MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
246
BEMORLARNI TURLI ENDOSKOPIK TEKSHIRUVLARGA
TAYYORLASHNI AHAMIYATI
Farg'ona shahar Sino tibbiyot texnikumi
Hamshiralik ishi kafedrasi o’qituvchisi
Umurzakova Mohistara Ilhomjon qizi
Annotatsiya:Ushbu maqolada bemorlarni turli endoskopik tekshiruvlarga
tayyorlashni ahamiyati haqida aytib o’tilgan va muallif tomonidan tavsiyalar
berilgan.
Kalit
so’zlar:
Ezofagoskopiya,
Gastroskopiya,
Duodenoskopiya
Kolonoskopiya, Rektoromanoskopiya, Laparoskopiya
Endoskopik tekshiruv usullari hozir katta ahamiyatga ega. Ular faqat tashxis
qo'yishda emas, balki davo usuli sifatida ham qo’llanib, uning yordamida bronx,
qizilo'ngach, me’da va 12 barmoq ichak, siydik chiqarish a ’zolari kasalliklariga davo
qilinadi. Endoskopik tekshiruvlar maxsus tayyorgarligi bo'lgan malakali shifokorlar
tomonidan o’tkaziladi. Hamshira shifokor yordamchisi hisoblanadi va u bemorni
tekshiruvga tayyorlay bilishdan tashqari apparatlarga qarab turish, ishlata olish va
muolaja vaqtida uni tez muvofiqlashtirishni uddalashi kerak.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
247
Bronxlarni endoskopik tekshiruvga tayyorlash.
Traxeya va bronxlarning ichki yuzasini maxsus asbob-bronxoskop yordamida
ko'rib tekshirish bronxoskopiya deb ataladi. Tekshiruv ikki yo'nalishda olib boriladi.
Diagnostika maqsadida bronxoskopiya qilish-traxeya va bronxlardagi xavfli o'smalar,
yiringli kasalliklar, o'pka sili, yot jismlar va rentgenda aniqlashning iloji bo'lmagan
moddalarni topish maqsadida qo’llaniladi. Davolash maqsadida bronxoskopiyadan
bronxlardagi yot jismlar va ajratmalarni olib tashlash ham da dori moddalarini
mahalliy qo'llashda foydalaniladi. Hamshira tekshiruvgacha asbobning ushlagich va
yoritgichini spirt bilan artadi, qo'shimcha moslamalarni yuqumsizlantiradi va asbobni
steril stolga to'liq holda tayyorlaydi. Muolaja mahalliy anesteziya yoki narkoz ostida
olib boriladi. Mahalliy anesteziya-dikain , trimekain, 10% li novokain surtish,
purkash yoki aspiratsiya qilish bilan amalga oshiriladi. Bronxoskopiya nahorga yoki
yengil nonushtadan 2 - 3 soat o'tgach endoskopiya xonasida o’tkaziladi. Muolajaga
hamshira operatsiyaga tayyorlanayotgani kabi tayyorlanadi. Bronxoskopiya o’tirgan
yoki yotgan holda amalga oshiriladi. Muolaja paytida hamshira bemorning umumiy
ahvolini kuzatib turadi. Tekshiruvdan 30 daqiqa oldin teri ostiga 1 ml 0,1% li atropin
sulfat eritmasi yuboriladi. Mahalliy og'riqsizlantirish endoskopiyadan 20 daqiqa
avval og‘iz bo‘shlig‘i, halqum va qizilo‘ngachning yuqori qismiga pulverizatordan
1—3% li dikain eritmasini sepish yo'li bilan amalga oshiriladi. Muolajani shifokor
bajaradi.
Ezofagoskopiya
- qizilo'ngachning ilk rivojlanish bosqichidagi o'smalarini
o‘z vaqtida aniqlash, undagi yot jismlarni tashxis qilish va chiqarish uchun
qizilo'ngach shilliq pardasini ko'zdan kechirish. Ezofagoskopiya davolash maqsadida
ham qo'llaniladi.
Gastroskopiya -
me’da shilliq pardasining xavfsiz, xavfli o'smalari, me’da
yaralarini aniqlash, biopsiya qilish va poliplarni chiqarish uchun ko'zdan kechirishdir.
