TIJORAT BANKLARI FAOLIYATIDA KOMPLAENS NAZORATINI TASHKIL QILISH ASOSLARI VA ZARURIYATI

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-19

Часть–1_ Январь –2025

149

TIJORAT BANKLARI FAOLIYATIDA KOMPLAENS

NAZORATINI TASHKIL QILISH ASOSLARI VA ZARURIYATI

Kuranbayeva Zuxra Abdurahmon qizi

(O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti,

elektron pochta manzili:

zuhraabduvaliyeva07@gmail.com

)

Annotatsiya: Ushbu maqolada mamkakatimizdagi korruptsiyaga qarshi

kurash sohasida yangi va samarali tizim deb hisoblanadigan komplektlarni

boshqarish tizimining ahamiyati, paydo bo'lishi uning omillari, shakllanishi va xorijiy

davlatlar qonunchiligi asosida tizimning o'zi muayyan jihatlarni tahlil qilish aks

ettirilgan. Shuningdek banklarda komplaens nazorat va uni tashkil erishilgan

masalalar ko'rib chiqildi.

Kalit so'zlar: Korrupsiya, korrupsiya buzilishi, shikoyat nazorati, shakllanish

tarixi, banklarda qo'shimchalarni nazorat qilish.

Annotation. In this article in the field of anti-corruption in our mamkakat the

importance of the complements control system, which is considered a new and

effective system, the emergence of on the basis of its Factors, its formation and the

legislation of foreign states, the system itself is the analysis of specific aspects is

reflected. Also control komplaens in banks and organize it consideration was given

to issues of attainment.

Keywords: Corruption, corruption infringement, complaence control, history

of formation, control of complements in banks.

KIRISH

O'zbekistonning yangilangan siyosati adolat va huquqning jamiyat darajasiga

ko'tarilishi, zamonaviy samarali davlat boshqaruvini joriy etish, davlat xizmatida

yuksak g'oyalarga tayanadigan korruptsion holatlarning har qanday ko'rinishiga qat'iy

toqat qilmaslik madaniyatini shakllantirishning eng ustuvor yo'nalishidir. Avvalo,

ushbu islohotlar tubsizligida Prezident Sh.M. Mirziyoyev ilgari surgan" xalq " davlat

organlariga tegishli emas, balki xalqimizga o'z organlari xalq manfaatlari yo'lida

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-19

Часть–1_ Январь –2025

150

safarbarlik qilishga xizmat qilishi kerak degan tamoyilga muvofiq barcha

imkoniyatlarni ishga solmoqda. Ayni paytda islohotlar davlat va jamiyatning har bir

sektorida korrupsiyaga qarshi kurash samaradorligini izchil ta'minlash, uning haqiqiy

samarasiga erishish uchun alohida ahamiyat kasb etadi.

ADABIYOTLARNI TAHLILI VA USLUBI:

Shuningdek, korruptsiya global miqyosda hal qilinishi kerak bo'lgan global

muammolardan biridir biri. Bu illatlar har qanday davlat va jamiyatning siyosiy va

iqtisodiy rivojlanishiga jiddiy putur etkazadi yetkazadi, inson huquqlari va

erkinliklarining buzilishiga olib keladi. Shuning uchun, unga qarshi kurash xalqaro

ahamiyatga ega bo'ldi va jahon siyosatining muhim masalalaridan biri bo'ldi.

Ma'lumki, ushbu kasallikning kelib chiqish sabablarini aniqlash, korruptsiyaga qarshi

kurashish mutaxassislar tomonidan samarali usullarni topish, turli institutlar va

xalqaro tashkilotlar yuzlab, minglab tadqiqotlar o'tkazildi. Muayyan reytinglar turli

ko'rsatkichlar bilan tuziladi va raqamlar yozilgan jadvallar yaratiladi. Xatto

korrupsiyaning turli shakllarida formulalar ham ishlab chiqilgan. Shunga qaramay,

barcha xalqlar uchun ochiq, korruptsiyaga qarshi kurashning yagona echimi yo'q.

Shunday qilib, har bir xalq aynan u bu qabihlikka qarshi kurash strategiyasini

belgilaydi. Natijada, 2017-yil 3- yanvarda O'zbekiston Respublikasining

“Korrupsiyaga qarshi kurash" Qonuni kurashning huquqiy mexanizmi yaratildi.

