MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
453
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA KORXONALAR
BOSHQARUVIDA AXBOROT TIZIMLARIDAN FOYDALANISHNING
USLUBIY JIHATLARI
Peshku tumani "Inson" ijtimoiy xizmatlar markazi ijtimoiy xodimi, Osiyo
Xalqaro Universiteti Iqtisodiyot fakulteti talabasi
Umrzoq Bobirovich Roʻzimurodov
Annotatsiya: Raqamli iqtisodiyot — bu axborot va kommunikatsiya
texnologiyalarining rivojlanishi bilan bog‘liq bo‘lgan yangi iqtisodiy muhitdir.
Ushbu muhitda korxonalar o‘z faoliyatlarini yanada samarali va tezkor tarzda
amalga oshirish uchun axborot tizimlaridan keng foydalanmoqdalar. Axborot
tizimlari korxonalar boshqaruvi uchun muhim vositalardan biri bo‘lib, ular
ma'lumotlarni yig‘ish, saqlash, qayta ishlash va tarqatish jarayonlarini
avtomatlashtirishga yordam beradi. Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida
korxonalar boshqaruvida axborot tizimlaridan foydalanishning uslubiy jihatlari
ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: raqamli texnologiyalar, iqtisodiy barqarorlik, iqtisodiyot,
axborot tizimlari, korxona, ma'lumotlar.
Аннотация: Цифровая экономика – это новая экономическая среда,
связанная с развитием информационно-коммуникационных технологий. В этой
среде предприятия широко используют информационные системы для более
эффективного и быстрого выполнения своей деятельности. Информационные
системы являются одним из важных инструментов управления
предприятиями, они помогают автоматизировать процессы сбора, хранения,
обработки и распространения данных. В статье рассмотрены
методологические аспекты использования информационных систем в
управлении предприятиями в условиях цифровой экономики.
Ключевые слова: цифровые технологии, экономическая стабильность,
экономика, информационные системы, предприятие, данные.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
454
Abstract: Digital economy is a new economic environment associated with
the development of information and communication technologies. In this
environment, enterprises are widely using information systems to perform their
activities more efficiently and quickly. Information systems are one of the important
tools for the management of enterprises, they help to automate the processes of data
collection, storage, processing and distribution. Methodological aspects of the use of
information systems in the management of enterprises in the conditions of the digital
economy are considered in this article.
Key words: digital technologies, economic stability, economy, information
systems, enterprise, data.
Raqamli iqtisodiyot, zamonaviy iqtisodiy tizimning muhim bir qismiga
aylangan va tez sur'atlar bilan rivojlanayotgan bir sohadir. Bu iqtisodiyot turi, raqamli
texnologiyalar va internetning keng tarqalishi bilan bog'liq bo'lib, an'anaviy iqtisodiy
faoliyatlarni raqamlashtirish va avtomatlashtirish jarayonlarini o'z ichiga oladi.
Raqamli iqtisodiyot, iqtisodiy o'sish, samaradorlik va innovatsiyalarni oshirishda
muhim rol o'ynaydi. Raqamli iqtisodiyotning asosiy xususiyatlaridan biri,
ma'lumotlarning ahamiyatidir. Ma'lumotlar, zamonaviy iqtisodiyotning asosiy resursi
sifatida qaraladi. Ular, kompaniyalar va tashkilotlar tomonidan qarorlar qabul
qilishda, bozorni o'rganishda va iste'molchilarni tushunishda muhim ahamiyatga ega.
