MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
199
O'ZBEKISTON IQTISODIYOTIDA YENGIL SANOAT
TARMOQLARINING O'RNI
Xoliqova Susanna Serverovna
Oʻquv tarbiyaviy ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari Qashqadaryo viloyati
Qarshi tumani Yengil sanoat kolleji
Xidirova Maftuna Abdivaliyevna
Iqtisod fani oʻqituvchisi Qashqadaryo viloyati Qarshi tuman Yengil sanoat
kolleji
Annotatsiya: Ushbu maqolada iqtisodiyot taraqqiyotida yengil sanoat
tarmoqlarining xissasi va uning mamlakatimiz rivojida tutgan o‘rni, uni
rivojlantirishning ahamiyati va geografik jihatlari yoritilgan. Qolaversa, yengil
sanoatning aholi bandligiga ta'siri, xom-ashyo manbalari haqida atroflicha
mulohazalar bayon qilingan. respublika yengil sanoati rivojlanishida tarmoqlarning
ahamiyati o'rganilgan.
Kalit so`zlar: iqtisodiyot, sanoat, to'qimachilik, hissa, tarmoq, qishloq
xo'jaligi, xom-ashyo, tikuvchilik, bandlik, resurs, ixtisoslashuv.
KIRISH
.
O‘zbekiston iqtisodiy hayotida sanoatning ham o‘ziga xos muhim o‘rni bor.
Chunki u mamlakat iqtisodiy industrial sektorining yetakchi bo‘g‘ini, moddiy ishlab
chiqarishining asosiy sohalaridan biri sanaladi. Mustaqillik yillarida sanoat ham
iqtisodiy-ijtimoiy yangilanish yo‘lida rivojlandi. Bu jabhada ham olib borilgan
islohotlar natijasida sanoat tarmoqlarida xilma-xil mulkchilik va xo‘jalik yuritishning
bozor usullari qaror topdi. Natijada, yurtimiz iqtisodiyotining barqaror o‘sishida bu
islohotlarning samarasi benihoya katta bo‘lib kelmoqda. Shunday ekan, istiqlol
sharoitida O‘zbekistonda sanoat sohasida olib borilayotgan keng ko‘lamdagi
islohotlar va ularning ishlab chiqarish rivojiga ta’sirini o‘rganish ivojlanish darajasiga
va xalqaro vaziyatga bog‘liq hisoblanadi.mahsulotlari va buyumlari ishlab
chiqarishga ixtisoslashgan sanoat tarmoqlari majmui. Yengil sanoat tarmog'i o'z
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
200
rivojlanish tarixiga ega. XX asr boshlarida O'zbekistonda yengil sanoat soxasi asosan
paxtani qayta ishlash korxonalaridan iborat bo'lgan. Yalpi sanoat mahsulotining
qariyb 4/5 qismi shu sohaga to'g'ri kelgan.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
O'zbekiston iqtisodiyotida yengil sanoat tarmog'i salmoqli o'rin egallaydi. Bu
tarmoqning rivojlanishi aholi bandlik qismini ko'paytiradi. Tarmoq sohalarining
taraqqiyoti va iqtisodiyotdagi hissasini o'rganish muhim ahamiyat kasb etadi.
Maqolani yozish davomida deskurs, ekspriment, xulosa chiqarish, analiz va sintez
metodlari qo’llanildi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Hozirgi kunda to‘qimachilik va yengil sanoat O‘zbekiston Respublikasi
iqtisodiyotida muhim o'rin egallaydi hamda sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishda
markaziy vosita bo'lib xizmat qiladi. O'zbekiston yengil sanoati ko'p tarmoqli
industrial kompleks bo'lib, uning tarkibiga paxta tozalash zavodlaridan tashqari
to'qimachilik, trikotaj, shoyi to'qish, tikuvchilik, kun-poyabzal, gilamchilik, chinni-
fayans buyumlari va attorlik mollari ishlab chiqarilgan sohalarda 142ta korxona
mavjud. Yengil sanoat tarmog'i asosan, aholi iste’moli uchun mahsulotlar ishlab
chiqaradi. Bu jarayon o‘z navbatida, bozorning katta bir qismi mahsulotlar bilan
to'lishini ta’minlaydi. Qolaversa, tarmoq mamlakat aholisini katta miqdordagi ish
o‘rinlari bilan ta’minlaydi, jumladan, bu tarmoqda asosan ayollarning band bo‘lishi
sanoat hududlarida demografik balansni ushlab turish imkoniyatini bermoqda.