Gastroskopiya muolajasi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
248
Duodenoskopiya
— 12 barmoq ichak shilliq pardasini ko'zdan kechirish, shu
ichakdagi yaralarni tashxis qilish va ularni davolash usulidir.
Kolonoskopiya
- yo'g'on ichak shilliq pardasini kolonoskop yordamida
tekshirish, bu shilliq pardani umumiy ko'zdan kechirishga imkon beradi.
Kolonoskopiya yordamida yo'g'on ichakning turli xil kasalliklari (yalliglanish, xavfii
va xavfsiz o'smalar, qon oqishi va boshqalar) aniqlanadi. Bemorni tekshirishdan oldin
2 - 4 kun mobaynida parhez taomlar tayinlanadi, qora non, sut, kartoshka iste’mol
qilinmaydi. Tekshirishdan bir kun oldin, ikkinchi nonushtadan so'ng 30-40 ml
kanakunjut moyi beriladi, kechqurun uxlashdan oldin tozalovchi huqna bajariladi.
Bemor kechki ovqatni iste’mol qilmaydi. Bu muolaja bolalar, keksa yoshdagi va
qandli diabeti bor bemorlarga qo'llanilmaydi. Ertalab tekshirishdan 2 soat oldin ichak
tozalanadi. Yel haydovchi naycha kiritiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
249
Rektoromanoskopiya
— to 'g 'ri ichak shilliq pardasini ko'zdan kechirish.
Bu muolaja maxsus asbob rektoskop yordamida bajariladi. Bu tekshiruvda tibbiyot
hamshirasining vazifasi bemorni tayyorlash, asboblarni tekshirish va rektoskop
kiritilgandan so'ng shifokorga yordam berishdan iborat. Tekshirish vaqtida rektoskop
naychasining tashqi uchiga yo'naltirib tog'ora qo'yiladi, chunki m uolaja davom ida
ichakdan yuvindi suv yoki suyuqlik axlat oqib tushishi m um kin. Qabziyatda bem
orni tayyorlash tekshrishdan bir necha kun oldin boshlanadi: tuzli surgi, 15% li m
agniy sulfat eritmasi (1 osh qoshiqdan kuniga 3 m arta) beriladi, h ar kuni huqna
qilinad. Hamshira bemorni muolajaga tayyorlashdan oldin kechqurun 2 marotaba
huqna qilib, yel haydaydigan naycha kiritadi va yengil ovqat bcrib, ertalab ham 30
daqiqa tanaffus bilan yana ikki marta huqna bajariladi va yel haydaydigan naycha
kiritiladi. Muolajani shifokor bajaradi. Hamshira esa bemorni kuzatib turishi lozim.
Tekshirish tugallangandan keyin rektoskopning sterillanadigan qismlarigina
ajratiladi, yuviladi, qolgan qismlari spirt va xloramin bilan artiladi.
Rektoromanoskopiya muolajasi
Laparoskopiya
- qorin bo'shlig'i hamda kichik chanoq a’zolarida turli
kasallik jarayonlarini aniqlash va ko'zdan kechirish maxsus optikali laparoskop
yordamida bajariladi. Tekshirishdan 1 kun avval kechqurun va tekshirishdan oldin
tozalash huqnasi bajariladi. Teri ostiga 0,5 ml 1% li atropin sulfat eritmasi yuboriladi.
Tibbiyot hamshirasi bemorni aravachada muolaja xonasiga olib keladi va uning
nazorati ostida bemor tekshiriladi, so'ng bemor xonaga olib kelinadi. Barcha
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
250
endoskopik tekshiruvlar asorat berishi mumkinligini unutmaslik kerak. Anestetiklar
kiritishga allergik reaksiya, qon ketishi, hushdan ketish shular qatoriga kiradi.
Hamshira bemorning ahvolini doim diqqat bilan kuzatishi va biror noxush alom atlar
paydo bo'lganda shifokorga xabar qilishi lozim.
Shuni unutmaslik lozimki, hamshira bemorni endoskopik tekshiruvlarga
to’g’ri tayyorlasa, tashxis qo’yish oson va aniq bo’ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Hamshiralik ishi asoslari. Q.S. Inomov
2.Hamshiralik ishi asoslari. K.O'. Zokirova
3. Internet saydlari:
https://uz.wikipedia.org/wiki/
