MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
191
YOSHLAR O‘RTASIDA JINOYATCHILIKNI OLDINI OLISH
CHORA TADBIRLARI
Alisher MADRAHIMOV
Central Asian medical university o‘qituvchisi sotsiologiya fanlari falsafa
doktori
alishermadrakhimov.85@gmail.com
Yusupova Shoxlo
Central Asian Medical University Davolash ishi 1623 guruh talabasi
Farg’ona. O’zbekiston
Annotatsiya: Ushbu maqolada yoshlar orasida jinoyatchilikning oldini olish
bo‘yicha samarali chora-tadbirlar tahlil qilinadi. Yoshlar jinoyatchiligining asosiy
sabablari, jumladan, ijtimoiy-iqtisodiy omillar, oilaviy muhit, tarbiya va ta’lim
darajasi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, huquqiy savodxonlikni oshirish, profilaktik
chora-tadbirlar, sport va madaniy tadbirlar orqali bo‘sh vaqtni samarali tashkil etish
kabi usullar muhokama qilinadi. Maqolada davlat organlari, ta’lim muassasalari va
jamoatchilikning hamkorlikdagi faoliyati muhim ahamiyat kasb etishi ta’kidlanadi.
Tadqiqot natijalari yoshlar orasida jinoyatchilikni kamaytirish va sog‘lom ijtimoiy
muhit yaratishda qo‘llanilishi mumkin.
Kalit so‘zlar: yoshlar jinoyatchiligi, profilaktika, huquqiy savodxonlik,
ijtimoiy muhit, ta’lim va tarbiya, sport va madaniyat, bo‘sh vaqtni samarali tashkil
etish, jinoyatchilikning oldini olish, jamoatchilik nazorati, huquqni muhofaza qilish
organlari.
Yoshlar jinoyatchiligi jamiyatning barqarorligi va xavfsizligiga tahdid soluvchi
dolzarb muammolardan biridir. Yoshlarning huquqbuzarlikka moyilligi ko‘pincha
ijtimoiy-iqtisodiy omillar, oilaviy tarbiya yetishmovchiligi, ta’lim va madaniy
muhitning yetarlicha shakllanmaganligi bilan bog‘liq. Ushbu muammoga qarshi
samarali kurashish uchun profilaktik chora-tadbirlarni kuchaytirish, yoshlarning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
192
huquqiy savodxonligini oshirish va ularni foydali faoliyatlarga jalb qilish muhim
ahamiyat kasb etadi.
Mazkur maqolada yoshlar o‘rtasida jinoyatchilikni keltirib chiqaruvchi asosiy
omillar, ularning oldini olish bo‘yicha huquqiy va ijtimoiy mexanizmlar hamda
samarali profilaktik chora-tadbirlar tahlil qilinadi. Bundan tashqari, davlat organlari,
ta’lim muassasalari va jamoatchilikning bu boradagi roli ham yoritiladi. Ushbu
tadqiqot natijalari yoshlar orasida jinoyatchilikni kamaytirish va jamiyatda barqaror
huquqiy muhitni yaratishga xizmat qiladi.
Yoshlar jinoyatchiligining sabablari
Yoshlar orasida jinoyatchilikning kelib chiqishiga turli omillar sabab bo‘ladi.
Ular orasida quyidagilar asosiy hisoblanadi:
Ijtimoiy-iqtisodiy omillar – ishsizlik, kambag‘allik, yashash sharoitining
yomonligi yoshlarni jinoyatga yetaklaydi.
Oilaviy muhit – oiladagi tarbiya yetishmovchiligi, nazoratsizlik, ota-
onalarning ajralishi yoki ijtimoiy nosog‘lom muhit jinoyatchilikka moyillikni
oshiradi.
Ta’lim va tarbiya yetishmovchiligi – ta’lim olish imkoniyatlarining
cheklanganligi, maktab yoki kollejda yetarli e’tibor bo‘lmagan hollarda yoshlar
jinoyat yo‘liga kirib ketishi mumkin.
Bo‘sh vaqtni noto‘g‘ri tashkil etish – yoshlarning bo‘sh vaqti samarali
o‘tmasa, ular zararli odatlarga berilib, huquqbuzarlikka moyil bo‘lishi mumkin.
Internet va axborot makonining ta’siri – zo‘ravonlikni targ‘ib qiluvchi filmlar,
o‘yinlar va ijtimoiy tarmoqlardagi salbiy ta’sir yoshlarni jinoyatga undashi mumkin.
Jinoyatchilikning oldini olish bo‘yicha chora-tadbirlar
Yoshlar orasida jinoyatchilikni kamaytirish uchun quyidagi chora-tadbirlarni
amalga oshirish lozim:
Huquqiy savodxonlikni oshirish. Yoshlarning huquqiy bilimlarini oshirish
ularning jinoyatga aralashish ehtimolini kamaytiradi. Maktab va oliy ta’lim
muassasalarida huquqiy targ‘ibot ishlari, seminarlar va treninglar o‘tkazilishi zarur.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
193
Ta’lim va tarbiyani rivojlantirish. Maktab va kollej o‘quvchilariga nafaqat
bilim berish, balki ularning axloqiy tarbiyasiga ham e’tibor qaratish lozim. Ustoz-
murabbiy tizimini kuchaytirish orqali yoshlarning ijtimoiy muhitga moslashishiga
yordam berish mumkin.