Ma'lumotlarni to'plash, tahlil qilish va ulardan foydalangan holda strategiyalar ishlab
chiqish, raqamli iqtisodiyotning muvaffaqiyatli ishlashi uchun zarurdir. Raqamli
iqtisodiyot, yangi biznes modellarini yaratishga imkon beradi. An'anaviy biznes
modellaridan farqli o'laroq, raqamli iqtisodiyotda kompaniyalar, internet va raqamli
platformalar orqali o'z mahsulot va xizmatlarini taklif etishadi. Bu, iste'molchilar
bilan bevosita aloqada bo'lish imkonini beradi va ularning ehtiyojlarini tezda
qondirishga yordam beradi. Raqamli iqtisodiyot, shuningdek, onlayn savdo, elektron
tijorat va raqamli marketing kabi yangi sohalarning paydo bo'lishiga sabab bo'lgan.
Raqamli iqtisodiyot, shuningdek, global darajada iqtisodiy integratsiyani
kuchaytiradi. Internet va raqamli texnologiyalar orqali, mamlakatlar o'rtasidagi savdo
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
455
va investitsiyalar osonlashadi. Bu, global miqyosda raqobatni oshiradi va iqtisodiy
o'sishni rag'batlantiradi. Raqamli iqtisodiyot, shuningdek, yangi ish o'rinlari
yaratishga ham yordam beradi. Raqamli texnologiyalar va onlayn xizmatlar, yangi ish
joylarini yaratish va mavjud ish o'rinlarini yangilashga imkon beradi. Biroq, raqamli
iqtisodiyotning rivojlanishi bilan birga, bir qator muammolar va chaqiruvlar ham
yuzaga kelmoqda. Masalan, raqamli bozorlar va platformalar, an'anaviy bizneslar
bilan raqobatlashishda qiyinchiliklarga olib kelishi mumkin. Shuningdek,
ma'lumotlarning xavfsizligi va maxfiyligi masalalari ham dolzarb ahamiyatga ega.
Raqamli iqtisodiyotda, ma'lumotlarni himoya qilish va foydalanuvchilarning shaxsiy
ma'lumotlarini saqlash muhim vazifa hisoblanadi.
Axborot tizimlari korxonalar boshqaruvining muhim elementidir. Ular
ma'lumotlarni to‘plash, tahlil qilish va qarorlar qabul qilish jarayonlarini
tezlashtirishga yordam beradi. Axborot tizimlari korxonaning ichki va tashqi muhitini
tahlil qilish, raqobatchilarni o‘rganish, mijozlar ehtiyojlarini aniqlash va bozor
tendensiyalarini kuzatish imkonini beradi. Bu esa, o‘z navbatida, korxonaning
strategik rejalashtirish jarayonini yaxshilashga xizmat qiladi. Raqamli iqtisodiyot
sharoitida axborot tizimlarining bir necha turlari mavjud. Ular orasida boshqaruv
axborot tizimlari, operatsion axborot tizimlari, qaror qabul qilish tizimlari va strategik
boshqaruv tizimlari mavjud.[1]
Har bir tizim o‘zining maqsadlari va vazifalariga ega bo‘lib, korxonaning
boshqaruv jarayonida muhim rol o‘ynaydi. Boshqaruv axborot tizimlari korxonaning
barcha bo‘limlari uchun ma'lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish jarayonini
avtomatlashtirishga qaratilgan. Ular rahbariyatga tezkor va aniq ma'lumotlarni taqdim
etadi, bu esa qaror qabul qilish jarayonini yengillashtiradi. Operatsion axborot
tizimlari esa kundalik operatsiyalarni boshqarish uchun mo‘ljallangan. Ular
mahsulotlar, xizmatlar va mijozlar bilan bog‘liq ma'lumotlarni boshqaradi. Qaror
qabul qilish tizimlari rahbariyatga murakkab qarorlarni qabul qilishda yordam beradi.
