish.
Turli mamlakatlarning ilmiy adabiyoti va amaliyotida sportni targ'ib qilish va
aholining jismoniy faolligi darajasini oshirish sohasida katta tajriba to'plangan.
Xususan, so'nggi yillarda O'zbekistonda sportni ommalashtirish va aholining
jismoniy faolligi darajasini oshirish maqsadida amalga oshirilgan turli davlat
dasturlari va tashabbuslari tahlil qilindi.
Sport infratuzilmasi qurilishi. 2017-2022 yillarda O'zbekistonda 200 dan ortiq
sport inshootlari, jumladan, yirik majmualar, stadionlar, basseynlar va ko'p funksiyali
maydonchalar qurildi va rekonstruksiya qilindi. Toshkentda “Humo Arena” universal
sport majmuasi va Samarqanddagi mintaqaviy Olimpiya markazini barpo etish eng
muhim loyihalardan bo'ldi.
Ommaviy sport tadbirlari. O'zbekistonda har yili 50 ga yaqin ommaviy sport
tadbirlari o'tkaziladi. 2022 yilda bunday tadbirlarda 2 milliondan ortiq kishi ishtirok
etdi.
Axborot-ma'rifiy kompaniyalar. 2019 yildan 2022 yilgacha O'zbekistonda
sport va sog'lom turmush tarzini ommalashtirishga qaratilgan 3 ta yirik axborot-
ma'rifiy kompaniyalar amalga oshirildi. Ular televidenie, radio va internetda ijtimoiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
144
reklama joylashtirish, shuningdek, taniqli sportchilar va jamoat arboblari ishtirokida
maxsus tadbirlarni o'tkazishni o'z ichiga olgan.
Bolalar va o'smirlar sportini rivojlantirish. So'nggi 5 yil ichida O'zbekistonda
maktab va oliy o'quv yurtlarida 1000 dan ortiq yangi sport seksiyalari va to'garaklari
ochildi. Sport bilan muntazam shug'ullanadigan bolalar va yoshlar soni 25 foizga
oshdi.
Ba'zi ijobiy natijalarga qaramay, tahlil shuni ko'rsatdiki, jismoniy faollik bilan
muntazam shug'ullanadigan fuqarolarning ulushi hali ham nisbatan past darajada —
2022 yilda taxminan 22%. Bu mamlakatda sportni ommalashtirish strategiyasini
yanada takomillashtirish zarurligini ko'rsatadi.
Tahlil asosida O'zbekistonda sportni samarali ommalashtirish uchun turli usul
va yondashuvlarni birlashtirgan kompleks strategiya zarur degan xulosaga kelishimiz
mumkin. Bunday strategiyaning asosiy elementlari quyidagilar bo'lishi mumkin:
1.
Sport infratuzilmasini rivojlantirish.
Yirik shahar va hududlarda
zamonaviy sport ob'yektlari qurilishini davom ettirish, shuningdek, qishloq joylarda
sport bilan shug'ullanish uchun munosib sharoit yaratish. Aholining barcha
qatlamlari, shu jumladan, nogironlar uchun sport inshootlari mavjudligini ta'minlash
muhim.
2.
Axborot-ma'rifiy faoliyat.
Televizion, radio, internet va ijtimoiy
tarmoqlar kabi turli xil aloqa kanallaridan foydalangan holda sport va sog'lom
turmush tarzining foydalari to'g'risida xabardorlikni oshirishga qaratilgan keng
ko'lamli tadbirlarni o'tkazish. Ushbu ishda ijobiy o'rnak bo'la oladigan taniqli
sportchilar va jamoat arboblarini jalb qilish muhimdir.
3.
Yoshlarni jalb qilish.
Bolalar va o'smirlar sportini rivojlantirishga
e'tiborni kuchaytirish, ta'lim muassasalarida sport seksiyalari va to'garaklari
tarmog'ini kengaytirish, o'quvchilar o'rtasida muntazam musobaqalar va sport
bayramlarini o'tkazish. Shuningdek, bolalar va yoshlar bilan ishlaydigan malakali
murabbiylar va o'qituvchilarni tayyorlashga e'tibor qaratish lozim.
