MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
239
TIBBIYOT HODIMLARINING ETIKA VA DEONTOLOGIYASI
Farg'ona shahar Sino tibbiyot texnikumi
Hamshiralik ishi kafedrasi o’qituvchisi
O'rinova Maftunaxon Bahromovna
Annotatsiya: Ushbu maqoladi tibbiyot xodimlarining kasbga doir siri,
bemorga tegishli sirning tibbiyot xodimlari tomonidan saqlanish kafolatlari, qanday
holatda bu sirni bemor qarindoshlari yoki vakolatli organlarga xabar berilish tartibi
to‘g‘risidagi masalalar bayon etilgan.
Kalit so’zlar: Sir, sir saqlash, shifokorlik siri, shifokorlik sirining oshkor
etilishini qonuniy shartlari. yatrogen kasalliklar, egogeniya, shifokorlik qasamyodi,
evtanaziya.
Professional secrecy of medical personnel and professional errors.
Annotation: This article discusses the issues of professional secrecy of
medical personnel, guarantees of keeping the patient's secret by medical personnel,
and the procedure for reporting this secret to the patient's relatives or authorized
bodies in cases where this secret can be disclosed.
Keywords: Secret, confidentiality, medical secrecy, legal conditions for the
disclosure of medical secrets. iatrogenic diseases, egogenesis, medical oath,
euthanasia.
«Etiка» so’zi yunoncha aethos so‘zidan kelib chiqqan bo'lib, u yurish-turish,
axloq degan ma’nolarni bildiradi. Axloq dcganda kishilarning bir-biriga munosabati,
shuningdek, jamiyatga, muayyan sinfga, davlatga, vatanga, oilaga va hokazolarga
bo'lgan munosabatini tartibga solib turadigan va shaxsiy e’tiqodi, an’analari, tarbiyasi
hamda xulq-atvor normalari majmui tushuniladi. Tibbiyot etikasining uzoq asrlardan
bizgacha yetib kelgan dastlabki konsepsiyalari qadimgi hind kitobi «Ayuveda»
(«Hayot bilimi», «Hayot ilmi»)da qayd qilingan bo'lib, unda shifokorga rahmdil,
xayrixoh, adolatli, sabr-toqatli, og'ir-bosiq bo'lish va har qanday sharoitda ham o'zini
yo'qotib qo'ymaslik tavsiya etilgan. Shifokorning vazifasi kishilarning sihat-
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
240
salomatligini yaxshi lash to'g'risida doimo g'amxo'rlik qilishdan iborat. Tibbiyot
xodimi qanday bo'lmasin, bemorning hayoti va sogMig'ini saqlab qolishi lozim.
Gippokrat qasamyodiga binoan tibbiy xodim bemor ishongan sirni
saqlamog’i lozim. O 'rta asrda yashab ijod qilgan buyuk sharq tabibi Abu Ali ibn Sino:
«Barcha so'rab-surishtiruvchilardan siring saqla, siring sening asirang, agar sen uni
saqlay olsang va sen uning asirisan, agar u fosh bo'lsa», degan edi.
Kasbiy sir etik nuqtayi nazardan birinchidan: bemorga nisbatan hurmat,
insoniy fazilatlarini ulug'lash, qonuniy huquqlarini himoyalash; ikkinchidan: hayot
faoliyati davomida o'zgalarga zarar yetkazmaslik va bem or tuzalishida
muvaffaqiyatlarga erishish hisoblanadi. Agar tibbiy xodim kasbiy sirni saqlay olsa,
bemorning soglig'iga naf keltirish mumkin. Baxtga qarshi kasbiy sirni saqlay
bilmaslik tibbiy xodimlar faoliyatida ko'p uchraydi. Buning oldini olish maqsadida
o'zaro munosabatga, kasbiy sirni saqlay bilishlikka o'rgatish lozim. Kasbiy sirni
saqlash muammosi etik muammo bo'libgina qolmay, huquqiy hamdir.
Kasbiy xatolar. Yatrogeniyalar
Tibbiy xodimlarning kasbiy xatolari
mavzusi tibbiyot etikasida muhim o'rinni egallaydi. 1837-yilda N.I. Pirogov «Har bir
vijdonli shifokor, ayniqsa, o'qituvchi o'z xatolarini o'zgalar qaytarmasligi uchun e ’lon
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
241
qilishi lozim, bu esa o 'z o'rnida boshqalarni xatoga yo'l qo'ymasligining oldini oladi»,
degan edi. So'nggi yillarda tibbiyot xodimlari tom onidan yo'l qo'yilayotgan kasbiy
xatolar tekshiruv, tashxislash, davolash usullarining murakkabligi tufayli vujudga
kelmoqda, shu bilan birga ko'p hollarda kasalliklarning atipik kechishi va tibbiy
xodimlarning malakasizligi sabab bo'lmoqda.
Yatrogeniyalar (yunoncha yatros - shifokor, geppao-yaratmoq) kasallik holatlari
bo'lib, tibbiyot xodim ining ehtiyotsizligi noto'g'ri xatti-harakati tufayli vujudga
keladigan ruhiy o‘zgarishlari yig’indisi hisoblanadi. Masalan, bemorlar o'z
kasalliklaridan vahimaga tushib, arzimas o'zgarishlarni bo'rttirib qabul qiladilar va
ko'rsatadilar. So'nggi yillarda yatrogeniya hollari kengayib bormoqda, bunda dori
moddalari ta’sirida kasallik holatining kelib chiqishi ma’lum o 'rin egallaydi. Ko'p
hollarda bemorlarning dori vositalaridan noto'g'ri foydalanishi ham yatrogeniyalarga
sabab bo'lmoqda.
Bemor shifokorga 100% ishonishi mumkin, agar u haqiqatan ham o'z
kasbiyligiga ishonsa. Ko'pgina shifokorlar tibbiy etika va tibbiy deontologiya
bemorni chalkashtirib yuborishni taqiqlashini unutishadi va odamga uning holatining
mohiyatini etkazmasdan, keraksiz darajada murakkab tarzda ifodalanadi. Bu bemorda
qo'shimcha qo'rquvni keltirib chiqaradi, bu hech qanday holatda tez tiklanishiga hissa
qo'shmaydi va shifokor bilan munosabatlarga juda zararli bo'lishi mumkin. Bundan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
242
tashqari, tibbiy etika va deontologiya shifokorga bemor haqida gapirishga imkon
bermaydi. Shu bilan birga, ushbu qoidaga nafaqat do'stlar va oila, balki ma'lum bir
odamni davolashda qatnashmaydigan hamkasblar bilan ham rioya qilish kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Hamshiralik ishi asoslari K.U.Zokirova
2.Bemorlarni uyda vashifoxonada parvarish qilishF.G.Nazirov
3.Umumiy amaliyot hamshiralari uchun amaliy ko’nikmalar to’plami A.Godoev
4.Hamshiralik ishi asoslari Q.S.Inomov
5.Hamshiralik protakollari
Qo’shimcha adabiyotlar.
1.Axmedov SH.A. «Anatomiya i fiziologiya s patologicheskimi osnovami».
Toshkent, Tasvir nashriyoti, 2009 god.
2.Ziyamutdinova G.X., Axmedov SH.A. «Normal anatomiya va fiziologiya».
Toshkent, O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi nashriyoti, 2009 yil.
Internet saydlari:
www.medical.uz