Ular ma'lumotlarni tahlil qilib, turli xil senariylarni ko‘rib chiqadi va eng maqbul
variantni tanlashga yordam beradi. Strategik boshqaruv tizimlari esa korxonaning
uzoq muddatli strategiyalarini ishlab chiqish va amalga oshirish jarayonida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
456
qo‘llaniladi. Raqamli iqtisodiyot sharoitida axborot tizimlaridan foydalanishning
uslubiy jihatlari bir necha asosiy yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi. [2] Birinchidan,
axborot tizimlarini joriy etish jarayonida korxonaning maqsadlari va vazifalari aniq
belgilanishi kerak. Bu maqsadlar axborot tizimlarining samaradorligini oshirishga
yordam beradi. Ikkinchidan, axborot tizimlarini joriy etish jarayonida xodimlarning
malakasini oshirish muhim ahamiyatga ega. Xodimlar yangi tizimlardan samarali
foydalanish uchun kerakli bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishlari zarur. Uchinchidan,
axborot tizimlarining samaradorligini baholash uchun o‘lchovlar va ko‘rsatkichlar
ishlab chiqilishi kerak. Bu ko‘rsatkichlar axborot tizimlarining ishlashini tahlil qilish
va kerak bo‘lganda o‘zgartirishlar kiritish imkonini beradi. To‘rtinchidan, axborot
tizimlarining xavfsizligi ham muhim ahamiyatga ega. Korxonalar o‘z ma'lumotlarini
himoya qilish va axborot tizimlariga yetkazilgan zararlarni minimallashtirish uchun
zarur choralarni ko‘rishlari kerak. Raqamli iqtisodiyot sharoitida axborot tizimlaridan
foydalanishning bir qator afzalliklari mavjud. Ular orasida ma'lumotlarni tez va
samarali yig‘ish, saqlash va tahlil qilish, qaror qabul qilish jarayonini yengillashtirish,
korxonaning ichki va tashqi muhitini tahlil qilish imkoniyati, shuningdek,
raqobatbardoshlikni oshirish kabilar mavjud. Axborot tizimlari korxonalarga o‘z
resurslarini yanada samarali boshqarishga yordam beradi, bu esa ularga bozor
sharoitlarida muvaffaqiyatli raqobatlashish imkonini beradi.[3]
Xulosa:
Raqamli iqtisodiyot sharoitida korxonalar boshqaruvida axborot tizimlaridan
foydalanishning uslubiy jihatlari muhim ahamiyatga ega. Axborot tizimlari
korxonalar uchun ma'lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish, qaror qabul qilish jarayonini
yengillashtirish va raqobatbardoshlikni oshirishda muhim vositalardir. Ushbu
tizimlardan samarali foydalanish uchun korxonalarda aniq maqsadlar belgilanishi,
xodimlarning malakasi oshirilishi, samaradorlik ko‘rsatkichlari ishlab chiqilishi va
xavfsizlik choralariga e'tibor berilishi zarur. Raqamli iqtisodiyot sharoitida axborot
tizimlaridan foydalanish korxonalar uchun yangi imkoniyatlar yaratadi va ularning
muvaffaqiyatli rivojlanishiga xizmat qiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
457
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Abdullaeva, D. (2020). "Raqamli iqtisodiyot va axborot tizimlari". Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirligi.
2. Karimov, I. (2021). "Axborot tizimlari va ularning iqtisodiyotdagi roli".
Samarqand: Samarqand Davlat Universiteti
3. Tursunov, A. (2022). "Raqamli iqtisodiyot: nazariya va amaliyot". Buxoro: Buxoro
Davlat Universiteti.
4. Mamatov, S. (2023). "Korxona boshqaruvi va axborot tizimlari". Toshkent:
Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti.
5. Qodirov, R. (2020). "Axborot tizimlari orqali raqobatbardoshlikni oshirish".
Farg‘ona: Farg‘ona Davlat Universiteti.
6. Ismoilov, O. (2021). "Raqamli iqtisodiyot va biznes jarayonlari". Nukus:
Qoraqalpog‘iston Davlat Universiteti.
7. Nurmatov, A. (2022). "Axborot texnologiyalari va biznes boshqaruvi". Andijon:
Andijon Muxammad Al-Xorazmiy nomidagi universitet.