4.
Rag'batlantirish.
Soliq
imtiyozlari,
sport
maydonchalariga
chegirmalar, korporativ a'zolik dasturlari va boshqalar kabi faol hayot tarzini olib
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
145
boradigan fuqarolarni qo'llab-quvvatlash va rag'batlantirishning turli shakllarini joriy
etish. Shuningdek, taniqli sportchilar va murabbiylar uchun maxsus mukofotlar va
mukofotlarni ta'sis etish haqida o'ylash kerak.
5.
Xususiy sektor bilan hamkorlik.
Biznesni sport loyihalarini
moliyalashtirish va amalga oshirishga jalb qilish, sheriklik dasturlari va homiylik
tashabbuslarini yaratish. Bu resurslarni ko'proq jalb qilish va tijorat tuzilmalarining
sportni rivojlantirishga qiziqishini oshirishga imkon beradi.
6.
Ilmiy va uslubiy ta'minot.
Jismoniy tarbiya va sport sohasida ilmiy
tadqiqotlarni rivojlantirish, ilg'or xalqaro tajribani o'rganish, sport mashg'ulotlari
samaradorligini oshirish va sportni ommalashtirish uchun yangi texnika va
texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etish.
7.
Idoralararo muvofiqlashtirish.
Sportni ommalashtirish strategiyasini
ishlab chiqish va amalga oshirish uchun mas'ul bo'lgan maxsus muvofiqlashtiruvchi
organ yoki ishchi guruhni tashkil etish, bu jarayonda ishtirok etayotgan turli
vazirliklar, idoralar va tashkilotlarning harakatlari izchilligini ta'minlash.
Taklif etilayotgan strategiyani amalga oshirish davlat organlari, jamoat
tashkilotlari, biznes tuzilmalari va fuqarolarning sa'y-harakatlarini birlashtirishni
talab qiladi. Biroq uzoq muddatda bu aholining jismoniy faollik darajasini oshiradi,
sport va sog'lom turmush tarziga doimiy qiziqish uyg'otadi, shuningdek, xalqaro sport
maydonida muvaffaqiyatlarga erishishni ta'minlaydi.
NATIJALAR VA MUHOKAMA:
Bolalar va o'smirlar sportini rivojlantirish, maktab va oliy o'quv yurtlarida
yangi sport seksiyalari va to'garaklarini ochish borasidagi harakatlarni ta'kidlash
lozim. Yoshlarni jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam shug'ullanishga jalb qilish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
146
strategik ahamiyatga ega va hayot davomida rivojlantirib boriladigan barqaror
odatlarni shakllantirishga yordam beradi.
Shu bilan birga, O'zbekistonda sportni samarali ommalashtirishga to'sqinlik
qiluvchi bir qator kamchiliklar ham mavjud. Asosiysi, kompleks va tizimli
yondashuvning yo'qligi, ushbu jarayonga jalb qilingan turli idoralar va
tashkilotlarning harakatlarining izchilligi yetishmasligi.
Ko'pincha amalga oshirilayotgan dasturlar va loyihalar turlicha bo'lib, turli
tashabbuslar o'rtasida tegishli muvofiqlashtirish mavjud emas edi. Bu resurslarning
yetishmasligiga olib keldi va ko'rilgan choralarning umumiy samaradorligini
pasaytirdi.
Bundan tashqari, sport inshootlarini taqsimlashda nomutanosiblik mavjud
bo'lib, ularning aksariyati yirik shaharlarda to'plangan, qishloq joylari va kichik aholi
punktlari aholisi hali ham tegishli infratuzilma taqchilligini boshdan kechirmoqda.
Tahlil, shuningdek, sportni ommalashtirish jarayonlarida xususiy biznesning
yetarli darajada ishtirok etmaganligini ko'rsatadi. Tijorat tuzilmalari sport loyihalarini
moliyalashtirish va amalga oshirishda hali ham kam ishtirok etmoqda, ushbu sohadagi
davlat-xususiy sheriklik salohiyatidan to'liq foydalanilmayapti.