Bundan tashqari, qonun korrupsiya bilan shug'ullanadi buzilishlarning ta'riflari

korruptsiya-shaxsning o'zi kabi tushunchalarga beriladi mansab yoki xizmat

mavqeidan yoki boshqa shaxslarning manfaatlaridan shaxsiy manfaatlar moddiy yoki

nomoddiy nafas olish maqsadida ko'zdan noqonuniy foydalanish, go'yo shuningdek,

bunday nafni noqonuniy ta'minlash. Bu qonun o'z navbatida, fuqarolar uchun

korruptsiya va korruptsiya jinoyati nima va ularning salbiy tomoni uning illatlari

haqida ma'lumot beradi. Korruptsiyani buzish-korruptsiya alomatlarga ega bo'lgan

holda, qonunchilikda sodir etilganlar uchun javobgarlik ko'zda tutilgan qilingan.

Bundan tashqari, hozirgi vaqtda korruptsiyaga qarshi kurash sohasida ijobiy

bu borada yutuqlarga erishgan rivojlangan mamlakatlar tajribasi shuni ko'rsatadiki,

asosiy e'tibor korruptsiya namoyon bo'lishining oqibatlariga emas, balki uni keltirib

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-19

Часть–1_ Январь –2025

151

chiqaradigan sabablar va sharoitlarni bartaraf etishga va buning o'z samarasini

berganini amalda ko'rishga qaratiladi biz turamiz. Xalqaro tajribada bunday

profilaktika vositalaridan biri korruptsiyaga qarshi kurashdir deb atalmish

"complaence-nazorat" tizimi.

NATIJA VA MUHOKAMA

Banklardagi komplaens-nazorat tizimi bank tizimida mehnat faoliyatini

amalga oshirmoqda barcha xodimlar, belgilangan kollegial organlar tomonidan,

amaldagi Qonunchilik talablariga muvofiqlik, qabul qilingan ichki me'yoriy

hujjatlarga rioya qilish (buyruq, siyosat, qoidalar va boshqalar.) amalga oshirish

uchun bank faoliyatini amalga oshirishda yuzaga keladigan yoki yuzaga kelishi

mumkin bo'lgan xatarlar oldini olish va korruptsiyaga qarshi harakatlar kompleksdan

iborat. Bankdagi komplaence-nazorat tizimining asosiy maqsadi tizimdagi barcha

narsalarni ta'minlashdir xodimlar va kollegial organlar faoliyatini o'z oldiga qo'ygan

Bank maqsadiga erishish yo'lida birlashtirish, Bank va uning filiallarida amaldagi

Qonunchilik hujjatlari va bankning ichki tartibga solish hujjatlarga qat'iy rioya

etilishini ta'minlash, bank faoliyati davomida qonunbuzarliklar oldini olish,

xodimlarda korruptsiyaga nisbatan nafrat hissi kuchayishi va korruptsiyaga qarshi

kurash bu ularning kurash haqidagi bilimlarini oshirishdir.

XULOSA

Banklarda komplaens nazorat tizimi korrupsion xarakatlarning har qanday

ko‘rinishini oldini olishdan manfaatdor bo‘lgan ham jismoniy, ham yuridik shaxslar

uchun tashkil etilgandir.

Yuqoridagilardan xulosa qilish mumkinki, davlat va xususiy sektor

faoliyatida korrupsiyaga qarshi kurashish «komplaens nazorat» tizimini joriy

etishning qator samarali omillarga xizmat qiladi.

Davlat organlari va tashkilotlari, xodimlarning hisobdorligi va faoliyati

shaffofligini oshirish kasbiy odob-axloq qoidalariga qat'iy rioya qilish va xizmat

vazifalarini bajarishda manfaatlar to'qnashuvini tartibga solish hisobot va hal qilish

masalalari, korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida umume'tirof etilgan va xorijiy

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-19

Часть–1_ Январь –2025

152

xalqaro standartlar ijobiy tajribani joriy etish va boshqa ustuvor natijalar ko'rib

chiqiladi.

ADABIYOTLAR RO’YXATI:

1. O’zbekiston Respublikasining 2017-yil 3-yanvardagi “Korrupsiyaga qarshi

kurashish to’g’risida”gi O’RQ-419-sonli qonuni. URL: https://lex.uz/docs/ 3088008

2. Foreign Corrupt Practices Act 1977 // PL 95 - 213, Title 1; 91 Stat 1494, Dec 19,

1977.

3. “Compliance Programs for Private Companies” by Jeff J. Marwil and Jerry

J.Burgdoerfer August 2016, p. 83.

4. Rakhimov, D., Juliev, M., Agzamova, I., Normatova, N., Ermatova, Y.,

Begimkulov, D., ... & Ergasheva, O. (2023). Application of hyperspectral and

multispectral datasets for mineral mapping. In E3S Web of Conferences (Vol. 386).

EDP Sciences.

5. Бизнес. Оксфордский толковый словарь. Англо-русский словарь. - М.:

ПрогрессАкадемия, РГГУ 2013. - 752 с.

6.

http://www.bis.org/bcbs

6.

https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsii-

komplaens-kontrolya-v-kommercheskihbankah