Mamlakatimizni yanada yuksaltirish, yangilash hamda modernizatsiya qilish
bo‘yicha tanlagan strategiyamizni amalga oshirish natijasida yurtimiz jahondagi
sanoqli davlatlar qatorida e’tirof etilmoqda. Tabiiyki, iqtisodiy hamda ijtimoiy
rivojlanishning barqaror sur’atlarini ta’minlash, aholimizning moddiy farovonligini
yuksaltirishga erishgan. Yengil sanoat — xilma-xil xom ashyodan keng isteʼmol
mahsulotlari va buyumlari ichki tizimga ixtisoslashgan sanoat tarmoqlari
umumlashmasi hisoblanadi. Yengil sanoatda xom ashyoga ham dastlabki ishlov
berish, ham tayyor mahsulot ichki chizimda amalga oshirilishi belgilangan. Yengil
sanoatda paxta, ipak, zigir, kanop, jut tolalari, hayvonlar terisi, juni, sunʼiy tolalar,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
201
sunʼiy charm mahsulotlaridan xomashyo sifatida foydalanib kelinadi. Bu tizimning
asosiy tarmoqlari toʻqimachilik, tikuvchilik, koʻnchilik, moʻynadoʻzlik, poyabzal
sanoatlaridir. Yengil sanoat mahsulotlari, shuningdek, mebelsozlik, aviatsiya,
avtomobil, oziq-ovqat va boshqa sanoat tarmoqlarida, qishloq xoʻjaligi, transport,
sogʻliqni saqlash va boshqa sohalarda foydalaniladi. Yengil sanoat tarmog'i qishloq
xo'jaligi bilan chambarchas bog'liq. Qishloq xo'jaligi yengil sanoatga o'simlik ( paxta,
lub, jun, kanop, zig'ir) va hayvon ( teri, mo'yna, jun, ipak, shox) xom-ashyosini
yetkazib beradi. Yengil sanoatning asosiy tarmog'i - to'qimachilik sohasi hisoblanib,
bunda ko'proq xotin-qizlar mehnatidan foydalaniladi. Shu bois ayollar ayollar mqhnat
resurslaridan to'laqonli foydalanish maqsadida to'qimachilik sanoatini aholi ko'p
to'plangan va og'ir sanoat rivojlangan joylarda qurish maqsadga muvofiq. Bunda
to'qimachilik sanoati korxonalarini joylashtirishda iste'molchilar mehnat resurslari va
xom-ahyo manbalari muhim rol o'ynaydi. Respublika sanoat korxonalari umumiy
hajmida yengil sanoat hissasi 16,9% ga to'g'ri keladi.
XULOSA
Xulosa o'rnida shuni aytish joizki, yengil sanoat — iqtisodiyotning eng
dinamik va keng tarqalgan tarmoqlaridan biri bo‘lib, u mahsulot ishlab chiqarishda
ishlatiladigan xom ashyolarni kamaytirish, omborlarni to‘ldirish va aholi ehtiyojlarini
qondirishda muhim ahamiyat kasb etib kelmoqda. O‘zbekiston uchun yengil sanoat,
ayniqsa, paxta sanoati, to‘qimachilik, kiyim-kechak va poyabzal ishlab chiqarish,
so‘nggi yillarda sezilarli darajada rivojlanib, milliy iqtisodiyotning asosiy
sektorlaridan biriga aylangani faktlarda o'z aksini topgan. Ushbu maqolada yengil
sanoat korxonalarining milliy iqtisodiyotdagi o‘rni, ahamiyati, iqtisodiy va ijtimoiy
ta'siri hamda uning rivojlanishi uchun zaruriy shart-sharoitlar tahlil etildi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "2017-2021 yillarda O'zbekiston
Respublikasini rivojlanishining beshta ustuvor yo'nalishlari bo'yicha Harakatlar
strategiyasini kelgusida amalga oshirish chora-tadbirlari to'g‘risida"gi 2017- yil 1-
avgustdagi №3-5024 sonli Qarori.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
202
2. Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat'iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik - har
bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. –T.: O‘zbekiston, 2017.
3. Prеzidеnt Shavkat Mirziyoеvning Oliy Majlis Sеnati va Qonunchilik palatasiga
Murojaatnomasi.22.12.2017
4.M.Azlarova, G.Shanazarova. ―Yengil sanoat texnologiyasi‖ fanidan ma`ruza
darslari uchun o`quv-uslubiy majmua.– Toshkent. Iqtisodiyot, 2017 yil.
5. Haydarov O.A. Poyabzal va charm-attorlik buyumlarni modellashtirish
asoslari:o‘quv qo‘llanma -T.: Sharq, 2010
6.Yo‘ldoshev N., Kadirxodjayeva N. Ishlab chiqarish tehnologiyalari. Darslik.
2014yil.
7. Баранова А.А., Аленицкая Ю.И. Технология и оборудование текстильного
производства. Практикум: учебное пособие. - Витебск: ВГТУ, 2008.
8. Razzoqov A., Toshmatov Sh., O'rmonov N. Iqtisodiy ta'limotlar tarixi. Darslik. -
T.: Iqtisod-moliya, 2007.
Internet saytlari
9. www.economics .ru
10. www.gov.uz
11 .www.lex.uz
12. www.stat.uz
13. www.edu.uz