Axborot-ma'rifiy faoliyatning samarasizligi ham bor gap. Bir qator
kampaniyalar o'tkazilishiga qaramay, ular har doim ham maqsadli bo'lmagan va turli
maqsadli auditoriyalarning o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olmaydi. Bundan
tashqari, zamonaviy raqamli aloqa kanallari, ijtimoiy tarmoqlar va internet-
resurslarning salohiyati to'liq ishga solinmayapti.
Shunday qilib, tahlil O'zbekistonda sportni ommalashtirish sohasida ham
ijobiy natijalar, ham hal etilmagan muammolar mavjudligidan dalolat beradi. Ushbu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
147
yo'nalishda yanada rivojlanish uchun aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish va turli
usul va yondashuvlarni yagona kelishilgan chora-tadbirlar tizimiga birlashtirgan
kompleks strategiyani ishlab chiqish zarur.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, jamiyatimizda ommaviy sportni rivojlantirish bo'yicha
amalga oshirilayotgan islohotlar va belgilangan ustuvor vazifalarni o'z vaqtida tizimli
amalga oshirish sog'lom turmush tarzini shakllantirish, sog'lom jamiyat barpo etishda
muhim ahamiyatga ega.
Mamlakatda jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanish uchun keng
sharoitlar yaratilmoqda. Jumladan, so‘nggi uch yilda 118 ta sport majmuasi,
mahallalarda 7 mingta sport maydonchasi foydalanishga topshirildi. Bugungi kunda
3 ming 500 ta mini-futbol, 6 mingta basketbol, voleybol, 663 ta badminton
maydonlari, mingdan ortiq fitnes-zallari mavjud. Har bir tuman va shahar
markazlarida “Salomatlik yo‘laklari” va velosiped yo‘llari tashkil etildi. Taraqqiyot
strategiyamizda jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam shug‘ullanadigan aholi
sonini keyingi besh yilda 33 foizga yetkazish maqsadi belgilangan.
O‘zbekiston prezidentining 2022-yil 18-fevraldagi farmon va qaroriga
binoan, Sportni rivojlantirish vazirligi tashkil etilgan edi. Uning eng muhim
vazifalaridan biri bolalar va yoshlar o‘rtasida sportni ommalashtirishdir.
Barchamiz bundan jiddiy xulosa qilgan holda zararli odatlardan voz kechib,
ommaviy sport bilan doimiy shug‘ullanish, to‘g‘ri ovqatlanish tamoyillariga rioya
qilish, xususan tarkibida tuz, qand va yog‘ miqdori ko‘p bo‘lgan hamda xamirli taom
va shirinliklarni, non mahsulotlarini me’yoridan ortiq iste’mol qilmaslikni, bir so‘z
bilan aytganda, sog‘lom turmush tarzini kundalik hayotimizga aylantirishimiz zarur
ekanligini bugungi davrning o‘zi taqozo etmoqda.
ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni “Sog’lom turmush tarzini keng
tatbiq etish va ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari” to’g’risida
.
Toshkent sh.,2020-yil 30-oktabr,PF-6099-son
2."O'zbekiston bolalar sportini rivojlantirish jamg'armasi faoliyatini tashkil etish
to'g'risida". Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 31- oktyabrdagi 374-sonli qarori.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
148
2.O 'zbekiston Respublikasining ta' lim to'g'risidagi Qonuni. Toshkent-2020-y.
3.Ataev A., Sergeev B. V., Belov R. A. sportivno massovaya rabota po mestu jitelstva.
T. Injektor. 1992.43 c. 4. Mamatqulov A. A. Guliston 2008.5-b
4. Sport bayramlarini tashkil etish metodikasi.B 5.Maxkamdjanov K. M., sport
bayramlarini tashkil etish va o'tkazish metodikasi t.2008. 62.B 6-b
5.Mamatqulov A. A. sport bayramlarini tashkil etish metodikasi 64.B
Internet saytlari :
2. www.eurosport.ru
3.www.neopod.ru/catalog/sport/sport_games/