Bandlikni ta’minlash va iqtisodiy qo‘llab-quvvatlash. Yoshlarning ish bilan
bandligi jinoyatchilikning oldini olishda muhim omillardan biridir. Davlat va xususiy
sektor tomonidan yoshlar uchun ish o‘rinlari yaratish, startaplarni qo‘llab-quvvatlash
va kasb-hunar o‘rgatish dasturlarini kengaytirish lozim.
Madaniy va sport tadbirlarini kengaytirish. Yoshlarning bo‘sh vaqtini
samarali o‘tkazishlari uchun sport va madaniy tadbirlarga jalb qilish muhimdir. Sport
klublari, ijodiy to‘garaklar va boshqa foydali mashg‘ulotlar orqali jinoyatchilikka
moyillikni kamaytirish mumkin.
Jamoatchilik nazorati va hamkorlikni kuchaytirish. Mahalla faollari, ota-
onalar va ta’lim muassasalari vakillarining hamkorligi yoshlar jinoyatchiligini oldini
olishda muhim rol o‘ynaydi. Jamoatchilik nazorati tizimini kuchaytirish orqali
yoshlar ustidan muntazam nazorat o‘rnatish mumkin.
Yoshlar jinoyatchiligining asosiy sabablari.
Yoshlar o‘rtasida jinoyatchilikning kelib chiqishiga turli omillar sabab
bo‘ladi. Ushbu omillarni aniqlash va tahlil qilish, muammoni hal etishda muhim
ahamiyat kasb etadi.
Ijtimoiy-iqtisodiy
omillar. Ko‘plab jinoyatlar yoshlarning moddiy
muammolariga bog‘liq bo‘lib, ishsizlik, kambag‘allik va iqtisodiy qiyinchiliklar
jinoyatchilikning
asosiy
sabablaridan
biridir.
Daromad
manbalarining
yetishmovchiligi, oilaning iqtisodiy holati yoshlarni noqonuniy yo‘llar bilan pul
topishga undashi mumkin.
Oilaviy muhit va tarbiya yetishmovchiligi. Oilaning nosog‘lom muhitga ega
bo‘lishi, ota-onalar tomonidan yetarlicha e’tibor berilmasligi, oiladagi zo‘ravonlik va
beqarorlik yoshlarni jinoyatga moyil qiladi. Ota-onalar va farzandlar o‘rtasidagi
ishonchli munosabatlarning yo‘qligi ham huquqbuzarliklarning ortishiga olib keladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
194
Ta’lim tizimidagi muammolar. Maktab va oliy ta’lim muassasalarida
tarbiyaning sustligi, o‘quvchilarning ta’limga bo‘lgan qiziqishining pasayishi
ularning noto‘g‘ri yo‘lga kirishiga sabab bo‘lishi mumkin. O‘qishdan tashqari
faoliyatlarning yetishmovchiligi ham jinoyatchilikka moyillikni oshiradi.
Bo‘sh vaqtni noto‘g‘ri tashkil etish. Yoshlarning bo‘sh vaqtini to‘g‘ri tashkil
etish jinoyatchilikning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Bo‘sh vaqtni foydasiz
yoki zararli faoliyatlarga sarflash, nazoratsizlik ularni huquqbuzarlikka olib kelishi
mumkin.
Internet va ommaviy axborot vositalarining salbiy ta’siri. Zo‘ravonlik va
jinoyatni targ‘ib qiluvchi filmlar, ijtimoiy tarmoqlar va internetdagi zararli axborotlar
yoshlar ongiga salbiy ta’sir o‘tkazishi mumkin. Bu esa ularning real hayotda ham
jinoyatga moyilliklarini oshiradi.
Xulosa
Yoshlar o‘rtasida jinoyatchilikni oldini olish uchun kompleks yondashuv talab
etiladi. Ta’lim sifati, huquqiy savodxonlik, ijtimoiy himoya va bo‘sh vaqtni samarali
o‘tkazish imkoniyatlarini yaxshilash orqali ushbu muammoni sezilarli darajada
kamaytirish mumkin. Davlat organlari, ta’lim muassasalari, jamoatchilik va ota-
onalar birgalikda harakat qilsa, yoshlarning jinoyatchilikka moyilligini pasaytirish
hamda sog‘
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1.https://lex.uz/docs/-111453 [O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi]
2.Толипов
Н.М.,
Рустамбекова
Н.Н.
Общественная
опасность
и
криминологическая
детерминация
насильственной
преступности
несовершеннолетних // Научно-образовательный потенциал молодежи в
решении актуальных проблем XXI века. 2021.
3.Voyaga yetmaganlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning oldini olish bo‘yicha ishlarni
davom ettirish kerak, deb hisoblaydi ijtimoiy faollarhttps://iiv.uz/ru/news
4.Шарипов С.Т., Турсунова М.М. (2022). Меры профилактики и борьбы с
насильственной молодежной преступностью. Вестник науки и образования.
5. Khatamov B.K. (2022). Personality of a juvenile delinquent. Innovative science.
